{"id":4586,"date":"2020-08-18T07:50:49","date_gmt":"2020-08-18T07:50:49","guid":{"rendered":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=4586"},"modified":"2020-08-18T22:40:36","modified_gmt":"2020-08-18T22:40:36","slug":"nguyen-chi-thien-1939-2012-va-hoa-dia-nguc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=4586","title":{"rendered":"Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n (1939-2012) v\u00e0 Hoa \u0110\u1ecba Ng\u1ee5c"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Thu\u1ef5 Khu\u00ea<\/strong> <br>RFI (Radio France International) &#8211; 19\/09\/2013\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh th\u01a1, l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh s\u1ed1ng. Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m s\u1edbm nh\u1ea5t m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 hai kh\u00eda c\u1ea1nh: ch\u1ebf \u0111\u1ed9 t\u00f9 ng\u1ee5c v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 to\u00e0n tr\u1ecb, ngay t\u1eeb n\u0103m 1960, \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc. V\u0103n b\u1ea3n xu\u1ea5t hi\u1ec7n n\u0103m 1979, c\u0169ng l\u00e0 s\u1edbm nh\u1ea5t, khi nh\u1eefng h\u1ed3i k\u00fd c\u1ee7a t\u00f9 nh\u00e2n c\u1ea3i t\u1ea1o mi\u1ec1n Nam ch\u01b0a ra \u0111\u1eddi v\u00e0 hai m\u01b0\u01a1i n\u0103m sau, \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc m\u1edbi c\u00f3 ti\u1ec3u thuy\u1ebft Truy\u1ec7n k\u1ec3 n\u0103m 2000 c\u1ee7a B\u00f9i Ng\u1ecdc T\u1ea5n.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1979, m\u1ed9t t\u1eadp th\u01a1 t\u1eeb H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n ra n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i. 1980, \u0111\u01b0\u1ee3c in ra. Nh\u1eefng \u1ea5n b\u1ea3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 t\u00ean t\u00e1c gi\u1ea3, ch\u1ec9 bi\u1ebft \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00f9, m\u1ed9t k\u1ebb m\u1ea1o hi\u1ec3m \u0111\u00e3 \u0111em t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a m\u00ecnh &#8220;n\u00e9m v\u00e0o&#8221; to\u00e0 \u0111\u1ea1i s\u1ee9 Anh. T\u00e1c gi\u1ea3 l\u1eadp t\u1ee9c b\u1ecb b\u1eaft. B\u1ecb t\u00f9. \u0110\u00f3 l\u00e0&nbsp;<em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>, khi m\u1edbi in, mang nh\u1eefng t\u00ean nh\u01b0&nbsp;<em>Ti\u1ebfng v\u1ecdng t\u1eeb \u0111\u00e1y v\u1ef1c<strong>[1]<\/strong>, Qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng t\u00f9 ng\u1ee5c<\/em>[2]<em>,&nbsp;<\/em>v.v&#8230; Nhi\u1ec1u n\u0103m sau m\u1edbi tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi t\u00ean&nbsp;<em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;do t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u1ecdn.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;hay&nbsp;<em>nh\u1eefng \u0111o\u00e1 hoa n\u1ea9y sinh t\u1eeb \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;-ch\u1eafc h\u1eb3n \u0111\u00e3 c\u1ea3m h\u1ee9ng t\u1eeb&nbsp;<em>Fleurs du mal<\/em>&nbsp;(\u00c1c hoa),&nbsp;<em>nh\u1eefng \u0111o\u00e1 hoa n\u1ea3y sinh t\u1eeb n\u1ed7i \u0111au, t\u1eeb c\u00f5i \u00e1c<\/em>&nbsp;c\u1ee7a Baudelaire- chi\u1ebfu v\u00e0o cu\u1ed9c \u0111\u1eddi t\u00f9 ng\u1ee5c v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 to\u00e0n tr\u1ecb, theo truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0110\u1ed7 Ph\u1ee7.<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n n\u1ed5i ti\u1ebfng ngay, \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng qu\u1ed1c t\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan tranh \u0111\u1ea5u cho nh\u00e2n quy\u1ec1n, song th\u01a1 \u00f4ng c\u00f3 l\u1ebd ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 \u0111\u00fang m\u1ee9c khi \u00f4ng c\u00f2n s\u1ed1ng.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1edfi nhi\u1ec1u l\u00fd do, nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111i\u1ec3m c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t h\u1ea3i ngo\u1ea1i chia nhi\u1ec1u phe ph\u00e1i: Ph\u00e1i t\u1ea3 thi\u00ean c\u1ed9ng kh\u00f4ng ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn &#8220;b\u00e1c&#8221; trong b\u1ea5t c\u1ee9 ho\u00e0n c\u1ea3nh n\u00e0o. Ph\u00e1i h\u1eefu, ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng kh\u00f4ng ch\u00fa \u00fd t\u1edbi thi ca v\u00e0 tranh \u0111\u1ea5u; ph\u1ea7n nh\u1ecf c\u1ef1c h\u1eefu, s\u1eed d\u1ee5ng \u00f4ng nh\u01b0 m\u1ed9t v\u0169 kh\u00ed, m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u1ea1n tr\u1ef1c tuy\u1ebfn ch\u1ed1ng c\u1ed9ng. Ph\u00e1i &#8220;v\u0103n h\u1ecdc&#8221; x\u1ebfp th\u01a1 \u00f4ng v\u00e0o lo\u1ea1i ch\u00ednh tr\u1ecb &#8220;phi ngh\u1ec7 thu\u1eadt&#8221;. Cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 \u00edt ng\u01b0\u1eddi trung th\u00e0nh v\u1edbi thi ca v\u00e0 t\u1ef1 do, \u0111\u00e3 b\u1ea3o v\u1ec7 \u00f4ng trong su\u1ed1t h\u00e0nh tr\u00ecnh l\u00e2m n\u1ea1n v\u00e0 s\u1ed1 \u0111\u00f4ng qu\u1ea7n ch\u00fang v\u00f4 danh, v\u00f4 nh\u00e3n, \u0111\u1ecdc th\u01a1 \u00f4ng trong im l\u1eb7ng.