{"id":3008,"date":"2020-06-30T05:31:39","date_gmt":"2020-06-30T05:31:39","guid":{"rendered":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=3008"},"modified":"2020-11-21T02:56:47","modified_gmt":"2020-11-21T02:56:47","slug":"rung-ngap-man-mangroves","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=3008","title":{"rendered":"<strong>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n &#8211; Mangroves<\/strong><br><span style='color:#00a0ff;font-size:.9em;font-weight:500;'>TS Mai Thanh Truy\u1ebft<\/span>"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3825\" width=\"522\" height=\"392\" srcset=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-300x225.jpg 300w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-768x576.jpg 768w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-2048x1536.jpg 2048w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-465x349.jpg 465w, https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/tree-forest-branch-plant-flower-trunk-503290-pxhere.com_-667x500.jpg 667w\" sizes=\"auto, (max-width: 522px) 100vw, 522px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong><em>Houston \u2013 Ng\u00e0y \u0110\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf gi\u1edbi &#8211; 8 th\u00e1ng 6, 2020<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>TS Mai Thanh Truy\u1ebft<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 g\u00ec?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 c\u00e2y nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e2y c\u00f3 th\u00e2n g\u1ed7 kh\u00f4ng bao gi\u1edd ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0: <strong><em>1- n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n, 2- ven bi\u1ec3n, 3- v\u00e0 d\u00f2ng ch\u1ea3y v\u00e0 d\u00f2ng ch\u1ea3y v\u00f4 t\u1eadn c\u1ee7a th\u1ee7y tri\u1ec1u<\/em><\/strong>. V\u1edbi kh\u1ea3 n\u0103ng l\u01b0u tr\u1eef l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn carbon, r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 v\u0169 kh\u00ed ch\u00ednh trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn ch\u1ed1ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu, nh\u01b0ng ch\u00fang \u0111ang b\u1ecb \u0111e d\u1ecda tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi v\u00ec nhu c\u1ea7u nu\u00f4i th\u1ee7y s\u1ea3n n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n v\u00e0 n\u01b0\u1edbc l\u1ee3. Ch\u00ednh v\u00ec l\u00fd do n\u1ea7y m\u00e0 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n b\u1ecb t\u00e0n ph\u00e1 v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c phi m\u00e3 (Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 ph\u00e1 h\u1ee7y t\u00ednh \u0111\u1ebfn n\u0103m 2015 tr\u00ean 100.000 ng\u00e0n m\u1eabu r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n bao quanh v\u00f9ng t\u1ec9nh v\u00e0 bi\u1ec3n C\u00e0 Mau, B\u1ea1c Li\u00eau, S\u00f3c Tr\u0103ng t\u00ean t\u1ed5ng s\u1ed1 tr\u00ean 200.000 m\u1eabu r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n tr\u01b0\u1edbc 1975).<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>V\u00ec v\u1eady b\u1eb1ng c\u00e1ch b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap b\u1ea3o v\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a h\u00e0nh tinh ch\u00fang ta.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ec1 \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadn m\u1eb7n, tuy c\u00f3 v\u00e0i kh\u00e1c bi\u1ec7t nh\u1ecf t\u00f9y theo v\u00f9ng, nh\u01b0ng t\u1ef1u trung, r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n c\u00f3 nh\u1eefng t\u00ednh sau \u0111\u00e2y:<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/image-6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3009\" width=\"299\" height=\"198\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 nh\u1eefng lo\u1ea1i c\u00e2y duy nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n. M\u1eb7c d\u00f9 \u01b0\u1edbc t\u00ednh kh\u00e1c nhau t\u00f9y theo v\u00f9ng, c\u00f3 \u00edt nh\u1ea5t 50 v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00ean t\u1edbi 110&nbsp; lo\u00e0i c\u00e2y ng\u1eadp m\u1eb7n, c\u00f3 chi\u1ec1u cao t\u1eeb 2 \u0111\u1ebfn 10 m\u00e9t, nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u00e1 h\u00ecnh thu\u00f4n ho\u1eb7c h\u00ecnh b\u1ea7u d\u1ee5c v\u00e0 chia s\u1ebb m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng n\u01b0\u1edbc l\u1ee3.