{"id":12538,"date":"2021-11-10T07:21:55","date_gmt":"2021-11-10T07:21:55","guid":{"rendered":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=12538"},"modified":"2021-11-19T00:49:58","modified_gmt":"2021-11-19T00:49:58","slug":"rut-quan-ra-khoi-afghanistan-va-nhung-su-kien-lien-quan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=12538","title":{"rendered":"<strong>R\u00fat Qu\u00e2n Ra Kh\u1ecfi Afghanistan \u2013 V\u00e0 Nh\u1eefng S\u1ef1 Ki\u1ec7n Li\u00ean Quan<\/strong><br><span style='color:#00a0ff;font-size:.9em;font-weight:500;'>-S\u01a1n H\u00e0<\/span>"},"content":{"rendered":"\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><em>S\u01a1n H\u00e0 (th\u00e1ng Ch\u00edn-2021)<\/em><\/h5>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn 20 n\u0103m d\u00e0i \u0111\u1eb1ng \u0111\u1eb5ng, t\u1ed1n nhi\u1ec1u nh\u00e2n m\u1ea1ng v\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ea1c. Ch\u00ednh quy\u1ec1n Hoa K\u1ef3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh r\u00fat lui l\u00e0 ph\u1ea3i. Nh\u01b0ng cu\u1ed9c r\u00fat lui c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u1ed9i v\u00e0 cu\u1ed9c di t\u1ea3n th\u01b0\u1eddng d\u00e2n ra kh\u1ecfi th\u1ee7 \u0111\u00f4 Kabul v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng 8\/2021 v\u1eeba qua -d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Biden- \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra m\u1ed9t c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng t\u1ed3i t\u1ec7 ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y trong l\u1ecbch s\u1eed Hoa K\u1ef3. Cu\u1ed9c lui binh l\u1eb7ng l\u1ebd trong \u0111\u00eam kh\u00f4ng cho \u0111\u1ed3ng minh bi\u1ebft; cu\u1ed9c di t\u1ea3n \u0111\u1eabm m\u00e1u \u1edf th\u1ee7 \u0111\u00f4 trong v\u00f2ng v\u00e2y c\u1ee7a k\u1ebb th\u00f9 Taliban; 13 qu\u00e2n nh\u00e2n c\u00f9ng v\u1edbi h\u00e0ng tr\u0103m th\u01b0\u1eddng d\u00e2n Afghanistan ph\u1ea3i thi\u1ec7t m\u1ea1ng trong gi\u1edd ph\u00fat cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a cu\u1ed9c chi\u1ebfn. Kho v\u0169 kh\u00ed v\u0129 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho Taliban\u2026 T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u n\u1eb1m trong m\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch \u0111\u00e3 so\u1ea1n s\u1eb5n hay s\u1ef1 vi\u1ec7c x\u1ea3y ra b\u1ea5t ng\u1edd v\u00ec h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u1ee5ng v\u1ec1 c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n Biden? B\u00e0i ph\u00e2n t\u00edch n\u00e0y s\u1ebd tr\u00ecnh b\u00e0y t\u00f3m t\u1eaft v\u00e0i s\u1ef1 ki\u1ec7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y, r\u1ed3i \u0111i d\u1ea7n v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9 \u0111\u1ec3 t\u00ecm nguy\u00ean do g\u00e2y n\u00ean h\u1eadu qu\u1ea3 h\u00f4m nay.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">M\u1ef9 Nh\u1ea3y V\u00e0o Afghanistan<\/h4>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y 11 th\u00e1ng&nbsp; 9, n\u0103m 2001, b\u1ecdn kh\u1ee7ng b\u1ed1 \u0111\u00e3 t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o New York, ngay trong l\u00f2ng l\u00e3nh th\u1ed5 v\u00e0 gi\u1ebft h\u1ea1i h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9. T\u1ea5t nhi\u00ean M\u1ef9 ph\u1ea3i tr\u1ea3 \u0111\u0169a. Sau khi x\u00e1c \u0111\u1ecbnh k\u1ebb th\u00f9 l\u00e0 th\u1ee7 l\u00e3nh <strong>Osama bin Laden<\/strong> v\u00e0 \u0111\u1ed3ng b\u1ecdn <strong>al Qaeda<\/strong> \u0111ang l\u1ea9n tr\u1ed1n \u1edf Afghanistan, M\u1ef9 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh oanh k\u00edch v\u00e0o c\u0103n c\u1ee9 \u0111\u1ecba c\u1ee7a al Qaeda tr\u00ean \u0111\u1ea5t Afghanistan. Trong khi ch\u01b0a t\u00ecm ra Bin Laden, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i M\u1ef9 ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00f4ng t\u00e1c tri\u1ec7t h\u1ea1 c\u00e1c tr\u1ea1i hu\u1ea5n luy\u1ec7n c\u1ee7a al Qaeda, \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00e0o t\u1ea1o nh\u1eefng tay kh\u1ee7ng b\u1ed1 \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n cu\u1ed9c c\u01b0\u1edbp m\u00e1y bay v\u00e0 t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o hai to\u00e0 cao \u1ed1c c\u1ee7a World Trade Center \u1edf New York. Cu\u1ed9c truy l\u00f9ng k\u00e9o d\u00e0i h\u01a1n 10 n\u0103m m\u1edbi thanh to\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c Osama bin Laden trong m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ed9t k\u00edch v\u00e0o n\u01a1i l\u1ea9n tr\u1ed1n c\u1ee7a y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, tay ch\u00e2n \u0111\u1ed3ng b\u1ecdn \u0111\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t sa l\u01b0\u1edbi v\u00e0 b\u1ecb nh\u1ed1t \u1edf tr\u1ea1i t\u00f9 Guantanamo.<\/p>\n\n\n\n<p>Thanh to\u00e1n xong th\u1ee7 l\u00e3nh v\u00e0 b\u1ecdn kh\u1ee7ng b\u1ed1, M\u1ef9 l\u1ea1i ph\u1ea3i x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t ch\u00ednh quy\u1ec1n v\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u1ee7 m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 t\u00e1i l\u1eadp cu\u1ed9c s\u1ed1ng an l\u00e0nh cho qu\u1ed1c gia Afghanistan. Hoa K\u1ef3 mong thi\u1ebft l\u1eadp m\u1ed9t qu\u1ed1c gia Afghanistan m\u1edbi, v\u1edbi m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i v\u0103n minh b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng, t\u00f4n tr\u1ecdng nh\u00e2n ph\u1ea9m v\u00e0 th\u00e2n thi\u1ec7n v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f9 v\u1edbi m\u1ee5c \u0111\u00edch cao th\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u00fd ch\u00ed c\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft trong su\u1ed1t 20 n\u0103m r\u00f2ng, Hoa K\u1ef3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 nh\u01b0 mong mu\u1ed1n. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, ch\u00ednh quy\u1ec1n \u1edf Afghanistan l\u1ea1i r\u01a1i v\u00e0o tay c\u1ee7a Taliban.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">M\u1ef9 R\u00fat Ra Kh\u1ecfi Afghanistan<\/h4>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nguoilinh_duabe-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-12548\" width=\"240\" height=\"123\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nguoilinh_duabe-1.jpg 527w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nguoilinh_duabe-1-300x154.jpg 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nguoilinh_duabe-1-465x238.jpg 465w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><figcaption>photo courtesy of: <br>the New American Magazine<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng n\u0103m M\u1ef9 c\u00f3 m\u1eb7t t\u1ea1i Afghanistan l\u00e0 nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea3ng D\u00e2n Ch\u1ee7 ki\u1ec3m so\u00e1t ch\u00ednh quy\u1ec1n t\u1ea1i Hoa K\u1ef3. C\u00e1c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh thu\u1ed9c ch\u00ednh s\u00e1ch \u0111\u1ed1i ngo\u1ea1i c\u1ee7a \u0111\u1ea3ng D\u00e2n Ch\u1ee7, \u0111em \u00e1p d\u1ee5ng t\u1ea1i Afghanistan. \u0110\u1ebfn khi T\u1ed5ng th\u1ed1ng Donald Trump ki\u1ec3m so\u00e1t To\u00e0 B\u1ea1ch \u1ed0c, \u00f4ng Trump v\u00e0 \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng Ho\u00e0 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh r\u00fat ra kh\u1ecfi Afghanistan. Vi\u1ec7c ch\u01b0a ti\u1ebfn h\u00e0nh th\u00ec \u0111\u1ea3ng D\u00e2n Ch\u1ee7 l\u1ea1i gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n ki\u1ec3m so\u00e1t l\u1eadp ph\u00e1p v\u00e0 h\u00e0nh ph\u00e1p, ch\u00ednh ph\u1ee7 Biden \u0111\u1ea3o l\u1ed9n t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ed1i ngo\u1ea1i, k\u1ec3 c\u1ea3 ti\u1ebfn tr\u00ecnh r\u00fat qu\u00e2n ra kh\u1ecfi Afghanistan. Ch\u00ednh quy\u1ec1n Biden cho r\u00fat qu\u00e2n m\u1ed9t c\u00e1ch l\u1ea1 l\u00f9ng ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y. Qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 \u00e2m th\u1ea7m r\u00fat \u0111i, kh\u00f4ng th\u00f4ng b\u00e1o cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Ph\u00e1p, Anh v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng minh kh\u00e1c; l\u00e0 nh\u1eefng l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 c\u00f9ng v\u1edbi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 trong cu\u1ed9c t\u1ea3o thanh qu\u00e2n kh\u1ee7ng b\u1ed1 Taliban t\u1ea1i Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-5.