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng th\u00e0nh ki\u1ebfn c\u1ea3 y\u00eau l\u1eabn gh\u00e9t, th\u01b0\u1eddng d\u1ef1a v\u00e0o m\u1ea5y c\u00e2u th\u01a1 \u00f4ng k\u1ecbch ki\u1ec7t ch\u1eedi c\u1ed9ng s\u1ea3n l\u00e0m n\u1ec1n. Ch\u00ednh nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra clich\u00e9 m\u1ed9t Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n ch\u1ed1ng c\u1ed9ng c\u1ef1c \u0111oan, qu\u00e1 kh\u00edch, \u0111i ra ngo\u00e0i th\u1ebf gi\u1edbi thi ca Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, trong s\u00e2u th\u1eb3m c\u1ee7a thi ca, h\u00ecnh h\u00e0i, v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef, trong t\u00e1c phong, trong c\u00e1ch di\u1ec5n \u0111\u1ea1t, l\u00e0 m\u1ed9t&nbsp;<em>nh\u00e2n c\u00e1ch th\u1eadt<\/em>, m\u1ed9t&nbsp;<em>con ng\u01b0\u1eddi<\/em>&nbsp;<em>th\u1eadt<\/em>. Ch\u1ec9 v\u00ec&nbsp;<em>n\u00f3i th\u1eadt<\/em>&nbsp;m\u00e0 m\u1eafc v\u00f2ng t\u00f9 t\u1ed9i. M\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi ng\u00e2y th\u01a1, th\u00e0nh th\u1eadt, ng\u01a1 ng\u00e1c, v\u1ea5p ng\u00e3 tr\u01b0\u1edbc bao gi\u1ea3 tr\u00e1, t\u00e0n \u00e1c c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c t\u00e0i. T\u00ednh&nbsp;<em>th\u1eadt<\/em>&nbsp;\u1ea5y to\u00e1t ra trong l\u1eddi n\u00f3i, trong c\u00e2u v\u0103n, kh\u00f4ng hoa m\u1ef9, kh\u00f4ng v\u00f2ng vo. Ch\u1ea5t&nbsp;<em>th\u1eadt<\/em>&nbsp;\u1ea5y bao tr\u00f9m kh\u00f4ng gian, b\u1ecdc l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi nghe, nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u bu\u1ed3n, nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ed3n ma kh\u00f4ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1eadu tr\u00ean qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng m\u00e0&nbsp;<em>gian d\u1ed1i<\/em>&nbsp;<em>\u0111\u00e3 th\u1edf th\u00e0nh<\/em>&nbsp;<em>s\u1ef1 th\u1eadt.<\/em>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1960, \u1edf tu\u1ed5i 21, v\u00ec tr\u00f3t gi\u1ea3ng cho h\u1ecdc tr\u00f2&nbsp;<em>\u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1eadt<\/em>&nbsp;v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 hai, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n ph\u1ea1m t\u1ed9i&nbsp;<em>&#8220;ph\u1ea3n tuy\u00ean truy\u1ec1n&#8221;,<\/em>&nbsp;b\u1ecb k\u1ebft \u00e1n hai n\u0103m, nh\u01b0ng ph\u1ea3i t\u00f9 3 n\u0103m r\u01b0\u1ee1i, cho \u0111\u1ebfn 1964.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1966, b\u1ecb t\u00ecnh nghi l\u00e0m th\u01a1 ch\u1ed1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9, l\u1ea1i b\u1ecb b\u1eaft, b\u1ecb t\u00f9 11 n\u0103m, 1977 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1979 \u0111\u1ebfn to\u00e0 \u0111\u1ea1i s\u1ee9 Anh g\u1eedi hay &#8220;n\u00e9m&#8221; t\u1eadp th\u01a1&nbsp;<em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>, b\u1ecb b\u1eaft t\u1ee9c kh\u1eafc. B\u1ecb t\u00f9 12 n\u0103m, \u0111\u1ebfn 1991.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc sau t\u1ed5ng c\u1ed9ng 27 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y 28\/10\/1991, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3. Th\u00e1ng 1\/1995, \u0111\u01b0\u1ee3c sang Hoa K\u1ef3.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, trong s\u00e2u th\u1eb3m c\u1ee7a l\u1eddi n\u00f3i, l\u1eddi th\u01a1, ch\u00ednh l\u00e0&nbsp;<em>s\u1ef1 th\u00e0nh th\u1eadt<\/em>&nbsp;\u0111\u00e3 qua \u0111\u1eddi d\u01b0\u1edbi&nbsp;m\u1ed9t th\u1ebf quy\u1ec1n m\u00e0 s\u1ef1 gi\u1ea3 tr\u00e1 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh qu\u1ed1c s\u00e1ch.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 th\u00e0nh th\u1eadt nguy\u00ean thu\u1ef7 to\u00e1t ra t\u1eeb gi\u1ecdng n\u00f3i v\u00e0 thi ca c\u1ee7a \u00f4ng, l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi nghe, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc trong c\u00e1c x\u00e3 h\u1ed9i &#8220;t\u00e2n ti\u1ebfn&#8221; ph\u1ea3i ng\u1ea1c nhi\u00ean v\u00ec ch\u1ea5t men &#8220;qu\u00ea m\u00f9a&#8221; c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i trong con &#8220;ng\u01b0\u1eddi r\u1eebng&#8221; \u0111\u00e3 tr\u1ea3i g\u1ea7n ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m t\u00f9 h\u00e3m, \u0111\u00f3i kh\u00e1t, b\u1ec7nh t\u1eadt. \u0110\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi &#8220;v\u0103n minh&#8221;, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00e0m th\u01a1 khi b\u1eaft g\u1eb7p m\u1ed9t c\u1ea3nh hu\u1ed1ng, m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129, m\u1ed9t t\u00e2m s\u1ef1, m\u1ed9t ch\u1ea1nh l\u00f2ng,&#8230; \u00d4ng l\u00e0 nh\u00e0 th\u01a1 tr\u1ea7n thu\u1eadt,&nbsp;<em>m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi k\u1ec3 chuy\u1ec7n b\u1eb1ng th\u01a1<\/em>. Th\u01a1 \u00f4ng g\u1ea7n v\u1edbi l\u1eddi, th\u01a1 \u00f4ng ch\u00ednh l\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i v\u1ed9i ch\u01b0a k\u1ecbp tu t\u1eeb th\u00e0nh thi ca, c\u00f2n nguy\u00ean ch\u1ea5t r\u00f2ng kh\u1ed5 \u0111au t\u00f9 ng\u1ee5c.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;l\u00e0 thi\u00ean h\u1ed3i k\u00fd v\u1ec1&nbsp;<em>cu\u1ed9c \u0111\u1eddi t\u00f9 t\u1ed9i<\/em>&nbsp;trong nh\u1eefng c\u0103n ng\u1ee5c ri\u00eang, d\u01b0\u1edbi m\u00e1i giam chung l\u00e0&nbsp;<em>cu\u1ed9c \u0111\u1eddi trong x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ed9ng s\u1ea3n<\/em>.