<\/li><li>C\u00e1c h\u1ec7 th\u1ed1ng r\u1ec5 d\u00e0y \u0111\u1eb7c c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1ee9c ch\u1ebf d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc th\u1ee7y tri\u1ec1u v\u00e0 khuy\u1ebfn kh\u00edch s\u1ef1 l\u1eafng \u0111\u1ecdng tr\u1ea7m t\u00edch gi\u00e0u ch\u1ea5t dinh d\u01b0\u1ee1ng. Nh\u01b0ng m\u1ed9t khi \u0111\u00e3 m\u1ea5t, r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n r\u1ea5t kh\u00f3 tr\u1ed3ng l\u1ea1i do s\u1ef1 d\u1ecbch chuy\u1ec3n trong ch\u00ednh c\u00e1c tr\u1ea7m t\u00edch m\u00e0 r\u1ec5 gi\u00fap gi\u1eef \u0111\u00fang v\u1ecb tr\u00ed.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong><em>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1edf Vi\u1ec7t Nam<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 lo\u1ea1i r\u1eebng c\u00e2y m\u1ecdc \u1edf c\u1eeda s\u00f4ng l\u1edbn ven bi\u1ec3n, n\u01a1i n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n h\u00f2a v\u1edbi n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt. Khi th\u1ee7y tri\u1ec1u l\u00ean, r\u1eebng s\u1ebd b\u1ecb ng\u1eadp m\u1ed9t ph\u1ea7n, c\u00f3 khi to\u00e0n b\u1ed9 trong n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n; khi n\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u xu\u1ed1ng, r\u1eebng l\u1ea1i hi\u1ec7n ra nguy\u00ean v\u1eb9n \u0111\u1ec3 tr\u01a1 ra l\u1edbp \u0111\u00e1y c\u1ea5u t\u1ea1o l\u1edbp b\u00f9n d\u00e0y \u0111\u1eb7t. \u0110\u00e2y l\u00e0 khu v\u1ef1c c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ea3 v\u1ec1 kinh t\u1ebf &#8211; x\u00e3 h\u1ed9i, qu\u1ed1c ph\u00f2ng &#8211; an ninh, m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng sinh th\u00e1i v\u00e0 b\u1ea3o t\u1ed3n \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3011\" width=\"340\" height=\"198\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Theo th\u1ed1ng k\u00ea v\u00e0 \u01b0\u1edbc t\u00ednh c\u1ee7a <strong><em>Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng LHQ<\/em><\/strong> &#8211; UNEP, r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1edf Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u lo\u1ea1i v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng, \u0111a d\u1ea1ng v\u1ec1 ch\u1ee7ng lo\u1ea1i. U Minh Th\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 U Minh H\u1ea1 l\u00e0 hai r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u1edbn nh\u1ea5t Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ec7 th\u1ef1c v\u1eadt \u1edf r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i c\u00e2y c\u00f3 b\u1ed9 r\u1ec5 n\u01a1m, nh\u01b0: \u0111\u01b0\u1edbc, s\u00fa, v\u1eb9t, tr\u00e0m, m\u1eafm, c\u00f9ng c\u00e1c lo\u00e0i c\u1ecf, c\u00e2y b\u1ee5i d\u00e0y l\u00e1\u2026 l\u00e0m \u201cb\u1ee9c t\u01b0\u1eddng\u201d ch\u1eafn:<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/image-9.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3012\" width=\"278\" height=\"208\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Ng\u0103n ch\u1eafn s\u00f3ng, gi\u1eef \u0111\u1ea5t, t\u1ea1o \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n cho tr\u1ea7m t\u00edch b\u1ed3i t\u1ee5 nhanh h\u01a1n;<\/li><li>R\u1eebng c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ef1 s\u00f3i m\u00f2n v\u00e0 t\u00edch t\u1ee5 ph\u00f9 sa th\u1ea3i ra t\u1eeb c\u00e1c c\u1eeda s\u00f4ng C\u1eedu Long. T\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u1ea7y \u0111\u00e3 ch\u1ea5m d\u1ee9t v\u00ec s\u1ef1 ph\u00e1 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n n\u00f3i tr\u00ean v\u00e0 hi\u1ec7n t\u1ea1i, h\u00e0ng n\u0103m m\u0169i C\u00e0 Mau b\u1ecb s\u00f3i m\u00f2n kho\u1ea3ng 1km so v\u1edbi tr\u01b0\u1edbc 1975, C\u00e0 Mau \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cn\u1ed1i d\u00e0i\u201d h\u00e0ng Km do s\u1ef1 b\u1ed3i \u0111\u1ea5p c\u1ee7a ph\u00f9 sa!<\/li><li>\u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 n\u01a1i c\u01b0 tr\u00fa v\u00e0 sinh s\u1ea3n c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i chim bi\u1ec3n v\u00e0 chim s\u1ed1ng trong v\u00f9ng l\u1ee5c \u0111\u1ecba;<\/li><li>\u0110\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4m c\u00e1, n\u01a1i n\u1ea7y c\u0169ng l\u00e0 \u201cnh\u00e0\u201d c\u1ee7a ch\u00fang, tr\u00e1nh b\u00e3o l\u1ee5c, sinh s\u1ea3n, v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 ngu\u1ed3n l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00fang;<\/li><li>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1eb7c t\u00ednh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t qua c\u00e1c lo\u1ea1i