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-12539\" width=\"328\" height=\"303\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-5.png 388w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-5-300x277.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 328px) 100vw, 328px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 r\u00fat lui ra kh\u1ecfi Afghanistan c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u00e0y cu\u1ed1i th\u00e1ng T\u00e1m \u2013 2021 d\u1eabn \u0111\u1ebfn h\u1eadu qu\u1ea3 h\u1ebft s\u1ee9c t\u1ed3i t\u1ec7. H\u1eadu qu\u1ea3 \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ea5t v\u1ecdng \u00ea ch\u1ec1 trong d\u00e2n ch\u00fang Hoa K\u1ef3 v\u00e0 cho \u0111\u1ed3ng minh tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. H\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e0 b\u1ecf l\u1ea1i sau l\u01b0ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Afghanistan \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u1ed9ng t\u00e1c v\u1edbi M\u1ef9, \u0111\u1ec3 cho Taliban th\u1eb3ng tay tr\u1ea3 th\u00f9. Ng\u01b0\u1eddi ta v\u00f4 c\u00f9ng th\u1ea5t v\u1ecdng v\u1ec1 s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o k\u00e9m c\u1ecfi c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n Biden v\u00e0 \u0111\u1ea3ng D\u00e2n Ch\u1ee7. C\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f2n ai tin \u0111\u1ec3 h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi Hoa K\u1ef3?<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 vi\u1ec7c B\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao Hoa K\u1ef3 \u0111em gieo t\u01b0 t\u01b0\u1edfng Black Live Matter (BLM) v\u00e0 Phong Tr\u00e0o B\u00ecnh \u0110\u1eb5ng Gi\u1edbi T\u00ednh v\u00e0o x\u00e3 h\u1ed9i Afghanistan l\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00f4 c\u00f9ng sai tr\u00e1i. M\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i v\u1edbi \u0111\u1ea1i \u0111a s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi theo H\u1ed3i Gi\u00e1o th\u00ec l\u00e0m sao c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u1eefng th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 ch\u01b0\u1edbng tai gai m\u1eaft n\u00e0y. M\u1ed9t t\u1ea5m h\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed5 bi\u1ebfn tr\u00ean m\u1ea1ng x\u00e3 h\u1ed9i Facebook h\u1ed3i th\u00e1ng 8-2021 r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n \u0111i nhanh ch\u00f3ng v\u1edbi c\u00e1c l\u1eddi b\u00ecnh ph\u1ea9m b\u1ea5t l\u1ee3i cho Hoa K\u1ef3. C\u1edd BLM v\u00e0 c\u1edd 6 m\u00e0u c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u201cphi gi\u1edbi t\u00ednh\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c treo tr\u00ean n\u00f3c cao \u1ed1c c\u1ee7a To\u00e0 \u0110\u1ea1i S\u1ee9 Hoa K\u1ef3. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng, c\u00f3 l\u1ebd Hoa K\u1ef3 mu\u1ed1n x\u1ed5 to\u1eb9t m\u1ed9t c\u00fa tr\u01b0\u1edbc khi r\u00fat lui.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c S\u1ef1 Ki\u1ec7n Li\u00ean Quan \u0110\u1ebfn Afghanistan v\u00e0 Hoa K\u1ef3<\/h3>\n\n\n\n<p>C\u00f3 qu\u00e1 nhi\u1ec1u th\u00f4ng tin v\u1ec1 cu\u1ed9c th\u00e1o ch\u1ea1y ra kh\u1ecfi Afghanistan kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u1eb7p l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00e2y. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh b\u00e0y trong ph\u1ea7n ti\u1ebfp theo l\u00e0 nh\u1eefng t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c c\u00e1c d\u1eef ki\u1ec7n li\u00ean quan \u0111\u1ebfn t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i H\u1ed3i Gi\u00e1o t\u1ea1i Afghanistan. Trong \u0111\u00f3, ch\u00fang ta s\u1ebd t\u00ecm th\u1ea5y s\u1ef1 th\u00e0nh l\u1eadp Taliban, al Qaeda, ISIS, th\u1ee7 l\u00e3nh Osama bin Laden l\u00e0 ai,\u2026 v\u00e0 c\u00e1c d\u1eef ki\u1ec7n kh\u00e1c c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecdc l\u1ea1i \u0111\u1ec3 suy ng\u1eabm, li\u1ec7u Hoa K\u1ef3 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ea3i ho\u00e1 x\u00e3 h\u1ed9i Afghanistan t\u1eeb m\u1ed9t qu\u1ed1c gia H\u1ed3i Gi\u00e1o tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t qu\u1ed1c gia ch\u1ea5p nh\u1eadn khuynh h\u01b0\u1edbng ph\u00f3ng kho\u00e1ng c\u1ee7a T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng? Ho\u1eb7c, li\u1ec7u Hoa K\u1ef3 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng s\u1eeda \u0111\u1ed5i t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp tr\u00ean \u0111\u1ea5t Afghanistan \u0111\u1ec3 h\u1ecd ch\u1ea5p nh\u1eadn s\u1ed1ng chung v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o? Nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ea3 tr\u0103m n\u0103m nay, kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi trong \u0111\u1eddi n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, ch\u00fang ta l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t xem l\u1ea1i c\u00e1c m\u1ed1c th\u1eddi gian quan tr\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u1ea1i theo t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ee7a th\u00f4ng t\u1ea5n Reuters \u0111\u1ec3 th\u1ea5y di\u1ec5n ti\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed 20 n\u0103m x\u1ea3y ra tr\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Afghanistan, c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn Hoa K\u1ef3. R\u1ed3i ta l\u1ea1i \u0111\u1ecdc t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 H\u1ed3i Gi\u00e1o sinh ho\u1ea1t ra sao, al Qaeda, ISIS v\u00e0 Taliban l\u00e0 ai? C\u00e1c d\u1eef ki\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c thu th\u1eadp t\u1eeb Website radio SBS c\u1ee7a \u00dac Ch\u00e2u, PBS (Public Broadcasting Service) c\u1ee7a Hoa K\u1ef3, ph\u00fac tr\u00ecnh v\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a B\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao Hoa K\u1ef3, T\u1ef1 \u0110i\u1ec3n B\u00e1ch Khoa c\u1ee7a Anh Qu\u1ed1c, c\u00e1c h\u00e3ng th\u00f4ng t\u1ea5n Reuters, AP, CNN,\u2026<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Nh\u1eefng M\u1ed1c Th\u1eddi Gian v\u00e0 Nh\u1eefng Vi\u1ec7c T\u1eebng Ng\u00e0y<\/h4>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9-2001, al Qaeda do Osama Bin Laden l\u00e3nh \u0111\u1ea1o, t\u1ea5n c\u00f4ng Hoa K\u1ef3, \u0111\u00e1nh x\u1eadp hai to\u00e0 cao \u1ed1c World Trade Center \u1edf New York.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 10-2001, Kh\u00f4ng Qu\u00e2n Hoa K\u1ef3 th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c cu\u1ed9c kh\u00f4ng k\u00edch, \u0111\u00e1nh v\u00e0o c\u00e1c hang \u1ed5 c\u1ee7a al Qaeda v\u00e0 Taliban tr\u00ean l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12-2001, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 kh\u00f4ng k\u00edch hang \u0111\u1ed9ng Tora Bora, ph\u00eda \u0111\u00f4ng Afghanistan, l\u00e0 n\u01a1i \u1ea9n n\u00e1u c\u1ee7a Osama bin Laden. Nh\u01b0ng bin Laden \u0111\u00e3 tr\u1ed1n tho\u00e1t sang Pakistan v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 bi\u1ec7t t\u00edch.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5-2003, ch\u00ednh quy\u1ec1n Hoa K\u1ef3 d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u1ed1ng George W. Bush, b\u1eaft \u0111\u1ea7u thay \u0111\u1ed5i m\u1ee5c ti\u00eau, t\u00ednh t\u1edbi vi\u1ec7c t\u1ea5n c\u00f4ng Iraq n\u00ean c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u00ecnh b\u00e1o v\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i. L\u00fac n\u00e0y l\u00e0 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 cho Taliban b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u00e1i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng \u1edf c\u00e1c v\u00f9ng ph\u00eda nam v\u00e0 \u0111\u00f4ng Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>2006-2008, l\u00e0 nh\u1eefng n\u0103m Hoa K\u1ef3 \u0111\u1eb7t n\u1eb7ng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 \u1edf Iraq v\u00e0 l\u01a1 l\u00e0 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 \u1edf Afghanistan. B\u00f9 l\u1ea1i, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a NATO, nh\u1ea5t l\u00e0 Ho\u00e0ng Gia Anh, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a h\u00e0ng ng\u00e0n qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng Hai-2009, sau khi Washington sa l\u1ea7y t\u1ea1i Iraq th\u00ec T\u1ed5ng th\u1ed1ng Obama v\u1eeba m\u1edbi \u0111\u1eafc c\u1eed l\u1ea1i cho t\u0103ng c\u01b0\u1eddng qu\u00e2n s\u1ef1 m\u1ea1nh m\u1ebd \u1edf Afghanistan, l\u00ean t\u1edbi 100,000 qu\u00e2n v\u00e0o gi\u1eefa n\u0103m 2010.