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta tr\u00e1ch th\u01a1 \u00f4ng thi\u1ebfu ngh\u1ec7 thu\u1eadt, c\u0169ng ph\u1ea3i. \u1ede \u0111\u1ecba v\u1ecb \u00f4ng, c\u00f3 nh\u00e0 th\u01a1 n\u00e0o c\u00f2n k\u1ecbp ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ngh\u1ec7 thu\u1eadt l\u00e0m th\u01a1? C\u00f2n k\u1ecbp ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c g\u1ecdt gi\u0169a m\u1ed9t ch\u1eef \u0111\u1eb9p cho th\u01a1? Hay t\u1ea5t c\u1ea3 c\u0169ng s\u1ebd nh\u01b0 \u00f4ng: ch\u1edbp nho\u00e1ng, ghi l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111\u1edbn \u0111au g\u00e0o th\u00e9t trong th\u1ecbt da t\u00e2m n\u00e3o.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea3n th\u1ea3o<em>&nbsp;Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;t\u1eadp h\u1ee3p nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 vi\u1ebft tay, d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec1 n\u0103m, ch\u1eafc l\u00e0 nh\u1eefng trang gi\u1ea5y r\u1eddi, cho n\u00ean khi in ra, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi s\u1eafp x\u1ebfp theo m\u1ed9t l\u1ed1i, h\u1ea7u nh\u01b0 v\u00f4 tr\u1eadt t\u1ef1, kh\u00f4ng theo th\u1eddi gian, m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng theo ch\u1ee7 \u0111\u1ec1, c\u00e1c b\u1ea3n in th\u01b0\u1eddng c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ch\u1eef \u0111\u00e1nh m\u00e1y sai, nh\u01b0ng t\u1ea1m g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, ch\u1ec9 h\u01a1n k\u00e9m nhau m\u1ed9t v\u00e0i b\u00e0i.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ed1i in v\u1ed9i n\u00e0y, in t\u1ea5t c\u1ea3 n\u00e0y, ch\u1ec9 c\u00f3 \u00edch l\u1ee3i nh\u1ea5t th\u1eddi; nh\u01b0ng v\u1ec1 l\u00e2u v\u1ec1 d\u00e0i, s\u1ebd g\u00e2y r\u1ed1i lo\u1ea1n cho \u0111\u1ed9c gi\u1ea3: nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 d\u1edf l\u00e0m gi\u1ea3m gi\u00e1 tr\u1ecb nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 hay, nh\u1ee5t ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc. B\u1edfi th\u01a1 c\u1ea7n hay kh\u00f4ng c\u1ea7n nhi\u1ec1u. Bi\u1ebft bao nh\u00e0 th\u01a1 \u0111\u00e3 l\u00e0m gi\u1ea3m gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 d\u1edf ho\u1eb7c nh\u1eefng l\u1eddi th\u01a1 l\u1eadp \u0111i l\u1eadp l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n. Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n c\u0169ng kh\u00f4ng ngo\u1ea1i l\u1ec7.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1eady \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ea7u ti\u00ean, khi in ho\u1eb7c in l\u1ea1i th\u01a1 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, c\u00f3 l\u1ebd nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u00ean tuy\u1ec3n, l\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng b\u00e0i d\u1edf ho\u1eb7c l\u1eadp l\u1ea1i; r\u1ed3i x\u1ebfp theo ch\u1ee7 \u0111\u1ec1, ho\u1eb7c theo th\u1ee9 t\u1ef1 th\u1eddi gian, \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf v\u0169 tr\u1ee5 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n:&nbsp;<em>Th\u00e2n ph\u1eadn con ng\u01b0\u1eddi trong x\u00e3 h\u1ed9i to\u00e0n tr\u1ecb<\/em>.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n l\u00e0 nh\u00e2n ch\u1ee9ng kh\u00f4ng th\u1ec3 lo\u1ea1i tr\u1eeb v\u1ec1 m\u1ed9t gu\u1ed3ng m\u00e1y ki\u1ec3m so\u00e1t con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb tr\u00ed \u00f3c \u0111\u1ebfn h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, t\u1eeb tay ch\u00e2n \u0111\u1ebfn t\u01b0 t\u01b0\u1edfng.&nbsp;<em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;v\u1eeba l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh th\u01a1, v\u1eeba l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh s\u1ed1ng.<em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m s\u1edbm nh\u1ea5t m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 hai kh\u00eda c\u1ea1nh: ch\u1ebf \u0111\u1ed9 t\u00f9 ng\u1ee5c v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 to\u00e0n tr\u1ecb, ngay t\u1eeb n\u0103m 1960, \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0103n b\u1ea3n xu\u1ea5t hi\u1ec7n n\u0103m 1979, c\u0169ng l\u00e0 s\u1edbm nh\u1ea5t, khi nh\u1eefng h\u1ed3i k\u00fd c\u1ee7a t\u00f9 nh\u00e2n c\u1ea3i t\u1ea1o mi\u1ec1n Nam ch\u01b0a ra \u0111\u1eddi v\u00e0 hai m\u01b0\u01a1i n\u0103m sau, \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc m\u1edbi c\u00f3 ti\u1ec3u thuy\u1ebft&nbsp;<em>Truy\u1ec7n k\u1ec3 n\u0103m 2000&nbsp;<\/em>c\u1ee7aB\u00f9i Ng\u1ecdc T\u1ea5n.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>&nbsp;l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n m\u1ed9t thanh ni\u00ean b\u01b0\u1edbc v\u00e0o \u0111\u1eddi tr\u00e0n \u0111\u1ea7y hy v\u1ecdng: 1954, mi\u1ec1n B\u1eafc b\u1eaft \u0111\u1ea7u cu\u1ed9c s\u1ed1ng ho\u00e0 b\u00ecnh, \u0111\u1ed9c l\u1eadp, sau ch\u00edn n\u0103m chi\u1ebfn tranh. Ba n\u0103m sau, 1957, ch\u00e0ng s\u00e1ng t\u00e1c b\u00e0i&nbsp;<em>M\u1eaft em<\/em>, th\u01a1 t\u00ecnh, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u1ea1i, mang n\u00e9t l\u00e3ng m\u1ea1n c\u1ee7a c\u00e1i &#8220;<em>th\u1ee7a ban \u0111\u1ea7u l\u01b0u luy\u1ebfn \u1ea5y<\/em>&#8220;, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u rung \u0111\u1ed9ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f4i&nbsp;<em>m\u1eaft thuy\u1ec1n<\/em><a href=\"https:\/\/www.rfi.fr\/vi\/viet-nam\/20130919-nguyen-chi-thien-1939-2012-va-hoa-dia-nguc#_ftn3\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">[3]<\/a>.