r\u1ec3 c\u00e2y h\u00ecnh \u201cc\u00e1i n\u00f4m\u201d l\u00e0 h\u1ea5p th\u1ee5 ch\u1ea5t ph\u00e8n sulphate;<\/li><li>Sau c\u00f9ng, r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1edf mi\u1ec1n Nam Vi\u1ec7t Nam c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng ng\u0103n ch\u1eadn n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n tr\u00e0n v\u00e0o s\u00e2u trong l\u1ee5c \u0111\u1ecba trong m\u00f9a kh\u00f4, khi l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Mekong gi\u1ea3m thi\u1ec3u tr\u1ea7m tr\u1ecdng do TC x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c \u0111\u1eadp ngay tr\u00ean d\u00f2ng ch\u00ednh c\u1ee7a s\u00f4ng. (Th\u00e1ng 3 n\u0103m 2020, n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n \u0111\u00e3 v\u00e0o s\u00e2u tr\u00ean 120 km, \u0111\u1ebfn t\u1eadn s\u00f4ng \u0110\u1ed3ng Nai!)<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong><em>UNESCO k\u00eau g\u1ecdi b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hi\u1ec7n t\u1ea1i, di\u1ec7n t\u00edch r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111ang d\u1ea7n bi\u1ebfn m\u1ea5t nhanh g\u1ea5p t\u1eeb 3 \u0111\u1ebfn 5 l\u1ea7n so v\u1edbi thi\u1ec7t h\u1ea1i di\u1ec7n t\u00edch r\u1eebng t\u1ed5ng th\u1ec3 to\u00e0n c\u1ea7u, v\u1edbi nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng sinh th\u00e1i v\u00e0 kinh t\u1ebf &#8211; x\u00e3 h\u1ed9i nghi\u00eam tr\u1ecdng cho nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/image-10.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3015\" width=\"231\" height=\"172\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n c\u00f3 m\u1ed9t h\u1ec7 sinh th\u00e1i qu\u00fd hi\u1ebfm \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00ec nh\u1eefng l\u00fd do k\u1ec3 tr\u00ean trong \u0111\u00f3 hai m\u1ea5u ch\u1ed1t quan tr\u1ecdng l\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu v\u00e0 ng\u1eadp m\u1eb7n. N\u0103m 2017, UNESCO k\u00eau g\u1ecdi c\u1ea7n c\u00f3 nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c l\u1edbn h\u01a1n n\u1eefa trong vi\u1ec7c b\u1ea3o t\u1ed3n, b\u1ea3o qu\u1ea3n v\u00e0 ng\u0103n ch\u1eadn s\u1ef1 ph\u00e1 r\u1eebng cho nhu c\u1ea7u ch\u0103n nu\u00f4i \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 qu\u1ed1c gia \u0111ang ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u01b0 Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Nam D\u01b0\u01a1ng. Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c UNESCO <strong>Irina Bokova<\/strong> nh\u1ea5n m\u1ea1nh. \u201c<em>R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 h\u1ec7 sinh th\u00e1i qu\u00fd hi\u1ebfm, tuy\u1ec7t \u0111\u1eb9p v\u00e0 phong ph\u00fa tr\u00ean ranh gi\u1edbi gi\u1eefa \u0111\u1ea5t v\u00e0 bi\u1ec3n. Ch\u00fang \u0111\u1ea3m b\u1ea3o an ninh l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c cho c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, cung c\u1ea5p sinh kh\u1ed1i, l\u00e2m s\u1ea3n v\u00e0 gi\u00fap duy tr\u00ec ngh\u1ec1 c\u00e1. Ch\u00fang \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o vi\u1ec7c b\u1ea3o v\u1ec7 b\u1edd bi\u1ec3n, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng gi\u00fap gi\u1ea3m thi\u1ec3u nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu v\u00e0 c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u1eddi ti\u1ebft kh\u1eafc nghi\u1ec7t\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Gi\u1ea3i ph\u00e1p cho R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>H\u1ed9i B\u1ea3o t\u1ed3n Qu\u1ed1c t\u1ebf<\/em><\/strong> &#8211; Conservation International l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed1i t\u00e1c t\u00edch c\u1ef1c trong <strong>Li\u00ean minh R\u1eebng Ng\u1eadp m\u1eb7n to\u00e0n c\u1ea7u <\/strong>&#8211; Global Mangrove Alliance, m\u1ed9t t\u1ed5 ch\u1ee9c g\u1ed3m c\u00e1c chuy\u00ean gia k\u1ef9 thu\u1eadt, c\u00e1c nh\u00e0 ho\u1ea1ch \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c phi ch\u00ednh ph\u1ee7 chuy\u00ean th\u00fac \u0111\u1ea9y b\u1ea3o t\u1ed3n v\u00e0 t\u00e1i ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/image-11.