{"id":26718,"date":"2025-10-23T19:42:10","date_gmt":"2025-10-23T19:42:10","guid":{"rendered":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=26718"},"modified":"2025-10-23T19:42:11","modified_gmt":"2025-10-23T19:42:11","slug":"timor-leste-tro-thanh-nhan-to-moi-tac-dong-den-canh-tranh-my-trung","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=26718","title":{"rendered":"<strong>Timor-Leste tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e2n t\u1ed1 m\u1edbi t\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn c\u1ea1nh tranh M\u1ef9-Trung<\/strong><br><span style='color:#00a0ff;font-size:.9em;font-weight:500;'>Derek Grossman<\/span>"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"943\" height=\"526\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26684\" style=\"width:592px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor.jpg 943w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-300x167.jpg 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-768x428.jpg 768w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-465x259.jpg 465w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-695x388.jpg 695w\" sizes=\"auto, (max-width: 943px) 100vw, 943px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">______________________<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><strong>Ngu\u1ed3n<\/strong>: <strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#0a209b\" class=\"has-inline-color\">Derek Grossman, \u201cTimor-Leste Adds a New Wrinkle to U.S.-China Competition,\u201d\u00a0<em>Foreign Policy<\/em>, <\/mark><\/strong>16\/10\/2025<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bi\u00ean d\u1ecbch:<\/strong>&nbsp;Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Kim Ph\u1ee5ng<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><em><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-accent-color\">N\u1ec1n d\u00e2n ch\u1ee7 t\u1ef1 do nh\u1ea5t \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 \u0111ang chu\u1ea9n b\u1ecb gia nh\u1eadp ASEAN v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i c\u00e1n c\u00e2n quy\u1ec1n l\u1ef1c.<\/mark><\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ea5t ng\u1edd l\u1edbn n\u00e0o, Timor-Leste s\u1ebd gia nh\u1eadp v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh th\u00e0nh vi\u00ean th\u1ee9 11 c\u1ee7a Hi\u1ec7p h\u1ed9i c\u00e1c Qu\u1ed1c gia \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 (ASEAN) t\u1ea1i h\u1ed9i ngh\u1ecb th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec9nh c\u1ee7a kh\u1ed1i n\u00e0y t\u1ea1i Malaysia trong th\u00e1ng n\u00e0y.<\/strong> Gia nh\u1eadp ASEAN s\u1ebd mang l\u1ea1i cho Timor-Leste nh\u1eefng l\u1ee3i \u00edch ngo\u1ea1i giao v\u00e0 kinh t\u1ebf \u0111\u00e1ng k\u1ec3 th\u00f4ng qua vi\u1ec7c h\u1ed9i nh\u1eadp t\u1ed1t h\u01a1n v\u00e0o khu v\u1ef1c. Tuy nhi\u00ean, <strong>\u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi vi\u1ec7c M\u1ef9 v\u00e0 Trung Qu\u1ed1c s\u1ebd quan t\u00e2m nhi\u1ec1u h\u01a1n \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc n\u00e0y, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u1ebfn c\u00e1ch m\u00e0 n\u01b0\u1edbc n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i ph\u00f3 l\u1eabn nhau c\u1ee7a h\u1ecd \u1edf \u0110\u00f4ng Nam \u00c1.<\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"564\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili-1024x564.