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5-2011, trong m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ed9t k\u00edch c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ea3m t\u1eed qu\u00e2n Hoa K\u1ef3, Bin Laden b\u1ecb thanh to\u00e1n ngay tr\u00ean l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a Pakistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12-2011, b\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao Hoa K\u1ef3 cho bi\u1ebft \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u1ea3 ch\u1ee5c cu\u1ed9c h\u1ecdp b\u00ed m\u1eadt v\u1edbi Taliban, ph\u1ea7n l\u1edbn di\u1ec5n ra \u1edf \u0110\u1ee9c v\u00e0 Qatar.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5-2014, Hoa K\u1ef3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u gi\u1ea3m b\u1edbt qu\u00e2n s\u1ed1 xu\u1ed1ng c\u00f2n kh\u1ea3ng 9800 v\u00e0 ch\u00fa tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh hu\u1ea5n luy\u1ec7n cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Afghanistan; d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn n\u0103m 2016 th\u00ec r\u00fat h\u1ebft to\u00e0n b\u1ed9.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12-2014, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m vi\u1ec7c chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u v\u00e0 chuy\u1ec3n sang cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8-2017, T\u1ed5ng th\u1ed1ng Trump tuy\u00ean b\u1ed1 chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u0111\u1ea7u b\u00e9 \u0111\u00edt to\u201d, y\u1ec3m tr\u1ee3 ch\u00ednh ph\u1ee7 Afghanistan, v\u00e0 \u00e9p bu\u1ed9c Taliban ph\u1ea3i v\u00e0o b\u00e0n h\u1ed9i ngh\u1ecb v\u1edbi ch\u00ednh ph\u1ee7 Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2-2020, Hoa K\u1ef3 k\u00fd hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc v\u1edbi Taliban \u1edf Doha s\u1ebd r\u00fat to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3, v\u00e0 Taliban cam k\u1ebft s\u1ebd kh\u00f4ng m\u1edf m\u1ed9t cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng n\u00e0o v\u00e0o qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3, kh\u00f4ng cho b\u1ecdn kh\u1ee7ng b\u1ed1 s\u1eed d\u1ee5ng l\u00e3nh th\u1ed5 Afghanistan v\u00e0 s\u1ebd \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi ch\u00ednh ph\u1ee7 Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 4-2021, Biden th\u00f4ng b\u00e1o Hoa K\u1ef3 s\u1ebd r\u00fat qu\u00e2n v\u00f4 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 9.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 7-2021, Qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t r\u00fat kh\u1ecfi c\u0103n c\u1ee9 ch\u00ednh t\u1ea1i s\u00e2n bay Bagram, c\u00e1ch Kabul 60 km (40 d\u1eb7m) v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y 15 th\u00e1ng 8-2021, sau khi Hoa K\u1ef3 r\u00fat qu\u00e2n, Taliban ti\u1ebfn qu\u00e2n nhanh chi\u1ebfm g\u1ea7n h\u1ebft c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 v\u00e0 th\u1ee7 \u0111\u00f4 Kabul m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n giao tranh. T\u1ed5ng th\u1ed1ng c\u1ee7a Afghanistan, \u00f4ng Ashraf Ghani b\u1ecf tr\u1ed1n kh\u1ecfi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Hoa K\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng minh kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng c\u1ea7u kh\u00f4ng v\u1eadn t\u1eeb phi tr\u01b0\u1eddng Kabul \u0111\u1ec3 di t\u1ea3n c\u00f4ng d\u00e2n v\u00e0 h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi Afghanistan t\u1eebng l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi c\u00e1c n\u01b0\u1edbc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y 26 th\u00e1ng 8 n\u0103m 2021 \u2013 IS (Nh\u00e0 N\u01b0\u1edbc H\u1ed3i Gi\u00e1o) \u0111\u00e1nh bom t\u1ef1 s\u00e1t t\u1ea1i c\u1ed5ng phi tr\u01b0\u1eddng Kabul, gi\u1ebft ch\u1ebft h\u00e0ng lo\u1ea1t th\u01b0\u1eddng d\u00e2n v\u00e0 13 binh s\u0129 Hoa K\u1ef3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y 30 th\u00e1ng 8 n\u0103m 2021 &#8211; T\u01b0\u1edbng Hoa K\u1ef3 Frank McKenzie, T\u01b0 L\u1ec7nh B\u1ed9 Ch\u1ec9 Huy Trung \u01af\u01a1ng c\u1ee7a Hoa K\u1ef3, th\u00f4ng b\u00e1o ho\u00e0n t\u1ea5t vi\u1ec7c r\u00fat qu\u00e2n c\u1ee7a Hoa K\u1ef3.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">T\u00f4n Gi\u00e1o t\u1ea1i Afghanistan<\/h4>\n\n\n\n<p>H\u1ed3i Gi\u00e1o l\u00e0 qu\u1ed1c gi\u00e1o \u1edf Afghanistan. Hi\u1ebfn ph\u00e1p Afghanistan ban h\u00e0nh v\u00e0o n\u0103m 2004 tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Afghanistan l\u00e0 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc C\u1ed9ng H\u00f2a H\u1ed3i Gi\u00e1o v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a C\u1ed9ng H\u00f2a H\u1ed3i Gi\u00e1o Afghanistan l\u00e0 H\u1ed3i Gi\u00e1o ch\u00ednh th\u1ed1ng, h\u1ec7 ph\u00e1i Sunni. Hi\u1ebfn ph\u00e1p n\u00e0y c\u0169ng ghi, c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong khu\u00f4n kh\u1ed5 c\u1ee7a lu\u1eadt ph\u00e1p v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 lu\u1eadt n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi c\u00e1c nguy\u00ean l\u00fd v\u00e0 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00ecn l\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u00ecm th\u1ea5y v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Afghanistan \u0111\u00e3 c\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi sinh s\u1ed1ng t\u1eeb 50 ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. Afghanistan l\u00e0 n\u01a1i b\u1ecb chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c kh\u00e1c nhau cho \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7, khi c\u00f3 H\u1ed3i Gi\u00e1o du nh\u1eadp th\u00ec b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp chinh ph\u1ee5c. V\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp th\u1ed1ng tr\u1ecb ho\u00e0n to\u00e0n tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n t\u1eeb ng\u00f4n ng\u1eef, v\u0103n ho\u00e1, gi\u00e1o d\u1ee5c, ki\u1ebfn tr\u00fac,\u2026 C\u01b0 d\u00e2n t\u1ea1i v\u00f9ng Afghanistan \u0111\u00e3 ch\u1ea5p nh\u1eadn s\u1ef1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ed9ng r\u00e3i v\u00e0 Afghanistan tr\u1edf th\u00e0nh <em>\u201c\u0111\u1ea5t c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Afghanistan tr\u1ea3i qua nhi\u1ec1u cu\u1ed9c chi\u1ebfn kh\u1ed1c li\u1ec7t ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 c\u1ea3i ho\u00e1 c\u1ee7a T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng. N\u0103m 1919, Afghanistan gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9c l\u1eadp t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi Anh. Nh\u1eefng c\u1edfi m\u1edf v\u1ec1 trang ph\u1ee5c cho ph\u1ee5 n\u1eef, tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eabn l\u1ed9n nam n\u1eef, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00fang tay v\u00e0o ch\u00ednh quy\u1ec1n,\u2026 t\u1ea5t c\u1ea3 b\u1ecb t\u01b0\u1edbc l\u1ea1i v\u00e0 H\u1ed3i Gi\u00e1o tr\u1edf l\u1ea1i ki\u1ec3m so\u00e1t Afghanistan. Khi c\u00f3 c\u00e1c phong tr\u00e0o x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a tr\u1ed5i d\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c Li\u00ean X\u00f4 h\u1eadu thu\u1eabn, \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh quy\u1ec1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m 1950. Nh\u01b0ng r\u1ed3i cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u1ee7 ngh\u0129a H\u1ed3i Gi\u00e1o gi\u00e0nh l\u1ea1i quy\u1ec1n ki\u1ec3m so\u00e1t v\u00e0o n\u0103m 1992, Nga X\u00f4 ph\u1ea3i r\u00fat lui.