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3017\" width=\"285\" height=\"191\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><em>Chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a H\u1ed9i nh\u1eb1m m\u1ee5c \u0111\u00edch t\u0103ng m\u1ee9c \u0111\u1ed9 sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n to\u00e0n c\u1ea7u l\u00ean 20% v\u00e0o n\u0103m 2030, m\u1ed9t m\u1ee5c ti\u00eau \u0111\u1ea7y tham v\u1ecdng s\u1ebd tr\u1ea3 l\u1ea1i nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y trong qu\u00e1 kh\u1ee9 nh\u1eb1m h\u1ea1n ch\u1ebf s\u1ef1 gi\u1ea3m thi\u1ec3u bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu, \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc v\u00e0 s\u1ef1 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ven bi\u1ec3n tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ngo\u00e0i vi\u1ec7c h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi Li\u00ean minh, Conservation International c\u00f2n h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 ph\u1ee5c h\u1ed3i h\u1ec7 sinh th\u00e1i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1edf Indonesia, n\u01a1i khai th\u00e1c, khai th\u00e1c v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i c\u00f3 nguy c\u01a1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n quan tr\u1ecdng nh\u1ee9t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. T\u1ea1i qu\u1ed1c gia n\u1ea7y, H\u1ed9i \u0111\u00e3 h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 ho\u1ea1ch \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh s\u00e1ch \u1edf t\u1ec9nh West Papua c\u1ee7a Indonesia \u0111\u1ec3 thi\u1ebft l\u1eadp c\u00e1c h\u01b0\u1edbng d\u1eabn b\u1ea3o t\u1ed3n v\u1eefng ch\u1eafc, bao g\u1ed3m vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t 30% v\u00f9ng n\u01b0\u1edbc ven bi\u1ec3n trong c\u00e1c khu b\u1ea3o t\u1ed3n bi\u1ec3n v\u00e0 lo\u1ea1i b\u1ecf c\u00e1c m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda \u0111\u1ed1i v\u1edbi 100% m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Gi\u1ea3i ph\u00e1p cho n\u1ea1n suy tho\u00e1i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1edf Vi\u1ec7t Nam<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian g\u1ea7n \u0111\u00e2y, m\u1ed9t s\u1ed1 t\u1ed5 ch\u1ee9c, c\u00e1 nh\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng\u2026nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, vai tr\u00f2 c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng d\u1ef1 \u00e1n g\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i r\u1eebng. Song vi\u1ec7c g\u00e2y r\u1eebng c\u0169ng nh\u01b0 \u201cmu\u1ed1i b\u1ecf bi\u1ec3n\u201d v\u00ec \u201cn\u00f3i v\u00e0 l\u00e0m\u201d ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c nhau. L\u1eadp d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1ec3 c\u00f3 ng\u00e2n s\u00e1ch, v\u00e0 vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n lu\u00f4n b\u1ecb b\u1ecf d\u1edf n\u1eeda ch\u1eebng c\u00e0ng l\u00e0m cho t\u00ecnh tr\u1ea1ng suy tho\u00e1i c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n c\u00e0ng t\u1ec7 h\u1ea1i h\u01a1n. M\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u0103m 2013, Nh\u00e0 m\u00e1y \u0110\u01b0\u1eddng Cam Ranh ph\u1ed1i h\u1ee3p Vi\u1ec7n H\u1ea3i d\u01b0\u01a1ng h\u1ecdc Nha Trang tr\u1ed3ng l\u1ea1i r\u1eebng sau nh\u00e0 m\u00e1y ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi \u0111\u1ea7m Th\u1ee7y Tri\u1ec1u. \u0110\u01a1n v\u1ecb \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng g\u1ea7y l\u1ea1i r\u1eebng v\u1eeba t\u1ea1o sinh c\u1ea3nh v\u1eeba ng\u0103n ch\u1eadn n\u01b0\u1edbc th\u1ea3i c\u1ee7a nh\u00e0 m\u00e1y v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ea5t th\u1ea3i \u0111\u1ed9c h\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ee3i \u0111\u1ebfn m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng. Tuy nhi\u00ean, hi\u1ec7n nay, r\u00e1c th\u1ea3i nh\u1ef1a \u0111\u00e3 uy hi\u1ebfp s\u1ee9c s\u1ed1ng c\u1ee7a c\u00e1nh r\u1eebng n\u00e0y. R\u00e1c th\u1ea3i nh\u1ef1a \u0111ang b\u1ee7a v\u00e2y, b\u1ea5u v\u00edu, b\u00e1m v\u00e0o th\u00e2n c\u00e2y m\u1eafm, g\u00e2y t\u00e1c \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng t\u1ed1t \u0111\u1ebfn s\u1ee9c sinh tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e2y m\u1ea5m.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Trong nghi\u00ean c\u1ee9u \u201c<strong><em>C\u01a1 h\u1ed9i v\u00e0 th\u00e1ch th\u1ee9c \u0111\u1ed1i v\u1edbi qu\u1ea3n l\u00fd r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam &#8211; B\u00e0i h\u1ecdc t\u1eeb c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Th\u00e1i B\u00ecnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Ninh\u201d<\/em><\/strong> g\u1ed3m nhi\u1ec1u t\u00e1c gi\u1ea3 do B\u00e0 <strong><em>Ph\u1ea1m Thu Th\u1ee7y<\/em><\/strong> ph\u1ee5 tr\u00e1ch c\u00f3 nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/image-12.