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26719\" style=\"width:461px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili-1024x564.jpg 1024w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili-300x165.jpg 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili-768x423.jpg 768w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili-1536x846.jpg 1536w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili-465x256.jpg 465w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili-695x383.jpg 695w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-thu-do-Tili.jpg 1546w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Th\u1ee7 \u0111\u00f4 Tili c\u1ee7a \u0110\u00f4ng Timor<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>ASEAN kh\u00f4ng b\u1ecf phi\u1ebfu \u0111\u1ec3 ra quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, m\u00e0 c\u00e1c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn. <strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#0c13b1\" class=\"has-inline-color\">Do \u0111\u00f3, vi\u1ec7c Timor-Leste \u2013 n\u1ec1n d\u00e2n ch\u1ee7 ho\u00e0n ch\u1ec9nh duy nh\u1ea5t trong khu v\u1ef1c v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia \u1ee7ng h\u1ed9 m\u1ea1nh m\u1ebd lu\u1eadt ph\u00e1p qu\u1ed1c t\u1ebf \u2013 tr\u1edf th\u00e0nh th\u00e0nh vi\u00ean m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a kh\u1ed1i (d\u00f9 ch\u1ec9 m\u1ed9t ch\u00fat) kh\u1ecfi m\u1ed9t Trung Qu\u1ed1c chuy\u00ean ch\u1ebf \u0111ang t\u00ecm c\u00e1ch s\u1eeda \u0111\u1ed5i tr\u1eadt t\u1ef1 khu v\u1ef1c. <\/mark>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 mang l\u1ea1i cho Washington m\u1ed9t s\u1ed1 l\u1ee3i th\u1ebf chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c m\u1edbi. Dili c\u00f3 c\u00f9ng quan \u0111i\u1ec3m v\u1edbi c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c \u0111ang t\u00ecm c\u00e1ch duy tr\u00ec m\u1ed9t \u1ea4n \u0110\u1ed9 D\u01b0\u01a1ng-Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng \u201ct\u1ef1 do v\u00e0 r\u1ed9ng m\u1edf\u201d gi\u1eefa l\u00fac B\u1eafc Kinh ng\u00e0y c\u00e0ng s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c chi\u1ebfn thu\u1eadt c\u01b0\u1ee1ng ch\u1ebf, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1edf Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#0f29c2\" class=\"has-inline-color\">T\u1ed5ng th\u1ed1ng Timor-Leste, Jos\u00e9 Ramos-Horta, ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i Nobel H\u00f2a b\u00ecnh, \u0111\u00e3 ph\u00e1t bi\u1ec3u t\u1ea1i m\u1ed9t h\u1ed9i ngh\u1ecb v\u1ec1 lu\u1eadt ph\u00e1p qu\u1ed1c t\u1ebf v\u00e0 an ninh h\u00e0ng h\u1ea3i v\u00e0o th\u00e1ng 5 r\u1eb1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u00f4ng, \u201clu\u1eadt ph\u00e1p qu\u1ed1c t\u1ebf kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng. Lu\u1eadt ph\u00e1p qu\u1ed1c t\u1ebf ch\u00ednh l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n \u0111\u1ed9c l\u1eadp c\u1ee7a m\u00ecnh.\u201d<\/mark><\/strong> Th\u1eadt v\u1eady, qu\u00e1 tr\u00ecnh do Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c d\u1eabn \u0111\u1ea7u \u0111\u00e3 gi\u00fap gi\u1ea3i ph\u00f3ng Timor-Leste \u2013 n\u1eeda ph\u00eda \u0111\u00f4ng c\u1ee7a \u0111\u1ea3o Timor, v\u1edbi 1,4 tri\u1ec7u d\u00e2n hi\u1ec7n nay \u2013 kh\u1ecfi s\u1ef1 chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng c\u1ee7a Indonesia, h\u01a1n hai th\u1eadp k\u1ef7 sau khi tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u00e0o n\u0103m 1975.