&nbsp;<em>M\u1eaft em<\/em>&nbsp;th\u1eddi ch\u01b0a \u0111i t\u00f9, l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ee3p \u00e2m ca dao, L\u01b0u Tr\u1ecdng L\u01b0 v\u00e0 TTKH trong t\u00ecnh y\u00eau th\u1ee9 nh\u1ea5t:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u1eaft em m\u1ec1m m\u1ea1i con \u0111\u00f2<\/em><br><em>Anh nh\u00ecn ch\u1eb3ng th\u1ea5y h\u1eb9n h\u00f2 m\u1ed9t c\u00e2u<\/em><br><em>M\u1eaft em trong m\u00e1t gi\u00f2ng s\u00e2u<\/em><br><em>Anh nh\u00ecn ch\u1eb3ng th\u1ea5y nh\u1ecbp c\u1ea7u b\u1eafc qua<\/em><br><em>M\u1eaft em l\u00e0 m\u1ed9t v\u01b0\u1eddn hoa<\/em><br><em>V\u1eafng anh, th\u1eafm n\u1edf ch\u00f3i lo\u00e0 s\u1eafc h\u01b0\u01a1ng<\/em><br><em>V\u01b0\u1eddn hoa \u1ea5y, c\u1ea3nh thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng<\/em><br><em>Anh nh\u00ecn ch\u1ec9 th\u1ea5y c\u1eeda th\u01b0\u1eddng \u0111\u00f3ng nghi\u00eam<\/em>&nbsp;<br>(M\u1eaft em, 1957)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean 18 tu\u1ed5i c\u1ee7a m\u1ed9t H\u00e0 Th\u00e0nh \u0111\u00e3 ti\u1ebfp thu c\u00e1ch m\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ba n\u0103m, nh\u01b0ng ch\u01b0a &#8220;l\u1ed9t x\u00e1c&#8221;: v\u1eabn c\u00f2n m\u1ed9ng \u0111\u00f4i&nbsp;<em>m\u1eaft thuy\u1ec1n<\/em>&nbsp;c\u1ee7a L\u01b0u Trong L\u01b0, v\u1eabn c\u00f2n m\u01a1 giai nh\u00e2n \u0111\u00e0i c\u00e1c &#8220;\u0111\u00f3ng nghi\u00eam&#8221; trong khung c\u1eeda c\u1ee7a Th\u00e2m T\u00e2m TTKH.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t n\u0103m sau, 1958, th\u01a1 \u0111\u00e3 bu\u1ed3n h\u01a1n, \u0111\u00e3 nhu\u1ed1m m\u00e0u hoang s\u01a1 H\u00e0 N\u1ed9i sau b\u1ed1n n\u0103m &#8220;gi\u1ea3i ph\u00f3ng&#8221;. Th\u01a1 luy\u1ebfn nh\u1edb d\u0129 v\u00e3ng. H\u00e0 N\u1ed9i b\u00e2y gi\u1edd n\u1eb1m im, lo s\u1ee3, ch\u1edd \u0111\u1ee3i b\u1ea3n \u00e1n Nh\u00e2n V\u0103n:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Quanh h\u1ed3 li\u1ec5u r\u1ee7<\/em><br><em>Gi\u1eefa h\u1ed3 th\u00e1p \u0111\u1ee9ng \u00e2m u<\/em><br><em>\u0110\u1ec1n Ng\u1ecdc S\u01a1n kh\u00f4ng h\u01b0\u01a1ng kh\u00f3i l\u1ea1nh l\u00f9ng<\/em><br><em>C\u1ea7u Th\u00ea H\u00fac n\u1eb1m nghe l\u00e1 r\u1ee5ng&#8230;<\/em><br><em>\u0110\u00e2u nh\u1eefng b\u00e1c th\u1ea7y t\u1ea7u, th\u1ea7y c\u00fang<\/em><br><em>Nh\u1eefng b\u00e0 gi\u00e0 \u0111i l\u1ec5 n\u0103m x\u01b0a?<\/em><br><em>C\u1ea3nh h\u1ed3 g\u01b0\u01a1m m\u01b0a n\u1eafng b\u1ed1n m\u00f9a<\/em><br><em>L\u1ea9n qu\u1ea5t b\u00f3ng r\u00f9a, l\u1eb7ng l\u1ebd&#8230;<\/em>&nbsp;<br>(Quanh h\u1ed3 li\u1ec5u r\u1ee7, 1958)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea1i m\u1ed9t n\u0103m n\u1eefa tr\u00f4i qua, 1959, l\u1ecbch s\u1eed mi\u1ec1n B\u1eafc xuy\u00ean d\u1ea7n v\u00e0o th\u01a1. C\u00e1i s\u1ee3 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1ea5m d\u1ea7n v\u00e0o kh\u00f4ng gian, c\u1ecf l\u00e1. Kh\u00f4ng kh\u00ed \u00e2m u v\u01b0\u1ee3t bi\u00ean H\u00e0 N\u1ed9i, tr\u1ea3i r\u1ed9ng, tr\u1ea3i d\u00e0i, lan t\u1edbi n\u00fai r\u1eebng, t\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng du, t\u1edbi nh\u1eefng b\u1ea3n xa n\u01a1i \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u hoang d\u00e3:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>V\u00e0i c\u00e1nh d\u01a1i ch\u1eadp ch\u1eddn quanh c\u1ed5 mi\u1ebfu<\/em><br><em>R\u1eebng ng\u1ea3 d\u1ea7n m\u1ea7u hi\u1ec3m b\u00ed, \u00e2m u<\/em><br><em>Gi\u00f3 \u0111\u00ecu hiu thoang tho\u1ea3ng l\u1ea1nh h\u01a1i chi\u1ec1u<\/em><br><em>S\u01b0\u01a1ng \u1ea9m \u01b0\u1edbt b\u1eaft \u0111\u1ea7u r\u01a1i ph\u1ee7<\/em><br><em>Trong l\u1eb7ng v\u1eafng v\u00fat ng\u00e2n d\u00e0i ti\u1ebfng h\u00fa<\/em><br><em>V\u00e0i c\u00e1nh chim l\u1ea1c l\u00f5ng v\u1ed9i bay v\u1ec1<\/em><br><em>L\u1eddi t\u1ed1i t\u0103m vang d\u1eady b\u1ed1n b\u1ec1<\/em><br><em>Ti\u1ebfng \u1ebfch nh\u00e1i c\u00f4n tr\u00f9ng trong c\u1ecf n\u01b0\u1edbc<\/em><br><em>Ng\u01b0\u1eddi l\u1eef kh\u00e1ch gi\u1eadt m\u00ecnh ch\u00e2n r\u1ea3o b\u01b0\u1edbc<\/em><br><em>B\u00e0n m\u01b0\u1eddng xa c\u00f3 k\u1ecbp t\u1edbi qua \u0111\u00eam?<\/em>&nbsp;<br>(V\u00e0i c\u00e1nh d\u01a1i, 1959)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng 1959 c\u0169ng l\u00e0 n\u0103m ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean hai m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i ng\u01b0\u1edbc m\u1eaft nh\u00ecn x\u00e3 h\u1ed9i, nh\u00ecn con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng. Ni\u1ec1m vui \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p \u0111\u00e3 qua l\u00e2u r\u1ed3i, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i m\u1ea7u \u0111\u1ecf b\u00faa li\u1ec1m, li\u1ec7m d\u1ea7n cu\u1ed9c \u0111\u1eddi th\u1ef1c t\u1ea1i trong b\u1ed1n b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9c t\u00e0i c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t \u0111\u1ea3ng.