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3019\" width=\"284\" height=\"202\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u201c<strong><em>R\u00e0o c\u1ea3n \u0111\u1ed1i v\u1edbi qu\u1ea3n l\u00fd v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n.<\/em><\/strong><em> Nguy\u00ean nh\u00e2n g\u1ed1c r\u1ec5 c\u1ee7a ph\u00e1 r\u1eebng v\u00e0 suy tho\u00e1i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n r\u1ea5t ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u00e0 th\u01b0\u1eddng \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh. T\u1ea1o ra s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng gi\u1eefa c\u00e1c \u01b0u ti\u00ean b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1ch th\u1ee9c v\u00e0 \u0111\u00f2i h\u1ecfi cam k\u1ebft ch\u00ednh tr\u1ecb m\u1ea1nh m\u1ebd t\u1eeb ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c g\u00e2y ph\u00e1 r\u1eebng v\u00e0 suy tho\u00e1i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n. Nhi\u1ec1u ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n t\u1ea1o ra c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c khuy\u1ebfn kh\u00edch v\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 kinh t\u1ebf \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n n\u00e0y kh\u00f3 th\u1ef1c hi\u1ec7n khi quy\u1ec1n s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, c\u00f3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng chi\u1ebfm d\u1ee5ng \u0111\u1ea5t, l\u1ee3i \u00edch nh\u00f3m v\u00e0 chia s\u1ebb l\u1ee3i \u00edch kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>T\u1ed5 ch\u1ee9c th\u1ec3 ch\u1ebf v\u1ec1 b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n<\/em><\/strong><em> c\u0169ng c\u00f2n nhi\u1ec1u b\u1ea5t c\u1eadp b\u1edfi nhi\u1ec7m v\u1ee5 ch\u1ed3ng ch\u00e9o, ph\u00e2n c\u00f4ng tr\u00e1ch nhi\u1ec7m kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng gi\u1eefa c\u00e1c c\u01a1 quan ch\u00ednh ph\u1ee7 t\u1eeb c\u1ea5p trung \u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh v\u00e0 c\u1ea3 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n trong ti\u1ebfp c\u1eadn th\u00f4ng tin v\u1ec1 c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n. Th\u00f4ng tin v\u1ec1 t\u00ednh hi\u1ec7u qu\u1ea3 c\u1ee7a c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh ngo\u00e0i nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u1ec1 b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n c\u0169ng c\u00f2n thi\u1ebfu. Nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1eeb nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y c\u0169ng kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y (v\u00ed d\u1ee5 Hue &amp; Scott 2008), cho th\u1ea5y ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m l\u1ee3i \u00edch nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng l\u1ee3i t\u1eeb c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n. Ngo\u00e0i ra, c\u00f3 c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n v\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh l\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c chi\u1ebfm d\u1ee5ng \u0111\u1ea5t (Hoang &amp; Takeda 2015) v\u00ec ng\u01b0\u1eddi nu\u00f4i tr\u1ed3ng th\u1ee7y s\u1ea3n kh\u00e1 gi\u1ea3 v\u1ec1 t\u00e0i ch\u00ednh th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng l\u1ee3i nhi\u1ec1u h\u01a1n so v\u1edbi n\u00f4ng d\u00e2n ngh\u00e8o \u0111\u00e3 b\u00e1n \u0111\u1ea5t. Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng l\u1eb7p l\u1ea1i nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1eeb Nguyen &amp; Dang (2018) r\u1eb1ng c\u1ea3 nam v\u00e0 n\u1eef \u0111\u1ec1u ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o vi\u1ec7c thu ho\u1ea1ch h\u1ea3i s\u1ea3n t\u1ef1 nhi\u00ean quanh r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n. Ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0 nam gi\u1edbi \u0111\u1ec1u c\u00f3 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 vai tr\u00f2 c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n v\u00e0 g\u1eafn k\u1ebft nh\u01b0 nhau \u0111\u1ebfn r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n. Tuy nhi\u00ean, cho \u0111\u1ebfn nay, vai tr\u00f2 c\u1ee7a ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 b\u1ecf qua.