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ngo\u00e0i v\u1ea5n \u0111\u1ec1 Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng, Timor-Leste c\u0169ng duy tr\u00ec quan h\u1ec7 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p v\u1edbi M\u1ef9, c\u0169ng nh\u01b0 v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ed3ng minh v\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u00e1c c\u1ee7a M\u1ef9 trong khu v\u1ef1c. V\u00ed d\u1ee5, h\u1ed3i th\u00e1ng 7, Ramos-Horta \u0111\u00e3 ca ng\u1ee3i quan h\u1ec7 c\u1ee7a Dili v\u1edbi Washington. H\u01a1n n\u1eefa, m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n th\u00e2n thi\u1ebft c\u1ee7a M\u1ef9 trong ASEAN \u2013 Indonesia, Philippines, Singapore, v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam \u2013 c\u0169ng s\u1ebd \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao vi\u1ec7c Timor-Leste gia nh\u1eadp kh\u1ed1i v\u00ec \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u1ee7ng c\u1ed1 l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng l\u00e2u nay c\u1ee7a h\u1ecd v\u1ec1 s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i duy tr\u00ec tr\u1eadt t\u1ef1 d\u1ef1a tr\u00ean lu\u1eadt l\u1ec7.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 chuy\u00ean ch\u1ebf c\u1ee7a ASEAN c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng li\u00ean k\u1ebft nhi\u1ec1u h\u01a1n v\u1ec1 m\u1eb7t \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7 v\u1edbi Trung Qu\u1ed1c; nh\u00f3m n\u00e0y bao g\u1ed3m Campuchia, L\u00e0o, Myanmar, v\u00e0 trong ch\u1eebng m\u1ef1c n\u00e0o \u0111\u00f3 l\u00e0 Vi\u1ec7t Nam. <mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#0f1dbe\" class=\"has-inline-color\">Vi\u1ec7c b\u1ed5 sung Timor-Leste c\u00f3 th\u1ec3 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a phe d\u00e2n ch\u1ee7 trong ASEAN, bao g\u1ed3m Indonesia, Malaysia, v\u00e0 Philippines, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u201clai\u201d nh\u01b0 Singapore v\u00e0 Th\u00e1i Lan.<\/mark><\/strong> \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nh\u1ecf n\u1ebfu x\u00e9t \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c 5 trong s\u1ed1 10 th\u00e0nh vi\u00ean ASEAN hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111ang theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 chuy\u00ean ch\u1ebf. Hi\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a ASEAN n\u00eau r\u00f5 r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 duy tr\u00ec qu\u1ea3n tr\u1ecb d\u00e2n ch\u1ee7 tr\u00ean to\u00e0n khu v\u1ef1c l\u00e0 \u01b0u ti\u00ean h\u00e0ng \u0111\u1ea7u: \u0110i\u1ec1u 1 cam k\u1ebft kh\u1ed1i n\u00e0y s\u1ebd h\u1ed7 tr\u1ee3 v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 \u201cnh\u00e2n quy\u1ec1n v\u00e0 c\u00e1c quy\u1ec1n t\u1ef1 do c\u01a1 b\u1ea3n\u201d \u0111\u1ed3ng th\u1eddi \u201ct\u0103ng c\u01b0\u1eddng d\u00e2n ch\u1ee7,\u201d trong khi \u0110i\u1ec1u 2 t\u00ecm c\u00e1ch th\u00fac \u0111\u1ea9y vi\u1ec7c \u201ctu\u00e2n th\u1ee7 ph\u00e1p quy\u1ec1n, qu\u1ea3n tr\u1ecb t\u1ed1t, v\u00e0 c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc d\u00e2n ch\u1ee7 v\u00e0 ch\u00ednh ph\u1ee7 h\u1ee3p hi\u1ebfn.\u201d<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"986\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-tong-thong-Jose-Ramos-Horta-1-1024x986.