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u1ebd ch\u00e2n dung. B\u1ee9c tranh \u0111\u1ea7u, \u00f4ng v\u1ebd m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00f9, m\u1ed9t x\u1ea9m t\u00e2n th\u1eddi s\u1ed1ng trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1edbi; \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 \u00fd th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1ec9nh d\u1eady, nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 th\u1ef1c n\u1eb1m sau nh\u1eefng b\u1ee9c b\u00ecnh phong gi\u1ea3, b\u00e0i tr\u00ed \u00e1nh s\u00e1ng, \u1ea5m no t\u00e2n t\u1ea1o:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00f4i th\u01b0\u1eddng \u0111i qua ph\u1ed1<\/em><br><em>C\u00f3 anh ch\u00e0ng m\u00f9, m\u1eaft nh\u01b0 hai c\u00e1i l\u1ed7<\/em><br><em>K\u00ednh ch\u1eb3ng \u0111eo, m\u1ed3m th\u1eddi x\u1ec7ch m\u00e9o<\/em><br><em>Ng\u1eadm v\u00e0o ti\u00eau, c\u1ed5 n\u1ed5i g\u00e2n l\u00ean<\/em><br><em>D\u1ed1c h\u01a1i t\u00e0n th\u1ed5i \u0111\u1ee9t \u0111o\u1ea1n nh\u01b0 r\u00ean<\/em><br><em>M\u1ea5y b\u00e0i h\u00e1t l\u0103ng nh\u0103ng ca ng\u1ee3i \u0110\u1ea3ng<\/em><br><em>\u0110\u00e3 mang l\u1ea1i \u1ea5m no v\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng!<\/em><br><em>M\u1ed9t bu\u1ed5i s\u1edbm anh nh\u01b0 cho\u00e1ng v\u00e1ng<\/em><br><em>G\u1ee5c xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng, ti\u00eau r\u1edbt sang b\u00ean<\/em><br><em>T\u00f4i v\u1ed9i v\u00e0ng ch\u1ea1y l\u1ea1i \u0111\u1ee1 anh l\u00ean<\/em><br><em>Anh ch\u1ec9 kh\u1ebd r\u00ean: Tr\u1eddi, \u0111\u00f3i qu\u00e1!<\/em>&nbsp;<br>(T\u00f4i th\u01b0\u1eddng \u0111i qua, 1959)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1959 \u0111\u1ed1i v\u1edbi Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u00e1nh d\u1ea5u ng\u00f5 qu\u1eb7t c\u1ee7a nh\u1eadn th\u1ee9c. Ng\u00e0y Thi\u1ec7n \u0111\u1ee1 ng\u01b0\u1eddi m\u00f9 d\u1eady, c\u0169ng l\u00e0 ng\u00e0y anh \u0111\u1ee1 ch\u00ednh anh, mang t\u00e2m th\u1ee9c anh t\u1eeb v\u00f9ng t\u1ed1i ra v\u00f9ng s\u00e1ng. Nh\u01b0ng \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 ng\u00e0y \u0111\u1ea1i ho\u1ea1 cho anh: t\u1eeb nay, anh s\u1ebd thay ng\u01b0\u1eddi m\u00f9 b\u01b0\u1edbc v\u00e0o b\u00f3ng t\u1ed1i c\u1ee7a lao t\u00f9 cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft tu\u1ed5i tr\u1ebb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1960, l\u1ea1i m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc n\u1eefa d\u1ea5n th\u00e2n v\u00e0o \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh: Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n nh\u1eadn d\u1ea1y thay m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u1ed1m v\u00e0i gi\u1edd l\u1ecbch s\u1eed cho l\u1edbp h\u1ecdc b\u1ed5 t\u00fac v\u0103n h\u00f3a \u1edf H\u1ea3i Ph\u00f2ng. B\u00e0i gi\u1ea3ng v\u1ec1 \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn th\u1ee9 hai, th\u1ea5y s\u00e1ch gi\u00e1o khoa vi\u1ebft Nh\u1eadt \u0111\u1ea7u h\u00e0ng l\u00e0 do H\u1ed3ng Qu\u00e2n Li\u00ean X\u00f4 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i qu\u00e2n Nh\u1eadt \u1edf M\u00e3n Ch\u00e2u, Thi\u1ec7n b\u00e8n \u0111\u00ednh ch\u00ednh: Nh\u1eadt \u0111\u1ea7u h\u00e0ng v\u00ec M\u1ef9 b\u1ecf hai qu\u1ea3 bom nguy\u00ean t\u1eed. Chuy\u1ec7n vu v\u01a1, ch\u1eb3ng d\u00ednh l\u00edu g\u00ec \u0111\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb Vi\u1ec7t Nam, th\u1ebf m\u00e0 anh b\u1ecb \u0111\u01b0a ra to\u00e0, l\u00e3nh \u00e1n 2 n\u0103m t\u00f9 v\u00ec t\u1ed9i &#8220;ph\u1ea3n tuy\u00ean truy\u1ec1n&#8221;. Ng\u01b0\u1eddi con trai 20 tu\u1ed5i, b\u1ecb giam v\u00ec tr\u00f3t d\u1eady h\u1ecdc tr\u00f2 s\u1ef1 th\u1ef1c, ch\u01b0a ti\u00ean \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec s\u1ebd \u0111\u1ebfn trong t\u01b0\u01a1ng lai:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>N\u1eeda \u0111\u1eddi th\u00e2n th\u1ebf long \u0111ong<\/em><br><em>Nh\u00e0 th\u01b0\u01a1ng t\u00f9 ng\u1ee5c xoay v\u00f2ng tu\u1ed5i xu\u00e2n<\/em><br><em>M\u1ed9t n\u0103m th\u1ed5 huy\u1ebft hai l\u1ea7n<\/em><br><em>M\u01b0\u1eddi n\u0103m c\u1ea5m c\u1ed1 ti\u00eau d\u1ea7n th\u1ecbt da<\/em><br><em>R\u1eebng hoang bi\u00ean gi\u1edbi m\u01b0a sa<\/em><br><em>Ho\u1eb5ng k\u00eau n\u1ea5c g\u1ecbong xa xa tr\u00ean ng\u00e0n<\/em><br><em>Ch\u0103n \u0111\u01a1n kh\u00f4n \u1ea5m n\u1ed7i h\u00e0n<\/em><br><em>Co l\u00ean \u0111\u1ea5t t\u1ea5m th\u00e2n t\u00e0n b\u1ecf \u0111i<\/em>&#8230; <br>(\u0110\u00eam n\u1eb1m nghe, 1974)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>1961, n\u1ea9y sinh m\u1ed9t&nbsp;<em>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n kh\u00e1c,<\/em>&nbsp;m\u1ed9t nh\u00e0 th\u01a1 l\u1ed9t x\u00e1c, \u0111\u00e3 th\u00f4i l\u00e3ng m\u1ea1n, \u0111\u00e3 t\u1eeb y\u00eau \u0111\u01b0\u01a1ng, mi\u1ec5n ti\u1ebfc nh\u1edb, \u0111\u1ec3 b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ef1c ch\u1ea5t lao t\u00f9, b\u01b0\u1edbc v\u00e0o \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>C\u00f3 nh\u1eefng chi\u1ec1u m\u01b0a bu\u1ed3n l\u1ea1nh c\u00f3ng<\/em><br><em>Gi\u1eefa b\u00f9n tr\u01a1n t\u00ea t\u00edm x\u01b0\u01a1ng da<\/em><br><em>Ch\u1ed1ng cu\u1ed1c nh\u00ecn r\u1eebng n\u00fai bao la<\/em><br><em>Trong b\u1ee5i n\u01b0\u1edbc m\u1edd m\u1edd l\u1ea9n b\u00f3ng&#8230;<\/em><br><em>C\u00f3 nh\u1eefng chi\u1ec1u m\u1eb7t tr\u1eddi nh\u01b0 l\u1eeda b\u1ecfng<\/em><br><em>Gi\u1ecdt m\u1ed3 h\u00f4i m\u1edd x\u00f3t con ng\u01b0\u01a1i<\/em><br><em>\u0110\u1eb7t g\u00e1nh ph\u00e2n nh\u00ecn b\u1ed1n ph\u00eda \u0111\u1ea5t tr\u1eddi<\/em><br><em>R\u1eebng n\u00fai \u0111\u1ee9ng im l\u00ecm trong n\u1eafng lo\u00e1<\/em><br><em>C\u00f3 nh\u1eefng chi\u1ec1u th\u1ecbt g\u00e2n r\u1eddi r\u00e3<\/em><br>&#8230; (C\u00f3 nh\u1eefng chi\u1ec1u, 1961)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, nh\u00e0 th\u01a1 nh\u00e2n ch\u1ee9ng<\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb \u0111\u00e2y, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e0 th\u01a1 nh\u00e2n ch\u1ee9ng, tr\u1edf th\u00e0nh \u0110\u1ed7 Ph\u1ee7 c\u1ee7a \u0111\u1ecba ng\u1ee5c tr\u1ea7n gian, c\u1ee7a thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ed9ng s\u1ea3n. Tia m\u1eaft \u00e1nh xanh l\u1ea1 l\u00f9ng \u1edf m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c1 \u1ea5y \u0111\u00e3 qu\u1eafc l\u00ean.