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>T\u0103ng c\u01b0\u1eddng s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i d\u00e2n s\u1ef1 v\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef trong qu\u1ea3n l\u00fd r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n v\u00e0<\/em><\/strong><em> x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n c\u00f3 ch\u00fa tr\u1ecdng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 gi\u1edbi v\u00e0 c\u00e1c quy \u0111\u1ecbnh d\u1ef1a v\u00e0o c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, l\u00e0 \u0111i\u1ec1u c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea3m b\u1ea3o ph\u1ee5 n\u1eef tham gia b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n. C\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m y\u1ebfu l\u1edbn t\u1eeb c\u00e1c c\u01a1 ch\u1ebf khuy\u1ebfn kh\u00edch \u01b0u \u0111\u00e3i, c\u00e1c h\u1ea1n ch\u1ebf v\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng M&amp;E \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf b\u1edfi c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n li\u00ean quan \u0111\u1ebfn r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>C\u00e1c \u0111i\u1ec3m y\u1ebfu n\u00e0y bao g\u1ed3m th\u1ef1c thi ph\u00e1p lu\u1eadt v\u00e0 tu\u00e2n th\u1ee7 k\u00e9m, c\u01a1 ch\u1ebf x\u1eed ph\u1ea1t kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng v\u00e0 kh\u00f4ng y\u00eau c\u1ea7u tr\u1ed3ng l\u1ea1i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n sau khi \u0111\u00e3 ph\u00e1 r\u1eebng b\u1ea5t h\u1ee3p ph\u00e1p<\/em><\/strong><em>. Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i cho th\u1ea5y r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1eb5n s\u00e0ng chi tr\u1ea3 \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n nh\u01b0ng c\u1ea7n c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n nh\u01b0: <strong><u>th\u1ef1c thi ph\u00e1p lu\u1eadt hi\u1ec7u qu\u1ea3; qu\u1ea3n l\u00fd t\u00e0i ch\u00ednh minh b\u1ea1ch v\u00e0 c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m;<\/u><\/strong> chia s\u1ebb l\u1ee3i \u00edch c\u00f4ng b\u1eb1ng; ph\u00e2n ph\u1ed1i c\u00f4ng b\u1eb1ng c\u00e1c quy\u1ec1n v\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m; \u0111\u1ed3ng t\u00e0i tr\u1ee3 t\u1eeb ch\u00ednh ph\u1ee7 ho\u1eb7c c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n; m\u1ee9c thu nh\u1eadp hang n\u0103m; v\u00e0 m\u1ee9c \u0111\u1ed9 ph\u1ee5 thu\u1ed9c tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 sinh k\u1ebf c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u1ee5 th\u1ec3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>C\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n nh\u1ea5n m\u1ea1nh v\u00e0 t\u1ea1o ra c\u00e1c \u01b0u \u0111\u00e3i \u0111\u1ec3<\/em><\/strong><em> khuy\u1ebfn kh\u00edch \u0111\u1ec3 tr\u1ed3ng l\u1ea1i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u01b0u ti\u00ean duy tr\u00ec v\u00e0 b\u1ea3o t\u1ed3n c\u00e1c khu v\u1ef1c r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n. C\u00e1c c\u01a1 ch\u1ebf khuy\u1ebfn kh\u00edch t\u00e0i ch\u00ednh th\u01b0\u1eddng l\u00e0 \u0111\u1ec3 chi tr\u1ea3 c\u00f4ng lao \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng cho vi\u1ec7c tr\u1ed3ng l\u1ea1i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n ho\u1eb7c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng tu\u1ea7n tra, ch\u1ee9 <strong>kh\u00f4ng ch\u00fa tr\u1ecdng gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a ph\u00e1 r\u1eebng v\u00e0 suy tho\u00e1i r\u1eebng<\/strong>. S\u1ef1 tham gia v\u00e0 g\u1eafn k\u1ebft c\u1ee7a \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0o c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n v\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh b\u1ea3o t\u1ed3n r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n c\u0169ng b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf do quy\u1ec1n s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u1ed5n \u0111\u1ecbnh; h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c di\u1ec7n t\u00edch r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3n l\u00fd b\u1edfi c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. Nhi\u1ec1u ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y vi\u1ec7c th\u00fac \u0111\u1ea9y qu\u1ed1c h\u1eefu h\u00f3a ho\u1eb7c t\u01b0 nh\u00e2n h\u00f3a, thay v\u00ec gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 suy tho\u00e1i t\u00e0i nguy\u00ean v\u00e0 khai th\u00e1c qu\u00e1 m\u1ee9c, \u0111\u00e3 t\u01b0\u1edbc \u0111i sinh k\u1ebf c\u1ee7a