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-26720\" style=\"width:335px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-tong-thong-Jose-Ramos-Horta-1-1024x986.jpg 1024w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-tong-thong-Jose-Ramos-Horta-1-300x289.jpg 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-tong-thong-Jose-Ramos-Horta-1-768x739.jpg 768w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-tong-thong-Jose-Ramos-Horta-1-465x448.jpg 465w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-tong-thong-Jose-Ramos-Horta-1-519x500.jpg 519w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Timor-Leste-Dong-Timor-tong-thong-Jose-Ramos-Horta-1.jpg 1206w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#0f29c2\" class=\"has-inline-color\">T\u1ed5ng th\u1ed1ng Timor-Leste, Jos\u00e9 Ramos-Horta<\/mark><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-accent-color\">L\u00e0 qu\u1ed1c gia duy nh\u1ea5t \u1edf \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 \u0111\u01b0\u1ee3c Freedom House x\u1ebfp h\u1ea1ng l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n t\u1ef1 do<\/mark><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#0e15a6\" class=\"has-inline-color\">, Timor-Leste c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 ph\u00eda M\u1ef9 v\u00e0 c\u00e1c n\u1ec1n d\u00e2n ch\u1ee7 kh\u00e1c \u0111ang t\u00ecm c\u00e1ch ng\u0103n ch\u1eb7n s\u1ef1 lan r\u1ed9ng c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a chuy\u00ean ch\u1ebf v\u00e0 qu\u1ea3n tr\u1ecb phi t\u1ef1 do tr\u00ean kh\u1eafp \u0110\u00f4ng Nam \u00c1. <\/mark><\/strong>Ch\u1eb3ng h\u1ea1n, khi ch\u00ednh quy\u1ec1n qu\u00e2n s\u1ef1 Myanmar tr\u1ee5c xu\u1ea5t \u0111\u1ea1i s\u1ee9 Timor-Leste v\u00e0o n\u0103m 2023, Dili \u0111\u00e3 nh\u1eafc l\u1ea1i s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i kh\u00f4i ph\u1ee5c n\u1ec1n d\u00e2n ch\u1ee7 \u1edf n\u01b0\u1edbc n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, l\u1ee3i th\u1ebf chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Washington trong vi\u1ec7c Timor-Leste gia nh\u1eadp ASEAN \u0111ang b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf b\u1edfi m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00e1ch th\u1ee9c ti\u1ec1m \u1ea9n. Th\u1ee9 nh\u1ea5t, Trung Qu\u1ed1c v\u1eabn l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u00e1c kinh t\u1ebf ch\u1ee7 ch\u1ed1t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc n\u00e0y, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 th\u00f4ng qua S\u00e1ng ki\u1ebfn V\u00e0nh \u0111ai v\u00e0 Con \u0111\u01b0\u1eddng, v\u1ed1n cung c\u1ea5p c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1ea7u t\u01b0 v\u00e0 c\u01a1 s\u1edf h\u1ea1 t\u1ea7ng m\u00e0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia nh\u1ecf v\u00e0 ngh\u00e8o nh\u01b0 Timor-Leste r\u1ea5t c\u1ea7n. V\u00ed d\u1ee5, n\u0103m 2018, c\u00e1c c\u00f4ng ty Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh giai \u0111o\u1ea1n m\u1ed9t c\u1ee7a tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng cao t\u1ed1c \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Timor-Leste, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Cao t\u1ed1c Suai. Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng tham gia x\u00e2y d\u1ef1ng D\u1ef1 \u00e1n Th\u1ee7y l\u1ee3i Watuwa\/Modobuti, m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n c\u01a1 s\u1edf h\u1ea1 t\u1ea7ng n\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u1edbn d\u1ef1 ki\u1ebfn s\u1ebd l\u00e0m t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i thu nh\u1eadp c\u1ee7a n\u00f4ng d\u00e2n sau khi ho\u00e0n th\u00e0nh v\u00e0o n\u0103m 2028. Vi\u1ec7c Timor-Leste s\u1eafp gia nh\u1eadp Khu v\u1ef1c M\u1eadu d\u1ecbch T\u1ef1 do ASEAN kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m suy y\u1ebfu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng kinh t\u1ebf ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u00f2n \u0111\u1ea3o n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u01a1n n\u1eefa, vi\u1ec7c Dili gia nh\u1eadp ASEAN