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay, H\u1ed3i gi\u00e1o c\u0169ng v\u1eabn l\u00e0 qu\u1ed1c gi\u00e1o \u1edf Afghanistan. Quy\u1ec1n l\u1ef1c ch\u00ednh tr\u1ecb n\u1eb1m trong tay c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o H\u1ed3i gi\u00e1o, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 h\u1ec7 ph\u00e1i ch\u00ednh th\u1ed1ng. Lu\u1eadt ph\u00e1p Afghanistan d\u1ef1a tr\u00ean Lu\u1eadt Sharia v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1p d\u1ee5ng nghi\u00eam ng\u1eb7t \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng d\u00e2n. Kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ed9 lu\u1eadt n\u00e0o d\u00e0nh cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng theo H\u1ed3i Gi\u00e1o. H\u1ed3i Gi\u00e1o chi\u1ebfm \u01b0u th\u1ebf trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng x\u00e3 h\u1ed9i h\u00e0ng ng\u00e0y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Afghanistan. \u0110a s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o l\u00e0 t\u00edn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a h\u1ec7 ph\u00e1i Sunni. Nh\u1eefng ai kh\u00f4ng theo H\u1ed3i Gi\u00e1o b\u1ecb xem l\u00e0 ngo\u1ea1i \u0111\u1ea1o, g\u1ecdi l\u00e0 <em>\u201cInfidel\u201d<\/em>. Nhi\u1ec1u h\u1ed3 s\u01a1 ghi nh\u1eadn c\u00f3 \u0111\u1ebfn 99% ng\u01b0\u1eddi Afghanistan theo H\u1ed3i Gi\u00e1o. Tuy nhi\u00ean, trong x\u00e3 h\u1ed9i \u1edf Afghanistan v\u1eabn c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo c\u00e1c \u0111\u1ea1o kh\u00e1c nh\u01b0 Do Th\u00e1i Gi\u00e1o, Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o, Baha\u2019i, Hindu,\u2026 chi\u1ebfm m\u1ed9t t\u1ef7 l\u1ec7 r\u1ea5t nh\u1ecf. H\u1ecd ph\u1ea3i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong b\u00ed m\u1eadt. S\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y ng\u00e0y c\u00e0ng \u00edt \u0111i v\u00e0 ph\u1ea3i di t\u1ea3n \u0111i c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Ngu\u1ed3n G\u1ed1c H\u1ed3i Gi\u00e1o<\/h4>\n\n\n\n<p>H\u1ed3i Gi\u00e1o do gi\u00e1o ch\u1ee7 Muhammad (c\u00f3 khi vi\u1ebft l\u00e0 Mohammad) s\u00e1ng l\u1eadp. Muhammad sinh ra \u1edf Mecca, Saudi Arabia (\u1ea2 R\u1eadp Saudi), kho\u1ea3ng n\u0103m 570, sau c\u00f4ng nguy\u00ean. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo H\u1ed3i Gi\u00e1o tin r\u1eb1ng, Muhammad l\u00e0 v\u1ecb ti\u00ean tri \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf sai xu\u1ed1ng th\u1ebf gian \u0111\u1ec3 l\u1eadp \u0111\u1ea1o.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n, v\u00e0o n\u0103m 610, trong khi Muhammad \u0111ang ng\u1ed3i thi\u1ec1n \u0111\u1ecbnh trong hang \u0111\u00e1 th\u00ec thi\u00ean th\u1ea7n Gabriel hi\u1ec7n ra v\u00e0 truy\u1ec1n cho Muhammad nh\u1eefng l\u1eddi d\u1eb7n c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Allah. Muhammad ti\u1ebfp t\u1ee5c nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng l\u1eddi M\u1eb7c Kh\u1ea3i c\u1ee7a Allah qua thi\u00ean th\u1ea7n Gabriel, cho \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb n\u0103m 613, Muhammad b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i rao gi\u1ea3ng t\u00edn l\u00fd H\u1ed3i Gi\u00e1o trong kh\u1eafp th\u00e0nh ph\u1ed1 Mecca nh\u1eefng l\u1eddi r\u0103n d\u1ea1y c\u1ee7a Allah \u0111\u00e3 trao cho. N\u0103m 622, Muhammad c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 r\u1eddi Mecca \u0111i \u0111\u1ebfn Medina. Cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Hijra (hay Hegira), \u0111\u00e1nh d\u1ea5u b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ecbch H\u1ed3i Gi\u00e1o. B\u1ea3y n\u0103m sau, Muhammad c\u00f9ng c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 quay tr\u1edf l\u1ea1i v\u00e0 chinh ph\u1ee5c to\u00e0n b\u1ed9 khu v\u1ef1c Mecca. Muhammad ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c rao gi\u1ea3ng cho \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi v\u00e0o n\u0103m 632.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"318\" height=\"348\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-12540\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-6.png 318w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-6-274x300.png 274w\" sizes=\"auto, (max-width: 318px) 100vw, 318px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Kinh Quran<\/h4>\n\n\n\n<p>Sau khi Muhammad qua \u0111\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf v\u1ecb l\u00e0 Abu Bakr, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 ghi ch\u00e9p v\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng ho\u00e1 nh\u1eefng l\u1eddi rao gi\u1ea3ng c\u1ee7a Muhammad, l\u00e0m th\u00e0nh S\u00e1ch Th\u00e1nh, g\u1ecdi l\u00e0 Quran (hay Qur\u2019an). \u0110\u00e2y l\u00e0 S\u00e1ch Th\u00e1nh quan tr\u1ecdng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o, ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nh\u1eefng l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf (Allah) qua thi\u00ean th\u1ea7n Gabriel m\u1eb7c kh\u1ea3i cho Muhammad, g\u1ed3m c\u00f3 114 ch\u01b0\u01a1ng. C\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u trong Quran gi\u1ed1ng v\u1edbi S\u00e1ch Th\u00e1nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. &nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">L\u1ecbch H\u1ed3i Gi\u00e1o<\/h4>\n\n\n\n<p>L\u1ecbch H\u1ed3i gi\u00e1o, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 l\u1ecbch Hijra, l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 \u00e2m l\u1ecbch d\u1ef1a v\u00e0o m\u1eb7t tr\u0103ng, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o. L\u1ecbch b\u1eaft \u0111\u1ea7u n\u0103m \u0111\u1ea7u ti\u00ean, t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m 622 sau c\u00f4ng nguy\u00ean, k\u1ef7 ni\u1ec7m cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh c\u1ee7a Muhammad t\u1eeb Mecca \u0111\u1ebfn Medina.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ecbch H\u1ed3i Gi\u00e1o li\u1ec7t k\u00ea nh\u1eefng ng\u00e0y l\u1ec5 c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o, bao g\u1ed3m th\u1eddi gian \u0103n chay v\u00e0 c\u1ea7u nguy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Ramadan, di\u1ec5n ra trong th\u00e1ng th\u1ee9 ch\u00edn c\u1ee7a l\u1ecbch H\u1ed3i Gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Bi\u1ec3u T\u01b0\u1ee3ng H\u1ed3i Gi\u00e1o<\/h4>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng th\u1ed1ng nh\u1ea5t cho H\u1ed3i Gi\u00e1o. Tuy nhi\u00ean, m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e1c qu\u1ed1c gia H\u1ed3i Gi\u00e1o \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng tr\u0103ng l\u01b0\u1ee1i li\u1ec1m v\u00e0 ng\u00f4i sao nh\u01b0 l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o trong qu\u1ed1c gia c\u1ee7a h\u1ecd. Tr\u0103ng l\u01b0\u1ee1i li\u1ec1m v\u00e0 ng\u00f4i sao c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a \u0110\u1ebf Ch\u1ebf Ottoman.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0103m \u0111i\u1ec1u c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Shahada: tin v\u00e0o Allah v\u00e0 Muhammad<\/li><li>Salat: c\u1ea7u nguy\u1ec7n n\u0103m l\u1ea7n m\u1ed9t ng\u00e0y (b\u00ecnh minh, tr\u01b0a, chi\u1ec1u, ho\u00e0ng h\u00f4n v\u00e0 bu\u1ed5i t\u1ed1i)<\/li><li>Zakat: b\u1ed1 th\u00ed<\/li><li>Sawm: \u0103n chay trong th\u00e1ng Ramadan<\/li><li>Hajj: h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn Mecca \u00edt nh\u1ea5t m\u1ed9t l\u1ea7n trong \u0111\u1eddi<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Lu\u1eadt Sharia<\/h4>\n\n\n\n<p>H\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u00e1p lu\u1eadt c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Lu\u1eadt Sharia. Quy t\u1eafc \u1ee9ng x\u1eed d\u1ef1a tr\u00ean \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o v\u1ec1 sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a h\u1ea7u h\u1ebft m\u1ecdi kh\u00eda c\u1ea1nh c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Lu\u1eadt Sharia y\u00eau c\u1ea7u nam gi\u1edbi v\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef ph\u1ea3i \u0103n m\u1eb7c gi\u1ea3n d\u1ecb. N\u00f3 c\u0169ng v\u1ea1ch ra c\u00e1c h\u01b0\u1edbng d\u1eabn v\u1ec1 h\u00f4n nh\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c cho ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1ebfu ph\u1ea1m t\u1ed9i, lu\u1eadt Sharia c\u00f3 nh\u1eefng h\u00ecnh ph\u1ea1t kh\u1eafc nghi\u1ec7t. V\u00ed d\u1ee5: h\u00ecnh ph\u1ea1t t\u1ed9i \u0103n tr\u1ed9m l\u00e0 b\u1ecb ch\u1eb7t tay. Ngo\u1ea1i t\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecbu h\u00ecnh ph\u1ea1t t\u1eed h\u00ecnh b\u1eb1ng h\u00ecnh th\u1ee9c n\u00e9m \u0111\u00e1. C\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o kh\u00f4ng \u1ee7ng h\u1ed9 c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p c\u1ef1c \u0111oan n\u00e0y. Tuy nhi\u00ean, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o t\u1ea1i Afghanistan ch\u1ea5p nh\u1eadn v\u00e0 tu\u00e2n theo Lu\u1eadt Sharia v\u1eabn l\u00e0 \u0111\u1ea1i \u0111a s\u1ed1. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Sinh Ho\u1ea1t H\u1ed3i Gi\u00e1o<\/h4>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1o ch\u1ee7 Muhammad \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng nh\u00e0 th\u1edd H\u1ed3i Gi\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Medina. C\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd H\u1ed3i Gi\u00e1o r\u1eadp khu\u00f4n theo c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc gi\u1ed1ng nh\u01b0 Muhammad \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp v\u00e0o n\u0103m 622 sau c\u00f4ng nguy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-7.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-12541\" width=\"392\" height=\"244\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-7.png 514w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-7-300x187.png 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-7-465x289.png 465w\" sizes=\"auto, (max-width: 392px) 100vw, 392px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 c\u1ea7u nguy\u1ec7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh trong \u0111\u1ec1n th\u1edd ho\u1eb7c ngo\u00e0i tr\u1eddi. M\u1ed9t g\u00f3c n\u00e0o \u0111\u00f3 trong \u0111\u1ec1n th\u1edd H\u1ed3i Gi\u00e1o tr\u01b0ng b\u00e0y bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda Mecca, c\u0169ng l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 ph\u1ea3i h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn, trong khi c\u1ea7u nguy\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Nam gi\u1edbi v\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef c\u1ea7u nguy\u1ec7n ri\u00eang, v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn th\u0103m \u0111\u1ec1n th\u1edd n\u0103m l\u1ea7n trong m\u1ed9t ng\u00e0y, cho m\u1ed7i bu\u1ed5i c\u1ea7u nguy\u1ec7n. Ngo\u00e0i vi\u1ec7c t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00e1c bu\u1ed5i c\u1ea7u nguy\u1ec7n, \u0111\u1ec1n th\u1edd H\u1ed3i Gi\u00e1o c\u0169ng l\u00e0 n\u01a1i c\u00f3 nh\u1eefng sinh ho\u1ea1t t\u1ee5 h\u1ecdp \u0111\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">H\u1ed3i Gi\u00e1o Ng\u00e0y Nay<\/h4>\n\n\n\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, s\u1ef1 vi\u1ec7c g\u1eafn li\u1ec1n t\u00edn \u0111\u1ed3 H\u1ed3i Gi\u00e1o v\u1edbi ch\u1ee7 ngh\u0129a kh\u1ee7ng b\u1ed1, gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi h\u00e0ng lo\u1ea1t, \u0111\u00e3 g\u00e2y ra m\u1ed9t cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn ch\u00ednh tr\u1ecb \u1edf nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia. Thu\u1eadt ng\u1eef <em>\u201cH\u1ed3i Gi\u00e1o C\u1ef1c \u0110oan\u201d<\/em> g\u00e2y nhi\u1ec1u tranh c\u00e3i v\u00e0 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t kh\u1ea9u hi\u1ec7u n\u1ed5i ti\u1ebfng \u0111\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 gi\u1eefa H\u1ed3i Gi\u00e1o v\u1edbi c\u00e1c h\u00e0nh vi b\u1ea1o l\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec3 bi\u1ec7n minh cho ch\u1ee7 ngh\u0129a kh\u1ee7ng b\u1ed1, trong khi nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd. C\u00f3 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, ch\u00ednh H\u1ed3i Gi\u00e1o l\u1ea1i l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c cu\u1ed9c b\u1ea1o l\u1ef1c. Theo c\u00e1c cu\u1ed9c kh\u1ea3o s\u00e1t g\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u1edf c\u00e1c qu\u1ed1c gia c\u00f3 \u0111\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i Gi\u00e1o, nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi theo khuynh h\u01b0\u1edbng c\u1ef1c \u0111oan ISIS, d\u00f9 l\u00e0 thi\u1ec3u s\u1ed1 nh\u01b0ng l\u1ea1i l\u00e0 nh\u00f3m \u00e1p \u0111\u1ea3o. Trong H\u1ed3i Gi\u00e1o c\u00f3 nh\u1eefng tranh ch\u1ea5p ch\u01b0a th\u1ed1ng nh\u1ea5t, nh\u01b0ng H\u1ed3i Gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o ph\u00e1t tri\u1ec3n nhanh nh\u1ea5t, c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd v\u01b0\u1ee3t qua Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Taliban L\u00e0 Ai?<\/h4>\n\n\n\n<p>Taliban, ch\u1eef \u1ea2 R\u1eadp c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201ch\u1ecdc vi\u00ean\u201d, c\u00f3 khi vi\u1ebft l\u00e0 Taleban, l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ea7n ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ef1c \u0111oan n\u1ed5i l\u00ean \u1edf Afghanistan v\u00e0o th\u1eadp ni\u00ean 1990 sau khi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Li\u00ean X\u00f4 r\u00fat lui, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i s\u1ef1 \u0111\u1ed5 n\u00e1t trong x\u00e3 h\u1ed9i Afghanistan. Phong tr\u00e0o ph\u1ee5c h\u01b0ng g\u1ed3m ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c h\u1ecdc vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o trong c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng H\u1ed3i Gi\u00e1o \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ef5 n\u1ea1n Afghanistan trong nh\u1eefng n\u0103m 1980 \u1edf ph\u00eda b\u1eafc Pakistan. V\u00e0o n\u0103m 1994, Taliban n\u1ed5i l\u00ean \u1edf t\u1ec9nh Kandaha (mi\u1ec1n Nam Afghanistan), nh\u00e2n danh t\u00e1i l\u1eadp tr\u1eadt t\u1ef1 x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 nhanh ch\u00f3ng ki\u1ec3m so\u00e1t to\u00e0n mi\u1ec1n Nam Afghanistan. S\u1eafc t\u1ed9c Pashtun \u1edf mi\u1ec1n Nam Afghanistan c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00f3m H\u1ed3i Gi\u00e1o b\u1ea3o th\u1ee7 \u1edf ngo\u1ea1i qu\u1ed1c \u0111\u00e3 gi\u00fap Taliban ti\u1ebfn chi\u1ebfm Kabul v\u00e0 ki\u1ec3m so\u00e1t to\u00e0n c\u00f5i Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-12542\" width=\"375\" height=\"363\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-8.png 444w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-8-300x291.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 375px) 100vw, 375px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, ngay trong Taliban ch\u01b0a bao gi\u1edd c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ed1ng nh\u1ea5t. C\u00e1c s\u1eafc t\u1ed9c Tajik, Uzbek v\u00e0 Hazara th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1eafc t\u1ed9c Pashtun, b\u1edfi v\u00ec Pashtun b\u1ecb xem l\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfp n\u1ed1i quy\u1ec1n b\u00e1 ch\u1ee7 Pashtun truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u00e3 c\u00f3 tr\u01b0\u1edbc kia. \u0110\u1ebfn n\u0103m 2001, Taliban ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u00e1c c\u00e1c v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a Afghanistan, ngo\u1ea1i tr\u1eeb m\u1ed9t ph\u1ea7n \u1edf ph\u00eda B\u1eafc Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c qu\u1ed1c gia tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f4ng nh\u1eadn ch\u00ednh quy\u1ec1n Taliban v\u00ec c\u00e1c lu\u1eadt l\u1ec7 kh\u1eafc khe d\u00e0nh cho ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o. Ch\u1ec9 c\u00f3 Saudi Arabia, Pakistan, c\u00e1c Ti\u1ec3u V\u01b0\u01a1ng \u1ea2 R\u1eadp c\u00f4ng nh\u1eadn ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Taliban. Ph\u1ee5 n\u1eef \u1edf Afghanistan d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Taliban kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i l\u00e0m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i h\u1ecdc. Taliban ph\u00e1 b\u1ecf c\u00e1c bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng t\u00f4n gi\u00e1o kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 H\u1ed3i Gi\u00e1o. Taliban cho ph\u00e9p c\u00e1c chi\u1ebfn binh H\u1ed3i Gi\u00e1o tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi l\u1eadp c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0 \u1ea9n n\u00e1u t\u1ea1i Afghanistan, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u00e1c c\u0103n c\u1ee9 hu\u1ea5n luy\u1ec7n c\u1ee7a l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng <strong>al Qaeda<\/strong> do Osama Bin Laden l\u00e3nh \u0111\u1ea1o.