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede tu\u1ed5i 23, \u00f4ng vi\u1ebft b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u00f4 t\u1ea3 th\u1ef1c ch\u1ea5t \u0111\u1eddi t\u00f9. \u1ede ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean l\u00e3ng m\u1ea1n m\u01a1 m\u1ed9ng hi\u1ec1n l\u00e0nh m\u1ea5y n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nay \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ef1 \u0111\u1ed5i thay to\u00e0n di\u1ec7n t\u1eeb l\u1ef1c t\u00e2m \u0111\u1ebfn l\u1ef1c b\u00fat, nh\u1eefng ch\u1eef d\u1eef d\u1ed9i, kh\u1ed1c li\u1ec7t, vung l\u00ean:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ch\u00fang t\u00f4i s\u1ed1ng gi\u1eefa l\u00f2ng thung l\u0169ng<\/em><br><em>B\u1ed1n b\u00ean l\u00e0 r\u1eebng n\u00fai b\u1ecdc v\u00e2y quanh<\/em><br><em>\u1ede r\u00fac chui trong m\u1ea5y d\u1eaby nh\u00e0 tranh<\/em><br><em>\u0110\u1ea7y r\u1ec7p mu\u1ed7i, \u0111\u1ea7y m\u1ed3 h\u00f4i, b\u00f3ng t\u1ed1i<\/em><br><em>B\u1ec7nh t\u1eadt cho nhau, \u0111\u1eddi \u00f4i h\u1ebft l\u1ed1i<\/em><br><em>Tuy\u1ec7t v\u1ecdng ng\u1ea5m d\u1ea7n, h\u1ed3n x\u00e1c t\u1ea3 t\u01a1i<\/em><br><em>B\u1ea3o \u0111\u00e2y l\u00e0 ki\u1ebfp s\u1ed1ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi<\/em><br><em>C\u1ee7a tr\u00e2u, ch\u00f3? So l\u00e0m sao, qu\u00e1 kh\u00f3!<\/em><br><em>L\u00e0m ki\u1ec7t l\u1ef1c, n\u1ebfu kh\u00f4ng gi\u00e2y tr\u00f3i \u0111\u00f3<\/em><br><em>\u1ed0m ng\u1ed3i r\u00ean, b\u00e1ng s\u00fang th\u00fac v\u00e0o l\u01b0ng<\/em><br><em>B\u01b0\u1edbng l\u1ea1i \u01b0? H\u00e3y c\u1ee9 coi ch\u1eebng<\/em><br><em>X\u00e0 lim t\u1ed1i, ch\u00e2n c\u00f9m d\u1eadp n\u00e1t!<\/em><br><em>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i tri\u1ec1n mi\u00ean \u0111\u00f3i kh\u00e1t<\/em><br><em>\u0110\u00e1nh li\u1ec1u x\u01a1i t\u1ea5t c\u1ea3 c\u1ee7 c\u00e2y r\u1eebng<\/em><br><em>B\u1eefa c\u01a1m xong m\u00e0 c\u1ee9 t\u01b0\u1edfng ch\u1eebng<\/em><br><em>Ch\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ee9 g\u00ec trong ru\u1ed9t c\u1ea3!<\/em><br><em>\u0110\u00eam n\u1eb1m m\u01a1, m\u01a1 to\u00e0n m\u01a1 th\u1ecbt c\u00e1<\/em><br><em>Ng\u00e0y l\u1eafm ng\u01b0\u1eddi v\u01a1 c\u1ea3 v\u1ecf khoai lang<\/em><br><em>C\u00f3 ai ng\u1edd th\u0103m th\u1eb3m ch\u1ed1n r\u1eebng hoang<\/em><br><em>\u0110\u1ea3ng c\u1ea5t gi\u1ea5u d\u00e2n l\u00e0nh h\u00e0ng ch\u1ee5c v\u1ea1n<\/em><br><em>V\u00e0 s\u00e1t h\u1ea1i b\u1eb1ng mu\u00f4n ng\u00e0n th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n<\/em><br><em>V\u1eeba b\u1ea1o t\u00e0n v\u1eeba kh\u1ed1n n\u1ea1n, gian ngoa<\/em><br><em>Bi\u1ebft bao ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft th\u1ea3m ch\u1ebft oan<\/em><br><em>Ch\u1ebft ki\u1ebft l\u1ef5, ch\u1ebft th\u01b0\u01a1ng h\u00e0n, s\u1ed1t r\u00e9t<\/em><br><em>Ch\u1ebft v\u00ec nu\u1ed1t c\u1ea3 nh\u1eefng lo\u00e0i b\u1ecd r\u1ebft<\/em><br><em>V\u00ec thu\u1ed1c men, tr\u00f2 b\u1ecbp kh\u00f4i h\u00e0i<\/em><br><em>Ch\u1ebf \u0111\u1ed9 t\u00f9 b\u00f3c l\u1ed9t m\u1ed9t kh\u00f4ng hai<\/em><br><em>Bi\u1ebft bao c\u1ea3nh, bao t\u00ecnh qu\u1eb1n qu\u1ea1i<\/em><br><em>C\u00f3 nh\u1eefng k\u1ebb th\u00e2n h\u00ecnh th\u1ea3m h\u1ea1i<\/em><br><em>Ph\u1ed5i ho lao th\u1ed5 huy\u1ebft v\u1eabn \u0111i l\u00e0m<\/em><br><em>L\u1eddi k\u00eau xin ph\u00e2n gi\u1ea3i ch\u1ec9 th\u00eam nh\u00e0m<\/em><br><em>Ph\u00f2ng y t\u1ebf d\u1eef h\u01a1n ph\u00f2ng m\u1eadt th\u00e1m!<\/em><br><em>Nh\u1eefng con b\u1ec7nh b\u1ee7ng v\u00e0ng hay nh\u1ee3t x\u00e1m<\/em><br><em>B\u01b0\u1edbc kh\u1eadt kh\u1eeb nh\u01b0 b\u00f3ng qu\u1ef7 h\u1ed3n ma<\/em><br><em>&#8230;<\/em><br><em>C\u00f3 nh\u1eefng bu\u1ed5i m\u01b0a r\u01a1i t\u1ea7m t\u00e3<\/em><br><em>V\u00e1c \u00e1o qu\u1ea7n ra \u0111\u1ee9ng c\u1ea3 ngo\u00e0i s\u00e2n<\/em><br><em>L\u0169 c\u00f4ng an l\u1ee5c so\u00e1t to\u00e0n th\u00e2n<\/em><br><em>Thu \u0111\u1ed1t c\u1ea3 v\u1eadt t\u1ed1i c\u1ea7n- mi\u1ebfng d\u1ebb!<\/em><br><em>C\u1ee5 M\u00e1c \u01a1i, c\u1ee5 l\u00e0 \u0111\u1ed3 ch\u00f3 \u0111\u1ebb<\/em><br><em>Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee5 h\u1ee9a nh\u01b0 th\u1ebf kia a?