c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ph\u1ee9c t\u1ea1p th\u00eam b\u1ea5t k\u1ef3 n\u1ed7 l\u1ef1c n\u00e0o c\u1ee7a M\u1ef9 v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed1i t\u00e1c nh\u1eb1m t\u1eadn d\u1ee5ng v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1ecba l\u00fd thu\u1eadn l\u1ee3i c\u1ee7a Timor-Leste \u2013 n\u1eb1m gi\u1eefa Indonesia v\u00e0 Australia\u00a0 \u2013 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea5t k\u1ef3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c l\u1edbn n\u00e0o. Tr\u01b0\u1edbc khi Timor-Leste tr\u1edf th\u00e0nh th\u00e0nh vi\u00ean ASEAN, Australia n\u00f3i ri\u00eang \u0111\u00e3 t\u00ecm c\u00e1ch th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111i\u1ec1u n\u00e0y th\u00f4ng qua ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u201cB\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng,\u201d xem Timor-Leste l\u00e0 n\u01a1i mang l\u1ea1i cho Australia chi\u1ec1u s\u00e2u chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c b\u1eb1ng c\u00e1ch t\u1ea1o ra m\u1ed9t tr\u1edf ng\u1ea1i cho l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n s\u1ef1 Trung Qu\u1ed1c tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn Darwin. <strong>N\u0103m 2022, Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Australia Anthony Albanese cho bi\u1ebft th\u1ecfa thu\u1eadn qu\u1ed1c ph\u00f2ng m\u1edbi gi\u1eefa hai b\u00ean s\u1ebd l\u00e0 c\u01a1 s\u1edf \u0111\u1ec3 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng h\u1ee3p t\u00e1c qu\u1ed1c ph\u00f2ng v\u00e0 an ninh, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong l\u0129nh v\u1ef1c h\u00e0ng h\u1ea3i.<\/strong> Nh\u01b0ng d\u00f9 ASEAN kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t li\u00ean minh an ninh, t\u01b0 c\u00e1ch th\u00e0nh vi\u00ean v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn Timor-Leste th\u1eadn tr\u1ecdng h\u01a1n v\u1ec1 c\u00e1c quan h\u1ec7 \u0111\u1ed1i t\u00e1c an ninh b\u00ean ngo\u00e0i kh\u1ed1i \u2013 bao g\u1ed3m c\u1ea3 v\u1edbi Australia v\u00e0 M\u1ef9 \u2013 do l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng li\u00ean k\u1ebft c\u1ee7a kh\u1ed1i v\u00e0 nh\u1eefng lo ng\u1ea1i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00e1c qu\u1ed1c gia ri\u00eang l\u1ebb l\u00e0m suy y\u1ebfu h\u00f2a b\u00ecnh v\u00e0 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh khu v\u1ef1c.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"603\" height=\"368\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ASEAN-giua-My-va-TC.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-20302\" style=\"width:416px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ASEAN-giua-My-va-TC.png 603w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ASEAN-giua-My-va-TC-300x183.png 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/ASEAN-giua-My-va-TC-465x284.png 465w\" sizes=\"auto, (max-width: 603px) 100vw, 603px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>M\u1ed9t th\u00e1ch th\u1ee9c ph\u1ee9c t\u1ea1p kh\u00e1c r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ebfn t\u1eeb ch\u00ednh n\u01b0\u1edbc M\u1ef9. D\u01b0\u1edbi th\u1eddi ch\u00ednh quy\u1ec1n Trump th\u1ee9 hai, nhi\u1ec1u, n\u1ebfu kh\u00f4ng mu\u1ed1n n\u00f3i l\u00e0 h\u1ea7u h\u1ebft, c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n truy\u1ec1n th\u1ed1ng trong ch\u00ednh s\u00e1ch \u0111\u1ed1i ngo\u1ea1i M\u1ef9 \u2013 nh\u01b0 duy tr\u00ec c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb d\u00e2n ch\u1ee7 ho\u1eb7c ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng t\u00ecm