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Osama bin Laden L\u00e0 Ai?<\/h4>\n\n\n\n<p>Osama bin Laden sinh ra \u1edf Saudi v\u00e0o n\u0103m 1957 ho\u1eb7c 1958, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 17 trong m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh gi\u00e0u c\u00f3, g\u1ed3m c\u00f3 52 anh ch\u1ecb em. Osama bin Laden t\u1eebng ph\u1ee5c v\u1ee5 trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Afghanistan t\u1eeb n\u0103m 1979 \u0111\u1ebfn 1989, l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 tri\u1ec7u ph\u00fa, ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ai kh\u00f4ng theo \u0111\u1ea1o H\u1ed3i (Islam).<\/p>\n\n\n\n<p>Bin Laden s\u1eed d\u1ee5ng h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u \u0110\u00f4 la \u0111\u1ec3 t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e2y tr\u1ea3i r\u1ed9ng tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi, y\u1ec3m tr\u1ee3 cho c\u00e1c nh\u00f3m kh\u1ee7ng b\u1ed1 \u1edf Afghanistan, Bosnia, Chechnya v\u00e0 Kenya. N\u0103m 1991, b\u1ecb truy l\u00f9ng, bin Laden tr\u1ed1n ra kh\u1ecfi Saudi Arabia, \u0111\u1ebfn Sudan. T\u1ea1i \u0111\u00e2y, Osama bin Laden b\u1ecf ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 t\u1ea1o c\u00f4ng \u0103n vi\u1ec7c l\u00e0m gi\u00fap \u0111\u1ee1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng kh\u1ed5. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00e1ch thi\u1ebft l\u1eadp \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e2y.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1996, Sudan tr\u1ee5c xu\u1ea5t t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ph\u1ea7n t\u1eed kh\u1ee7ng b\u1ed1, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Osama bin Laden. \u0110\u1ebfn Afghanistan, bin Laden n\u1ed7 l\u1ef1c nhi\u1ec1u h\u01a1n \u0111\u1ec3 thi\u1ebft l\u1eadp nh\u1eefng tr\u1ea1i hu\u1ea5n luy\u1ec7n, s\u1ea3n xu\u1ea5t nh\u1eefng tay kh\u1ee7ng b\u1ed1 cung c\u1ea5p cho c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e2y tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1992, Osama bin Laden \u0111\u01b0a ra tuy\u00ean c\u00e1o ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ee7a M\u1ef9 t\u1ea1i Saudi Arabia v\u00e0 Somalia. \u0110\u1ea7u n\u0103m 1993, m\u1ed9t to\u00e1n qu\u00e2n do bin Laden hu\u1ea5n luy\u1ec7n \u0111\u00e3 ph\u1ee5c k\u00edch gi\u1ebft ch\u1ebft 18 binh s\u0129 M\u1ef9 \u1edf Somalia. Trong m\u1ed9t cu\u1ed9c ph\u1ecfng v\u1ea5n, Osama bin Laden n\u00f3i r\u1eb1ng:<em>\u201c<\/em><em>Gi\u1ebft m\u1ed9<\/em><em>t ng\u01b0<\/em><em>\u1eddi l\u00ednh M\u1ef9<\/em><em> h\u01a1n l\u00e0 ph\u00ed th<\/em><em>\u00ec gi\u1edd<\/em><em> \u0111i l\u00e0m nh<\/em><em>\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00e1c<\/em><em>\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 2004, Osama bin Laden nh\u1eadn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 huy \u0111\u00e1nh s\u1eadp hai to\u00e0 cao \u1ed1c World Trade Center \u1edf New York v\u00e0o n\u0103m 2001. Th\u00e1ng N\u0103m &#8211; 2011, m\u1ed9t to\u00e1n \u0111\u1eb7c nhi\u1ec7m \u0111\u00e3 \u0111\u1ed9t k\u00edch v\u00e0 b\u1eafn ch\u1ebft bin-Laden n\u01a1i c\u0103n nh\u00e0 \u1ea9n n\u00e1u, t\u1ea1i th\u00e0nh ph\u1ed1 Abbottabad, thu\u1ed9c Pakistan.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Al Qaeda L\u00e0 Ai?<\/h4>\n\n\n\n<p>Ngay sau khi Li\u00ean X\u00f4 x\u00e2m l\u0103ng Afghanistan n\u0103m 1979, Osama bin Laden xem \u0111\u00f3 l\u00e0 cu\u1ed9c x\u00e2m l\u0103ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc H\u1ed3i Gi\u00e1o. Bin Laden b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i g\u1eb7p c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o kh\u00e1ng chi\u1ebfn Afghanistan v\u00e0 ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00e1c cu\u1ed9c g\u00e2y qu\u1ef9 cho c\u00f4ng cu\u1ed9c kh\u00e1ng chi\u1ebfn. \u0110\u1ebfn n\u0103m 1984, c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1eadp trung \u1edf Afghanistan v\u00e0 Pakistan, n\u01a1i Bin Laden h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi Azzam \u0111\u1ec3 tuy\u1ec3n m\u1ed9 v\u00e0 t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00e1c t\u00ecnh nguy\u1ec7n vi\u00ean \u1ea2 R\u1eadp chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng c\u1ee7a Li\u00ean X\u00f4. Bin Laden thu\u1ed9c gi\u00f2ng h\u1ecd gi\u00e0u c\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p ph\u1ea7n t\u00e0i ch\u00ednh cho c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a al Qaeda. L\u00f2ng m\u1ed9 \u0111\u1ea1o v\u00e0 s\u1ef1 d\u0169ng c\u1ea3m \u0111\u00e3 t\u1ea1o cho Bin Laden uy t\u00edn c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o. N\u0103m 1988, Bin Laden thi\u1ebft l\u1eadp h\u1ed3 s\u01a1 tr\u00ean m\u00e1y t\u00ednh l\u01b0u tr\u1eef danh t\u00e1nh nh\u1eefng t\u00ecnh nguy\u1ec7n vi\u00ean Afghanistan, d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi chi\u1ebfn binh c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 al-Qaeda (ti\u1ebfng \u1ea2 R\u1eadp: \u201cC\u0103n C\u1ee9\u201d).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1989, sau khi Li\u00ean X\u00f4 r\u00fat kh\u1ecfi Afghanistan, bin Laden tr\u1edf v\u1ec1 Saudi Arabia, \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e0o \u0111\u00f3n nh\u01b0 m\u1ed9t anh h\u00f9ng. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng bao l\u00e2u th\u00ec b\u1ecb ch\u00ednh ph\u1ee7 coi l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebb c\u1ef1c \u0111oan, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda v\u1ec1 sau. Bin Laden t\u1ecf \u00fd mu\u1ed1n d\u00f9ng l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng Al Qaeda \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 Saudi Arabia tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 \u0111e do\u1ea1 c\u1ee7a Iraq. Nh\u01b0ng ch\u00ednh ph\u1ee7 Saudi Arabia t\u1eeb ch\u1ed1i, v\u00e0 d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a Hoa K\u1ef3. Bin Laden xem \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 x\u00fac ph\u1ea1m r\u1ed3i \u0111i \u0111\u1ebfn r\u1ea1n n\u1ee9t v\u1edbi ch\u00ednh ph\u1ee7 Saudi Arabia. N\u0103m 1991, Bin Laden r\u1eddi Saudi Arabia sang \u0111\u1ecbnh c\u01b0 \u1edf Sudan.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Ho\u1ea1t \u0110\u1ed9ng Kh\u1ee7ng B\u1ed1 c\u1ee7a Al Qaeda<\/h4>\n\n\n\n<p>K\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 1990, bin Laden v\u00e0 m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi <strong>al-Qaeda<\/strong> b\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ea5u tranh b\u1ea1o l\u1ef1c ch\u1ed1ng l\u1ea1i m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi H\u1ed3i Gi\u00e1o. Bin Laden c\u00f4ng khai ca ng\u1ee3i c\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a c\u00e1c chi\u1ebfn binh H\u1ed3i Gi\u00e1o nh\u1eafm v\u00e0o ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9, bao g\u1ed3m v\u1ee5 \u0111\u00e1nh bom n\u0103m 1993 v\u00e0o World Trade Center (Trung T\u00e2m M\u1eadu D\u1ecbch Th\u1ebf Gi\u1edbi) \u1edf New York. N\u0103m 1994, Bin Laden ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u01a1 s\u1edf <strong>al Qaeda<\/strong> \u1edf Sudan v\u00e0 hu\u1ea5n luy\u1ec7n c\u00e1c chi\u1ebfn binh H\u1ed3i Gi\u00e1o c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c cu\u1ed9c kh\u1ee7ng b\u1ed1 tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>Saudi Arabia thu h\u1ed3i quy\u1ec1n c\u00f4ng d\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00f3ng b\u0103ng t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a Bin Laden. Cho n\u00ean \u00f4ng ta ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i tr\u1ee3 t\u1eeb b\u00ean ngo\u00e0i Saudi Arabia.