nhi\u1ec1u h\u1ed9 gia \u0111\u00ecnh n\u00f4ng th\u00f4n. C\u1ea7n c\u00f3 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u h\u01a1n \u0111\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng th\u1ee9c k\u1ebft h\u1ee3p t\u1ed1t nh\u1ea5t gi\u1eefa c\u00e1c \u01b0u \u0111\u00e3i v\u1ec1 kinh t\u1ebf v\u00e0 c\u00e1c quy \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 duy tr\u00ec qu\u1ea3n l\u00fd b\u1ec1n v\u1eefng v\u00e0 c\u00f4ng b\u1eb1ng c\u00e1c t\u00e0i nguy\u00ean \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ho\u00e0ng &amp; Takeda (2015) nh\u1eadn th\u1ea5y ch\u00ednh quy\u1ec1n trung \u01b0\u01a1ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 quan \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau v\u1ec1 ph\u1ee5c h\u1ed3i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1edf Vi\u1ec7t Nam. C\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 n\u00e0y cho r\u1eb1ng trong khi &nbsp;ch\u00ednh quy\u1ec1n trung \u01b0\u01a1ng nh\u00ecn s\u1ef1 ph\u1ee5c h\u1ed3i r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n th\u00f4ng qua l\u0103ng k\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c d\u1ecbch v\u1ee5 sinh th\u00e1i, <strong><u>ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng coi r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 l\u00e0 ngu\u1ed3n sinh k\u1ebf<\/u><\/strong>. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch&nbsp; m\u1ed9t ph\u1ea7n l\u00fd do t\u1ea1i sao c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 t\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eadp trung v\u00e0o c\u00e1c n\u1ed7 l\u1ef1c tr\u1ed3ng r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n v\u00e0 chi tr\u1ea3 cho tu\u1ea7n tra t\u1ea1i ch\u1ed7, trong khi b\u1ecf qua c\u00e1c \u01b0u \u0111\u00e3i kinh t\u1ebf v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c m\u1ed1i quan t\u00e2m \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. C\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n trong t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ea7n xem x\u00e9t nhu c\u1ea7u c\u1ee7a \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 thi\u1ebft k\u1ebf c\u00e1c c\u01a1 ch\u1ebf khuy\u1ebfn kh\u00edch ph\u00f9 h\u1ee3p. C\u0169ng n\u00ean gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1 quy\u1ec1n s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ea5t nh\u01b0 y\u1ebfu t\u1ed1 ch\u00ednh \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 tham gia b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u00ean \u0111\u00e2y l\u00e0 tr\u00edch d\u1eabn ph\u1ea7n k\u1ebft lu\u1eadn c\u1ee7a Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u, ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1ea5t r\u1ecf l\u00e0 vi\u1ec7c quan s\u00e1t, ph\u00e2n t\u00edch, truy t\u00ecm nguy\u00ean nh\u00e2n, v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb c\u1ee7a Nh\u00f3m t\u01b0\u01a1ng&nbsp; \u0111\u1ed1i kh\u00e1ch quan v\u00e0 ch\u00ednh x\u00e1c so v\u1edbi nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a LHQ v\u1ec1 R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u1edf Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Nh\u01b0ng t\u1ea1i sao r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00f3ai h\u00f3a tr\u1ea7m tr\u1ecdng tr\u00ean b\u00ecnh di\u1ec7n c\u1ee7a c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft kh\u00f4ng mu\u1ed1n ph\u00e2n t\u00edch d\u00e0i d\u00f2ng v\u00ec s\u1ef1 h\u1ea1n ch\u1ebf c\u1ee7a b\u00e0i vi\u1ebft, sau khi \u0111\u1ecdc nh\u1eefng v\u0103n b\u1ea3n ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a \u201cnh\u00e0 n\u01b0\u1edbc\u201d CSVN v\u1ec1 c\u00e1c \u201c<strong><em>gi\u1ea3i ph\u00e1p \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb v\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n<\/em><\/strong>\u201d ch\u00ednh th\u1ee9c nh\u01b0:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><em>\u0110\u1ea9y m\u1ea1nh vi\u1ec7c tuy\u00ean truy\u1ec1n ph\u1ed5 c\u1eadp v\u1ec1 vai tr\u00f2 v\u00e0 gi\u00e1 tr\u1ecb h\u1ec7 sinh th\u00e1i c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n;<\/em><\/li><li><em>\u0110\u1ea9y m\u1ea1nh c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc;<\/em><\/li><li><em>C\u1ee7ng c\u1ed1 v\u00e0 ho\u00e0n thi\u1ec7n h\u1ec7 th\u1ed1ng Ban qu\u1ea3n l\u00fd;<\/em><\/li><li><em>\u0110\u1ea9y m\u1ea1ng b\u1ea3o v\u1ec7 h\u1ec7 sinh th\u00e1i d\u1ef1a tr\u00ean quy ho\u1ea1ch;<\/em><\/li><li><em>L\u1eadp k\u1ebf ho\u1ea1ch ph\u1ee5c h\u1ed3i v\u00e0 tr\u1ed3ng r\u1eebng trong giai \u0111o\u1ea1n 5 n\u0103m;<\/em><\/li><li><em>Giao cho c\u00e1c h\u1ee3p t\u00e1c x\u1ea3 n\u00f4ng nghi\u1ec7p nh\u1eadn kho\u00e1n v\u00e0 ch\u0103m s\u00f3c;<\/em><\/li><li><em>C\u1ea7n ch\u1ecdn m\u1ed9t s\u1ed1 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho h\u1ec7 sinh th\u00e1i;<\/em><\/li><li><em>Th\u01b0c hi\u1ec7n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n c\u00f9ng l\u00e0m.