c\u00e1ch r\u0103n \u0111e Trung Qu\u1ed1c \u2013 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111\u00e1ng k\u1ec3 ho\u1eb7c b\u1ecb lo\u1ea1i b\u1ecf, ngay c\u1ea3 khi so s\u00e1nh v\u1edbi nhi\u1ec7m k\u1ef3 Trump \u0111\u1ea7u ti\u00ean. <strong>C\u00e1c b\u00e1o c\u00e1o ban \u0111\u1ea7u cho th\u1ea5y Chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c Qu\u1ed1c ph\u00f2ng Qu\u1ed1c gia s\u1eafp t\u1edbi c\u1ee7a M\u1ef9 s\u1ebd \u01b0u ti\u00ean ph\u00f2ng th\u1ee7 \u1edf T\u00e2y B\u00e1n c\u1ea7u nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a qu\u1ed1c ph\u00f2ng n\u1ed9i \u0111\u1ecba r\u1ed9ng l\u1edbn h\u01a1n c\u1ee7a M\u1ef9, v\u00e0 c\u1ea1nh tranh gi\u1eefa c\u00e1c c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c v\u1edbi Trung Qu\u1ed1c, tuy v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t \u01b0u ti\u00ean, nh\u01b0ng c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c th\u00fac \u0111\u1ea9y ch\u00ednh s\u00e1ch \u0111\u1ed1i ngo\u1ea1i c\u1ee7a M\u1ef9 d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Trump.<\/strong> D\u00f9 th\u01b0\u01a1ng chi\u1ebfn M\u1ef9-Trung v\u1eeba c\u00f3 th\u00eam v\u00f2ng m\u1edbi nh\u1ea5t, nh\u01b0ng Trump d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 quan t\u00e2m h\u01a1n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c thi\u1ebft l\u1eadp l\u1ea1i m\u1ed9t quan h\u1ec7 n\u00e0o \u0111\u00f3 v\u1edbi B\u1eafc Kinh. \u00d4ng s\u1ebd c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i l\u00e0m \u0111i\u1ec1u n\u00e0y v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng 10 b\u00ean l\u1ec1 h\u1ed9i ngh\u1ecb th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec9nh H\u1ee3p t\u00e1c Kinh t\u1ebf Ch\u00e2u \u00c1-Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng (APEC) t\u1ea1i H\u00e0n Qu\u1ed1c, n\u01a1i \u00f4ng d\u1ef1 ki\u1ebfn s\u1ebd g\u1eb7p Ch\u1ee7 t\u1ecbch Trung Qu\u1ed1c T\u1eadp C\u1eadn B\u00ecnh. M\u1ed9t th\u1ecfa thu\u1eadn Trump-T\u1eadp c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea9y nhanh s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u1ed9t tr\u1eadt t\u1ef1 th\u1ebf gi\u1edbi m\u1edbi d\u1ef1a tr\u00ean c\u00e1c v\u00f9ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng do c\u00e1c c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c d\u1eabn \u0111\u1ea7u. N\u1ebfu \u0111\u00fang, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ng\u1ee5 \u00fd r\u1eb1ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 \u01b0u ti\u00ean h\u00e0ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Washington, n\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f2n quan t\u00e2m vi\u1ec7c Timor-Leste li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi b\u00ean n\u00e0o. Th\u1eadt v\u1eady, k\u1ec3 t\u1eeb khi ch\u00ednh quy\u1ec1n Trump nh\u1eadm ch\u1ee9c, ch\u01b0a c\u00f3 quan ch\u1ee9c c\u1ea5p cao n\u00e0o \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c Dili gia nh\u1eadp ASEAN, cho th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m h\u1ecd b\u1eadn t\u00e2m. Do \u0111\u00f3, Washington c\u00f3 th\u1ec3 \u0111ang trao cho B\u1eafc Kinh c\u01a1 h\u1ed9i chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c x\u00e2m nh\u1eadp s\u00e2u h\u01a1n v\u00e0o khu v\u1ef1c m\u00e0 kh\u00f4ng b\u1ecb ki\u1ec3m so\u00e1t. V\u1ec1 ph\u1ea7n m\u00ecnh, Trung Qu\u1ed1c n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 l\u00ean ti\u1ebfng \u1ee7ng h\u1ed9 vi\u1ec7c Timor-Leste tr\u1edf th\u00e0nh th\u00e0nh vi\u00ean ASEAN v\u00e0 v\u00e0o n\u0103m 2023 \u0111\u00e3 n\u00e2ng c\u1ea5p quan h\u1ec7 song ph\u01b0\u01a1ng l\u00ean \u201c\u0111\u1ed1i t\u00e1c chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c to\u00e0n di\u1ec7n.