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1996, d\u01b0\u1edbi \u00e1p l\u1ef1c qu\u1ed1c t\u1ebf n\u1eb7ng n\u1ec1, Sudan \u0111\u00e3 tr\u1ee5c xu\u1ea5t Bin Laden, v\u00e0 \u00f4ng ta ph\u1ea3i tr\u1edf v\u1ec1 Afghanistan, v\u1edbi s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a d\u00e2n qu\u00e2n Taliban. L\u00fac n\u00e0y Taliban \u0111ang c\u1ea7m quy\u1ec1n t\u1ea1i Afghanistan. Cu\u1ed1i n\u0103m, Bin Laden \u0111\u01b0a ra l\u1eddi tuy\u00ean b\u1ed1 cu\u1ed9c th\u00e1nh chi\u1ebfn ch\u1ed1ng l\u1ea1i Hoa K\u1ef3, m\u00e0 \u00f4ng ta c\u00e1o bu\u1ed9c \u0111ang c\u01b0\u1edbp b\u00f3c t\u00e0i nguy\u00ean thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi H\u1ed3i Gi\u00e1o, \u0111ang \u0111\u00e1nh chi\u1ebfm b\u00e1n \u0111\u1ea3o \u1ea2 R\u1eadp, bao g\u1ed3m c\u00e1c th\u00e1nh \u0111\u1ecba c\u1ee7a H\u1ed3i Gi\u00e1o. M\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a Bin Laden l\u00e0 l\u00f4i k\u00e9o Hoa K\u1ef3 v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn v\u1edbi H\u1ed3i Gi\u00e1o nh\u1eb1m xo\u00e1 b\u1ecf tr\u1eadt t\u1ef1 c\u0169 v\u00e0 thi\u1ebft l\u1eadp tr\u1eadt t\u1ef1 m\u1edbi v\u1edbi m\u1ed9t nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc H\u1ed3i Gi\u00e1o duy nh\u1ea5t (Islam State &#8211; IS).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau n\u00e0y, al-Qaeda \u0111\u00e0o t\u1ea1o c\u00e1c chi\u1ebfn binh v\u00e0 t\u00e0i tr\u1ee3 cho c\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng kh\u1ee7ng b\u1ed1. N\u0103m 1998, bin Laden ph\u00e1t \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t chi\u1ebfn d\u1ecbch l\u1edbn h\u01a1n \u2014 c\u00e1c v\u1ee5 \u0111\u00e1nh bom v\u00e0o c\u00e1c to\u00e0 \u0111\u1ea1i s\u1ee9 Hoa K\u1ef3 \u1edf Nairobi, Kenya v\u00e0 Dar es Salaam, Tanzania, gi\u1ebft ch\u1ebft 224 ng\u01b0\u1eddi. Hoa K\u1ef3 tr\u1ea3 \u0111\u0169a b\u1eb1ng m\u1ed9t lo\u1ea1t ho\u1ea3 ti\u1ec5n b\u1eafn v\u00e0o c\u00e1c c\u0103n c\u1ee9 c\u1ee7a bin Laden \u1edf Afghanistan. M\u1ed9t v\u1ee5 \u0111\u00e1nh bom kh\u00e1c c\u1ee7a al-Qaeda v\u00e0o n\u0103m 2000 nh\u1eafm v\u00e0o chi\u1ebfn h\u1ea1m USS Cole, trong l\u00fac \u0111ang neo t\u1ea1i m\u1ed9t h\u1ea3i c\u1ea3ng \u1edf Yemen, v\u00e0 gi\u1ebft ch\u1ebft 17 th\u1ee7y th\u1ee7.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 l\u1edbn m\u1ea1nh al-Qaeda do s\u1ee9c thu h\u00fat c\u1ee7a bin Laden. \u00d4ng ta \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e2m m\u1ed9 do t\u00e0i h\u00f9ng bi\u1ec7n, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng v\u1eadn d\u1ee5ng chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c v\u00e0 truy\u1ec1n th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p \u0111\u1ebfn m\u1ecdi giai c\u1ea5p trong x\u00e3 h\u1ed9i H\u1ed3i Gi\u00e1o. V\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 20, bin Laden \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u00e0ng ng\u00e0n chi\u1ebfn binh tr\u1ea3i r\u1ed9ng kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi, nhi\u1ec1u nh\u1ea5t l\u00e0 \u1edf Saudi Arabia (\u1ea2 R\u1eadp Saudi), Yemen, Libya, Bosnia, Chechnya v\u00e0 Philippines.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">ISIS L\u00e0 Ai?<\/h4>\n\n\n\n<p>ISIS hay ng\u1eafn h\u01a1n IS, l\u00e0 ch\u1eef vi\u1ebft t\u1eaft c\u1ee7a <em>Islam State in Iraq and Syria<\/em> (Qu\u1ed1c Gia H\u1ed3i Gi\u00e1o \u1edf Iraq v\u00e0 Syria). N\u0103m 2004, m\u1ed9t nh\u00f3m H\u1ed3i Gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp \u1edf Iraq, c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 <em>al Qaeda in Iraq<\/em>. Hai n\u0103m sau \u0111\u1ed5i th\u00e0nh <strong><em>Islam State in Iraq and Syria (ISIS) <\/em><\/strong><em>hay<strong> Islam State in Iraq and Levant (ISIL)<\/strong><\/em>, ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng th\u00e0nh l\u1eadp Qu\u1ed1c Gia H\u1ed3i Gi\u00e1o \u1edf Iraq v\u00e0 Syria, m\u1ed9t th\u1ebf l\u1ef1c duy nh\u1ea5t cai qu\u1ea3n v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Trung \u0110\u00f4ng bao g\u1ed3m: Iraq, Syria, Lebanon, Jordan, Israel, Palestine v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3. L\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a ISIS g\u1ed3m nh\u1eefng tay H\u1ed3i Gi\u00e1o c\u1ef1c \u0111oan kh\u00e1t m\u00e1u, ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Hoa K\u1ef3, v\u1edbi \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i gi\u1ed1ng v\u1edbi al Qaeda nh\u01b0ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u00e0n \u00e1c h\u01a1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 2014, ISIS ch\u00ednh th\u1ee9c tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1edbi al-Qaeda v\u00e0 c\u00f3 c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 c\u1ee7ng c\u1ed1 quy\u1ec1n l\u1ef1c \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u00e3 chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng. H\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00e0nh ch\u00e1nh tr\u00ean l\u00e3nh th\u1ed5 do ISIS cai qu\u1ea3n tr\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u1ee7a T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng thay v\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft l\u1eadp b\u1edfi \u00fd ni\u1ec7m d\u00e2n ch\u1ee7 th\u00ec ISIS c\u00f3 m\u1ed9t H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng X\u00e9t X\u1eed xem ai \u0111\u00e1ng b\u1ecb ch\u1eb7t \u0111\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00e3nh th\u1ed5 b\u1ecb ISIS chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng c\u00f3 c\u00e1c gi\u1ebfng d\u1ea7u, l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i ch\u00e1nh nu\u00f4i s\u1ed1ng ISIS. Ph\u1ea7n l\u1edbn d\u1ea7u th\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1n \u1edf ch\u1ee3 \u0111en cho b\u1ea5t c\u1ee9 ai, c\u00f3 khi l\u1ee3i nhu\u1eadn l\u00ean \u0111\u1ebfn 3 tri\u1ec7u \u0110\u00f4 La m\u1ed7i ng\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 9 n\u0103m 2001, v\u00e0 Cu\u1ed9c Truy \u0110u\u1ed5i Osama bin Laden<\/h4>\n\n\n\n<p>N\u0103m 2001, sau khi 19 tay s\u00fang c\u00f9ng v\u1edbi al-Qaeda d\u00e0n d\u1ef1ng c\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng Hoa K\u1ef3 v\u00e0o ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 9-2001, \u0111\u00e1nh s\u1eadp hai to\u00e0 cao \u1ed1c World Trade Center \u1edf New York, gi\u1ebft ch\u1ebft tr\u00ean 3000 ng\u01b0\u1eddi, g\u00e2y ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng cho n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi. Qu\u1ed1c h\u1ed9i v\u00e0 ch\u00ednh ph\u1ee7 Hoa K\u1ef3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng minh ti\u1ebfn v\u00e0o Afghanistan l\u1eadt \u0111\u1ed5 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Taliban v\u00e0 thi\u1ebft l\u1eadp ch\u00ednh ph\u1ee7 m\u1edbi do Hoa K\u1ef3 y\u1ec3m tr\u1ee3.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec cho r\u1eb1ng, k\u1ebb ch\u1ee7 m\u01b0u l\u00e0 Osama bin Laden, n\u00ean th\u00e1ng 12 n\u0103m 2001, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 v\u00e0 \u0111\u1ed3ng minh t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o khu v\u1ef1c hang \u0111\u1ed9ng Tora Bora \u0111\u1ec3 truy t\u00ecm Osama bin Laden. Osama bin Laden v\u1eafng b\u00f3ng tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00fang. Trong nh\u1eefng n\u0103m ti\u1ebfp theo, s\u1ef1 truy l\u00f9ng v\u1eabn ti\u1ebfp di\u1ec5n trong v\u00f9ng bi\u00ean gi\u1edbi Afghanistan-Pakistan. Th\u00e1ng 10 n\u0103m 2004, bin Laden xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong m\u1ed9t video t\u1ef1 nh\u1eadn \u0111\u00e3 ch\u1ec9 huy tr\u1eadn \u0111\u00e1nh v\u00e0o New York ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 9-2001. T\u1eeb \u0111\u00f3, bin Laden xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c b\u0103ng \u00e2m thanh \u0111\u1ec3 g\u1edfi th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p cho c\u00e1c chi\u1ebfn binh H\u1ed3i Gi\u00e1o v\u00e0 th\u00e1ch th\u1ee9c t\u1ed5ng th\u1ed1ng Obama n\u1ebfu Hoa K\u1ef3 ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ea5n c\u00f4ng al Qaeda.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-9.