<\/em><br>&#8230; <br>(Ch\u00fang t\u00f4i s\u1ed1ng, 1962)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ch\u00fang t\u00f4i s\u1ed1ng,<\/em>&nbsp;1962, l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ea3n c\u00e1o tr\u1ea1ng, m\u1ed9t b\u1ea3n h\u00f9ng v\u0103n, m\u1ed9t b\u1ee9c tranh c\u00f4 \u0111\u1ecdng v\u00e0 chi ti\u1ebft v\u1ec1 cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y c\u1ee7a nh\u1eefng t\u00f9 nh\u00e2n ch\u00ednh tr\u1ecb tr\u00ean \u0111\u1ea5t B\u1eafc, ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft, ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ch\u00fang t\u00f4i s\u1ed1ng&nbsp;<\/em>l\u00e0b\u1ee9c tranh hi\u1ec7n th\u1ef1c r\u1ecf m\u00e1u. S\u1ef1 th\u1eadt n\u00e0y, n\u0103m 1962 kh\u00f4ng ai tin \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1edfi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n ch\u01b0a h\u1ebft say chi\u1ebfn th\u1eafng \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, c\u00f2n \u0111ang h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 m\u1ed9t thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i sau khi d\u1eb9p xong b\u1ecdn &#8220;ph\u1ea3n \u0111\u1ed9ng&#8221; Nh\u00e2n V\u0103n Giai Ph\u1ea9m.<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u1ea3i 40 n\u0103m sau, B\u00f9i Ng\u1ecdc T\u1ea5n m\u1edbi vi\u1ebft nh\u1eefng s\u1ef1 th\u1eadt n\u00e0y th\u00e0nh ti\u1ec3u thuy\u1ebft.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111i s\u1edbm h\u01a1n th\u1ebf h\u1ec7 \u00f4ng b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i n\u0103m, v\u00ec v\u1eady m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 \u0111\u00fang m\u1ee9c, b\u1edfi trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ca t\u1ee5ng B\u00f9i Ng\u1ecdc T\u1ea5n sau n\u00e0y, r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111\u00e0o th\u1ea3i Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ch\u00fang t\u00f4i s\u1ed1ng<\/em>&nbsp;n\u00f3i l\u00ean s\u1ee9c s\u1ed1ng m\u00e3nh li\u1ec7t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean t\u00ean Ch\u00ed Thi\u1ec7n, hi\u1ec3u t\u1ea1i sao c\u00f3 s\u1ef1 tr\u1edf m\u00ecnh c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u00f2i b\u00fat b\u1ea9m sinh v\u1ed1n nhu m\u00ec, nay \u0111\u00e3 l\u1ed9t x\u00e1c tr\u1edf th\u00e0nh \u0111anh th\u00e9p; gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea1i sao m\u1ed9t thanh ni\u00ean \u1ed1m o ho lao, c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng c\u00f2n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i sau 27 n\u0103m t\u00f9.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Trong s\u1ed1 nh\u1eefng ch\u00e0ng trai b\u1ecb t\u00f9 v\u00ec t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, Ch\u00ed Thi\u1ec7n hi\u1ec7n r\u00f5 n\u00e9t, b\u1edfi anh l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 th\u01a1, &nbsp;d\u00e1m ngh\u0129, d\u00e1m ghi l\u1ea1i ngo\u1ea1i c\u1ea3nh v\u00e0 t\u00e2m c\u1ea3nh c\u1ee7a m\u00ecnh. Anh b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi, v\u1ec1 tr\u1eddi, v\u1ec1 \u0111\u1ea5t, v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, v\u1ec1 th\u00e2n ph\u1eadn. Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n suy ngh\u0129 lao lung:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Tr\u1eddi u \u00e1m, c\u00e2y hay l\u00e0 x\u01b0\u01a1ng x\u00e1m?<\/em><br><em>M\u00e2y \u0111\u1ee5c m\u1edd, hay v\u1ea3i li\u1ec7m m\u1ea7u tang?<\/em><br><em>Gi\u00f3 \u0111\u00ecu hiu l\u1ea1nh bu\u1ed1t can tr\u00e0ng<\/em><br><em>Hay h\u01a1i th\u1edf n\u01a1i d\u01b0\u01a1ng t\u00e0n \u00e2m th\u1ecbnh?<\/em><br><em>L\u00f2ng thung v\u1eafng m\u1ecbt m\u00f9 hoang l\u1ea1nh<\/em><br><em>Hay m\u1ed3 ma huy\u1ec7t \u0111\u1ecba r\u1ea5p x\u01b0\u01a1ng kh\u00f4?<\/em><br><em>T\u1eebng \u0111o\u00e0n \u0111i thi\u1ec3u n\u00e3o to\u00e1n t\u1ed9i \u0111\u1ed3<\/em><br><em>Hay qu\u1ef7 \u0111\u00f3i n\u01a1i tr\u1ea7n gian \u0111\u1ecba ng\u1ee5c?<\/em><br><em>Nh\u1eefng ch\u00e0ng trai m\u1eb7t g\u1ea7y \u0111en nh\u1eabn nh\u1ee5c<\/em><br><em>M\u1eaft l\u1ea1nh l\u00f9ng, ng\u1eddi s\u00e1ng l\u1eeda \u00e2m u<\/em><br><em>H\u1ecd ng\u01b0\u1edbc tr\u00f4ng non n\u01b0\u1edbc m\u1ecbt m\u00f9<\/em><br><em>V\u00e0 c\u00fai xu\u1ed1ng, n\u1eb7ng n\u1ec1 suy ngh\u0129<\/em>&#8230; <br>(Tr\u1eddi u \u00e1m, 1962)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00eam tr\u1eeb t\u1ecbch 1961, Ch\u00ed Thi\u1ec7n nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c vai tr\u00f2 nh\u00e2n ch\u1ee9ng c\u1ee7a m\u00ecnh. K\u1ec3 t\u1eeb nay, anh quy\u1ebft t\u00e2m ghi l\u1ea1i trong \u0111\u1ea7u t\u1eebng c\u1ea3nh s\u1eafc, t\u1eebng h\u00ecnh \u1ea3nh, t\u1eebng chi ti\u1ebft nh\u1ecf nhoi:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0110\u00eam r\u1eebng, r\u1ea3 r\u00edch m\u01b0a, ph\u00f2ng d\u1ed9t<\/em><br><em>\u00d4m g\u1ed1i ng\u1ed3i run l\u1ea1nh nh\u00ecn nhau<\/em><br><em>Ch\u1ea5m l\u1eeda m\u1edd xanh m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n d\u1ea7u<\/em><br><em>Th\u00f9ng n\u01b0\u1edbc gi\u1ea3i, th\u00f9ng ph\u00e2n, s\u00e0n r\u1ec7p \u0111\u1ed1t<\/em><br><em>\u0110\u00eam tr\u1eeb t\u1ecbch t\u00f9 n\u0103m s\u00e1u m\u1ed1t.<\/em>&nbsp;<br>(\u0110\u00eam r\u1eebng r\u1ea3 r\u00edch, 1962)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed7i tr\u1ea1ng hu\u1ed1ng, m\u1ed7i \u00e2m thanh, c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 kh\u1ee7ng khi\u1ebfp. Ch\u01b0a n\u01a1i n\u00e0o, ch\u01b0a&nbsp;th\u01a1 n\u00e0o m\u00e0 ki\u1ebfp ng\u01b0\u1eddi kinh ho\u00e0ng \u0111\u1ebfn th\u1ebf:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Tr\u1eddi m\u01b0a t\u1ea7m t\u00e3 \u0111\u00eam qua<\/em><br><em>S\u00e1ng nay l\u1ea1c r\u1ee1 c\u00f2n pha tr\u1ed9n b\u00f9n<\/em><br><em>S\u00e1 g\u00ec b\u1ec7nh s\u00e1n, b\u1ec7nh giun!