<\/em><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Qua 8 k\u1ebf ho\u1ea1ch v\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch tr\u00ean, th\u1eed h\u1ecfi B\u00e0 Con c\u00f3 t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u1ec3 ch\u1eadn \u0111\u1ee9ng s\u1ef1 suy tho\u00e1i c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n hay kh\u00f4ng?<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/image-13.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3020\" width=\"306\" height=\"218\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong><em>Ri\u00eang ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u k\u1ebft lu\u1eadn cho t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, b\u1ea3o v\u1ec7 h\u1ec7 sinh th\u00e1i c\u1ee7a r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n, ph\u00f2ng ch\u1ed1ng s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu to\u00e0n c\u1ea7u c\u1ee7a CSVN ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng l\u00fd gi\u1ea3i gi\u1ea3o ng\u00f4n nh\u1eb1m \u00e1p \u0111\u1eb7t v\u00e0 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng vi\u1ec7c qu\u1ea3n l\u00fd (\u0111\u00e0n \u00e1p, cai tr\u1ecb) ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong n\u01b0\u1edbc m\u00e0 th\u00f4i.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady, ch\u1eafc ch\u1eafn c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a m\u1ed7i ch\u00fang ta s\u1ebd ph\u1ea3i l\u00e0 \u201c<strong><em>C\u1ea7n ph\u1ea3i thay th\u1ebf nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n CSVN b\u1eb1ng m\u1ecdi ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0 gi\u1ea3i ph\u00e1p cho vi\u1ec7c b\u1ea3o v\u1ec7, b\u1ea3o t\u1ed3n h\u1ec7 sinh th\u00e1i v\u00e0 r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n l\u00e0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c t\u00e0i CSVN hi\u1ec7n nay ph\u1ea3i c\u00e1o chung!<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1ea3i ph\u00e1p \u201ckhoa h\u1ecdc\u201d n\u00e0o kh\u00e1c!<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Mai Thanh Truy\u1ebft<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\">\n<p><strong><em>C\u00e2y mu\u1ed1n l\u1eb7ng m\u00e0 gi\u00f3 ch\u1eb3ng ng\u1eebng <\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\">\n<p><strong><em>Houston \u2013 Ng\u00e0y \u0110\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf gi\u1edbi &#8211; 8 th\u00e1ng 6, 2020<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>B\u00e0i vi\u1ebft th\u1ec3 hi\u1ec7n quan \u0111i\u1ec3m ri\u00eang c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Houston \u2013 Ng\u00e0y \u0110\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf gi\u1edbi &#8211; 8 th\u00e1ng 6, 2020 TS Mai Thanh Truy\u1ebft R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 g\u00ec? R\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n l\u00e0 c\u00e2y nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e2y c\u00f3 th\u00e2n g\u1ed7 kh\u00f4ng bao gi\u1edd ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0: 1- n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n,<span class=\"more-link\"><a href=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=3008\">\u0111\u1ecdc ti\u1ebfp&#8230;<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3826,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","footnotes":""},"categories":[12,57],"tags":[],"class_list":["entry","author-ntviet","post-3008","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-chuyenmuc","category-giaoduc-vanhoc-lichsu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3008","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3008"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3008\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3826"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3008"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3008"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3008"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}