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0);color:#131ea8\" class=\"has-inline-color\">Nh\u00ecn chung, vi\u1ec7c Timor-Leste gia nh\u1eadp ASEAN l\u00e0 m\u1ed9t di\u1ec5n bi\u1ebfn t\u00edch c\u1ef1c \u0111\u1ed1i v\u1edbi M\u1ef9, nh\u01b0ng l\u1ea1i kh\u00f4ng m\u1ea5y t\u00edch c\u1ef1c \u0111\u1ed1i v\u1edbi Trung Qu\u1ed1c. Tuy nhi\u00ean, trong cu\u1ed9c c\u1ea1nh tranh c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c n\u00e0y, M\u1ef9 v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 m\u1ea5t Timor-Leste, v\u00e0 x\u00e9t \u0111\u1ebfn c\u00e1c xu h\u01b0\u1edbng hi\u1ec7n t\u1ea1i \u1edf Washington, k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u00f3 ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra.<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Derek Grossman <\/strong><br><em>Gi\u00e1o s\u01b0 khoa h\u1ecdc ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 quan h\u1ec7 qu\u1ed1c t\u1ebf t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Nam California, nh\u00e0 s\u00e1ng l\u1eadp v\u00e0 nh\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch ch\u00ednh c\u1ee7a c\u00f4ng ty t\u01b0 v\u1ea5n Indo-Pacific Solutions. \u00d4ng t\u1eebng l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Rand Corp v\u00e0 l\u00e0 c\u1ef1u c\u1ed1 v\u1ea5n t\u00ecnh b\u00e1o c\u1ee7a Tr\u1ee3 l\u00fd B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng Qu\u1ed1c ph\u00f2ng M\u1ef9 v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 an ninh Ch\u00e2u \u00c1 v\u00e0 Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ngu\u1ed3n tr\u00edch:<strong> Nghi\u00ean C\u1ee9u Qu\u1ed1c T\u1ebf<\/strong><br>https:\/\/nghiencuuquocte.org\/2025\/10\/23\/timor-leste-tro-thanh-nhan-to-moi-tac-dong-den-canh-tranh-my-trung\/#more-64015<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea2nh minh ho\u1ea1: <strong>V\u1eadn H\u1ed9i M\u1edbi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ngu\u1ed3n: Derek Grossman, \u201cTimor-Leste Adds a New Wrinkle to U.S.-China Competition,\u201d\u00a0Foreign Policy, 16\/10\/2025 Bi\u00ean d\u1ecbch:&nbsp;Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Kim Ph\u1ee5ng N\u1ec1n d\u00e2n ch\u1ee7 t\u1ef1 do nh\u1ea5t \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 \u0111ang chu\u1ea9n b\u1ecb gia nh\u1eadp ASEAN v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i c\u00e1n c\u00e2n quy\u1ec1n l\u1ef1c. N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ea5t ng\u1edd l\u1edbn n\u00e0o, Timor-Leste<span class=\"more-link\"><a href=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=26718\">\u0111\u1ecdc ti\u1ebfp&#8230;<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":26684,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","footnotes":""},"categories":[7,8,12,9,53],"tags":[87,165,118,212,718,119,82,98],"class_list":["entry","author-ntviet","post-26718","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-binhluan","category-chinhtri-xahoi","category-chuyenmuc","category-kinhte","category-kinhte-chinhtri","tag-asean","tag-binh-luan","tag-chinh-tri","tag-chuyen-de","tag-dong-timor","tag-hoa-ky","tag-kinh-te","tag-trung-cong"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26718"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26722,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26718\/revisions\/26722"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/26684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}