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-12543\" width=\"772\" height=\"261\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-9.png 636w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-9-300x101.png 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/image-9-465x157.png 465w\" sizes=\"auto, (max-width: 772px) 100vw, 772px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea7u n\u0103m 2011, t\u00ecnh b\u00e1o Hoa K\u1ef3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ngu\u1ed3n tin bin Laden \u0111ang \u1ea9n n\u00e1u t\u1ea1i m\u1ed9t c\u0103n nh\u00e0 tr\u00ean l\u00e3nh th\u1ed5 Pakistan. M\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ed9t k\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh b\u1edfi m\u1ed9t to\u00e1n \u0111\u1eb7c nhi\u1ec7m, x\u00e2m nh\u1eadp l\u00e3nh th\u1ed5 Pakistan v\u00e0 t\u1ea5n k\u00edch v\u00e0o c\u0103n nh\u00e0 b\u00ed m\u1eadt \u1edf th\u00e0nh ph\u1ed1 Abbottabad, b\u1eafn ch\u1ebft Osama bin Laden. X\u00e1c c\u1ee7a bin Laden \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1ef7 t\u00e1ng \u1edf bi\u1ec3n s\u00e2u t\u1eeb m\u1ed9t h\u1ea1m \u0111\u1ed9i c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea9n li\u1ec7m theo nghi th\u1ee9c H\u1ed3i Gi\u00e1o. Al Qaeda g\u1ea7n nh\u01b0 t\u00ea li\u1ec7t sau khi th\u1ee7 l\u00e3nh b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi thanh to\u00e1n th\u1ee7 l\u00e3nh Osama bin Laden c\u1ee7a <strong>al Qaeda<\/strong>, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Hoa K\u1ef3 v\u00e0 \u0111\u1ed3ng minh v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u00f3ng qu\u00e2n tr\u00ean l\u00e3nh th\u1ed5 Afghanistan v\u1edbi hy v\u1ecdng hu\u1ea5n luy\u1ec7n cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Afghanistan \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u00ednh quy\u1ec1n v\u00e0 duy tr\u00ec an ninh cho qu\u1ed1c gia Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t t\u1ea1i Afghanistan c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 v\u00e0 T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng c\u00e0ng gi\u00fap cho Taliban v\u00e0 al Qaeda ph\u00e1t huy <em>\u201cch\u00ednh ngh\u0129a b\u1ea3o v\u1ec7 H\u1ed3i Gi\u00e1o\u201d<\/em> v\u00e0 th\u1ed5i l\u1eeda cho phong tr\u00e0o ch\u1ed1ng Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">T\u1ea1m K\u1ebft Lu\u1eadn<\/h4>\n\n\n\n<p>Khi T\u1ed5ng th\u1ed1ng Donald Trump c\u1ea7m quy\u1ec1n t\u1ea1i Hoa K\u1ef3, \u00f4ng \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 b\u1ebf t\u1eafc n\u00ean t\u00ecm c\u00e1ch r\u00fat ra kh\u1ecfi Afghanistan. Ch\u00ednh ph\u1ee7 Trump ti\u1ebfn h\u00e0nh cu\u1ed9c \u0111i\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1edbi Taliban v\u00e0 bu\u1ed9c Taliban ph\u1ea3i ng\u1ed3i v\u00e0o b\u00e0n h\u1ed9i ngh\u1ecb v\u1edbi ch\u00ednh quy\u1ec1n s\u1edf t\u1ea1i Afghanistan. Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111ang ti\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ed1t \u0111\u1eb9p th\u00ec \u0111\u1ea3ng D\u00e2n Ch\u1ee7 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp ph\u00e1p v\u00e0 h\u00e0nh ph\u00e1p t\u1ea1i Hoa K\u1ef3. Sau khi v\u00e0o To\u00e0 B\u1ea1ch \u1ed0c, Joe Biden l\u1eadt ng\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u1ed1ng Trump, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh r\u00fat qu\u00e2n c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 t\u1ea1i Afghanistan.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f9ng l\u00fac, ch\u00ednh quy\u1ec1n Biden v\u00e0 \u0111\u1ea3ng D\u00e2n Ch\u1ee7 g\u00e2y s\u1ef1 x\u00e1o tr\u1ed9n ngay trong n\u1ed9i \u0111\u1ecba Hoa K\u1ef3 qua c\u00e1c phong tr\u00e0o thi\u00ean t\u1ea3 AntiFa, Black Live Matter (BLM),\u2026 \u0111\u00f2i b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng trong x\u00e3 h\u1ed9i, \u0111\u00f2i xo\u00e1 b\u1ecf di t\u00edch v\u0103n ho\u00e1, thay \u0111\u1ed5i Hi\u1ebfn Ph\u00e1p,\u2026 \u0111\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i m\u1edf r\u1ed9ng, ch\u1ea5p nh\u1eadn t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao th\u1eddi Biden \u0111\u00e3 \u0111em kh\u00f4ng kh\u00ed \u0111\u00f2i b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng m\u00e0u da (BLM) v\u00e0 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i gi\u1edbi t\u00ednh (LBGTQ) sang \u0111\u1ebfn Afghanistan. \u0110\u1ed1i v\u1edbi H\u1ed3i Gi\u00e1o, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i gi\u1edbi t\u00ednh l\u00e0 \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i v\u1edbi lu\u1eadt H\u1ed3i Gi\u00e1o, kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ea5p nh\u1eadn \u1edf Afghanistan c\u0169ng nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c qu\u1ed1c gia theo H\u1ed3i Gi\u00e1o. V\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u00f2i quy\u1ec1n b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng m\u00e0u da c\u0169ng ch\u1eb3ng c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a g\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Afghanistan. V\u1eady sao B\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao Hoa K\u1ef3 cho treo c\u1edd 6 m\u00e0u bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a phong tr\u00e0o \u0111\u00f2i t\u1ef1 do v\u1ec1 gi\u1edbi t\u00ednh v\u00e0 c\u1edd BLM \u0111\u00f2i b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng m\u00e0u da, ngay tr\u00ean n\u00f3c cao \u1ed1c c\u1ee7a To\u00e0 \u0110\u1ea1i S\u1ee9 Hoa K\u1ef3 t\u1ea1i th\u1ee7 \u0111\u00f4 Kabul? Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y cho th\u1ea5y Hoa K\u1ef3 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfm x\u1ec9a g\u00ec \u0111\u1ebfn v\u0103n ho\u00e1 v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ea1i Afghanistan. Bao nhi\u00eau n\u0103m x\u00e2y d\u1ef1ng c\u1ea3m t\u00ecnh c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Afghanistan, b\u1ed7ng ch\u1ed1c b\u1ecb \u0111\u1ea1p \u0111\u1ed5. Uy t\u00edn c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1edbi 20 n\u0103m r\u00f2ng r\u00e3 c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf Afghanistan, Hoa K\u1ef3 kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng hi\u1ec3u nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y. B\u1edfi v\u1eady, ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi n\u00f3i r\u1eb1ng, s\u1ef1 r\u00fat lui v\u00e0 b\u1ecf m\u1eb7t cho Taliban tr\u1edf l\u1ea1i n\u1eafm quy\u1ec1n, v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i t\u00e0i s\u1ea3n to l\u1edbn, h\u01a1n 83 t\u1ef7 \u0110\u00f4 La s\u00fang \u1ed1ng, \u0111\u1ea1n d\u01b0\u1ee3c, qu\u00e2n trang, qu\u00e2n d\u1ee5ng, m\u00e1y bay, t\u00e0u b\u00e8,\u2026 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 trong k\u1ebf ho\u1ea1ch r\u00fat lui, c\u1ee7a \u0111\u1ea3ng D\u00e2n Ch\u1ee7 M\u1ef9. Kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0 chuy\u1ec7n ng\u1eabu nhi\u00ean!<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>S\u01a1n H\u00e0 (th\u00e1ng 9-2021)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u01a1n H\u00e0 (th\u00e1ng Ch\u00edn-2021) M\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn 20 n\u0103m d\u00e0i \u0111\u1eb1ng \u0111\u1eb5ng, t\u1ed1n nhi\u1ec1u nh\u00e2n m\u1ea1ng v\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ea1c. Ch\u00ednh quy\u1ec1n Hoa K\u1ef3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh r\u00fat lui l\u00e0 ph\u1ea3i. Nh\u01b0ng cu\u1ed9c r\u00fat lui c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u1ed9i v\u00e0 cu\u1ed9c di t\u1ea3n th\u01b0\u1eddng d\u00e2n ra kh\u1ecfi th\u1ee7 \u0111\u00f4 Kabul v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng<span class=\"more-link\"><a href=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=12538\">\u0111\u1ecdc ti\u1ebfp&#8230;<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":12546,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","footnotes":""},"categories":[7,8,12,57,62,53,42],"tags":[356,370,119,363,381,364,380,369],"class_list":["entry","author-nduong","post-12538","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-binhluan","category-chinhtri-xahoi","category-chuyenmuc","category-giaoduc-vanhoc-lichsu","category-kienthuctongquat","category-kinhte-chinhtri","category-tai-lieu","tag-afghanistan","tag-al-qaeda","tag-hoa-ky","tag-hoi-giao","tag-isis","tag-osama-bin-laden","tag-rut-quan","tag-taliban"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12538","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12538"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12538\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}