<\/em><br><em>D\u1ecbp may hi\u1ebfm c\u00f3, t\u00f9n t\u00f9n nu\u1ed1t nhai<\/em><br><em>T\u00f4i nghe r\u00e0o r\u1ea1o b\u00ean tai<\/em><br><em>M\u1ed9t nh\u00e2n l\u1ea1c ph\u1ea3i tr\u1ed9n hai nh\u00e2n b\u00f9n<\/em>&nbsp;<br>(Tr\u1eddi m\u01b0a t\u1ea7m t\u00e3, 1962)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1i \u0111\u00f3i \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f2n nguy\u00ean ch\u1ea5t sinh h\u1ecdc n\u1eefa n\u1eefa, kh\u00f4ng c\u00f2n tr\u1ecdn kh\u1ed1i n\u1eefa, m\u00e0 n\u00f3 \u0111\u00e3 ho\u00e1 th\u00e2n, h\u00f3a ch\u1ea5t, nh\u1eadp v\u00e0o m\u1ed7i \u00e2m thanh:&nbsp;<em>t\u00f9n t\u00f9n<\/em>&nbsp;nu\u1ed1t nhai,&nbsp;<em>r\u00e0o r\u1ea1o<\/em>&nbsp;b\u00ean tai, m\u1ed9t<em>&nbsp;nh\u00e2n l\u1ea1c&nbsp;<\/em>tr\u1ed9n hai<em>&nbsp;nh\u00e2n<\/em>&nbsp;<em>b\u00f9n.&nbsp;<\/em>N\u00f3 \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed9ng l\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ee9 bom n\u1ed5 ch\u1eadm m\u00e0 ch\u1eafc.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1eabn chuy\u1ec7n r\u1ee1 l\u1ea1c, n\u0103m sau, c\u00e1i \u0111\u00f3i m\u1edf ra m\u1ed9t tr\u1eadn tuy\u1ebfn kh\u00e1c: n\u00f3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 tr\u1eebng tr\u1ecb, n\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i c\u1edb \u0111\u1ec3 c\u00e1i \u00e1c c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i ra tay, nh\u01b0 nh\u00e2n v\u1edbi qu\u1ea3:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>To\u00e1n t\u00f4i r\u1ee1 l\u1ea1c ngo\u00e0i \u0111\u1ed3ng<\/em><br><em>C\u00f3 \u00f4ng qu\u1ea3n gi\u00e1o ng\u1ed3i tr\u00f4ng \u0111\u00e0ng ho\u00e0ng<\/em><br><em>Th\u1eeba c\u01a1 qu\u1ea3n gi\u00e1o tr\u00f4ng ngang<\/em><br><em>M\u1ed9t anh tranh th\u1ee7 v\u1ed9i v\u00e0ng nu\u1ed1t nhai<\/em><br><em>V\u00e0i nh\u00e2n l\u1ea1c c\u1ea3 v\u1ecf ngo\u00e0i<\/em><br><em>Qu\u1ea3 tang! B\u00e1ng s\u00fang n\u1ec7n ho\u00e0i kh\u00f4ng th\u00f4i!<\/em><br><em>M\u1ed3m anh to\u00e9 m\u00e1u, v\u1ec1u m\u00f4i.<\/em>&nbsp;<br>(To\u00e1n t\u00f4i r\u1ee1 l\u1ea1c, 1963)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0o d\u00e3 man \u0111\u1ebfn th\u1ebf: v\u1eeba ch\u1ebft \u0111\u00f3i v\u1eeba b\u1ecb \u0111\u00e1nh.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng s\u1ef1 kinh ho\u00e0ng \u0111\u1ebfn t\u1eeb ch\u1ed7 kh\u00e1c: S\u1ef1 th\u1ea3n nhi\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi k\u1ec3, nh\u1eb9 nh\u00e0ng nh\u01b0 thu\u1eadt m\u1ed9t chuy\u1ec7n vui h\u00e0ng ng\u00e0y. Nh\u1eefng ch\u1eef&nbsp;<em>th\u1eeba c\u01a1, tranh th\u1ee7&nbsp;<\/em>h\u00e0m \u00fd kh\u00f4i h\u00e0i, c\u00e0ng l\u00e0m t\u0103ng t\u1ed1c \u00e1c, l\u00e0m d\u1ea7y c\u00e1i b\u1ea1o t\u00e0n, l\u00e0m t\u00ea li\u1ec7t h\u1ec7 th\u1ea7n kinh ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u01a1 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n kh\u00f4ng g\u1ecdt gi\u0169a m\u1ed7i ch\u1eef m\u1ed7i l\u1eddi, c\u0169ng kh\u00f4ng cao si\u00eau t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng l\u1eddi l\u1ebd b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, th\u1eadm ch\u00ed t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng n\u1eefa, nh\u01b0ng ch\u00fang l\u00e0m ta gi\u1eadt m\u00ecnh b\u1edfi ch\u1ea5t d\u00e3 man, t\u00e0n b\u1ea1o \u1ea9n trong nh\u1eefng con ch\u1eef nhu m\u00ec hi\u1ec1n h\u1eadu, l\u1eeba ta v\u00e0o \u1ed5 ph\u1ee5c k\u00edch b\u1ea5t ng\u1edd.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0169ng n\u0103m 1963 n\u00e0y, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n s\u00e1ng t\u1ea1o nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 l\u00e3ng m\u1ea1n pha m\u00e1u v\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u1eaft. S\u1ef1 tuy\u1ec7t v\u1ecdng l\u00ean ng\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean 24 tu\u1ed5i, sau ba n\u0103m t\u00f9 t\u1ed9i, \u0111\u00e3 nghi\u1ec1n tan c\u00e1i l\u00e3ng m\u1ea1ng c\u1ee7a th\u1eddi m\u00ecnh trong nh\u1eefng d\u00f2ng th\u01a1 tuy\u1ec7t v\u1ecdng, nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 t\u00edm b\u1ea7m m\u00ecnh m\u1ea9y, nh\u1eefng v\u1ea7n th\u01a1 run s\u1ee3 th\u1ea5t th\u1ea7n tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng l\u00ean m\u00e1y ch\u00e9m:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Khi ta t\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u00e3 ngu\u1ed9i<\/em><br><em>Gi\u00f3 m\u00f9a thu tr\u1edf gi\u00f3 may c\u00e0o<\/em><br><em>Nh\u1eefng m\u1ea7m non kh\u00f4 c\u1ee9ng t\u1ebf b\u00e0o<\/em><br><em>Mau thay s\u1eafc mang m\u1ea7u xanh r\u1edbt<\/em><br><em>V\u00e0 m\u1eb7t \u0111\u1ea5t ho\u00e1 th\u00e0nh m\u1eb7t th\u1edbt<\/em><br><em>V\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi con c\u00e1 thiu \u01b0\u01a1n<\/em><br><em>Kh\u1eafp n\u01a1i n\u01a1i nhung nh\u00fac lo\u00e0i l\u01b0\u01a1n<\/em><br><em>Lo\u00e0i giun \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng qu\u1eb1n khi d\u1eabm<\/em><br><em>T\u00ecnh m\u1ed9ng \u0111\u00e3 v\u00f9i ch\u00f4n m\u1ed9t n\u1ea5m<\/em><br><em>H\u1eadn th\u00f9 tr\u01a1 tr\u1ecdi s\u1ed1ng m\u1ed3 c\u00f4i<\/em><br><em>Nh\u1eefng v\u1ea7n th\u01a1 l\u00e3ng m\u1ea1n c\u00e2m r\u1ed3i<\/em><br><em>C\u00f2n r\u1ecf xu\u1ed1ng m\u1ed9t d\u00f2ng \u0111\u1ecf s\u1eabm<\/em>&nbsp;<br>(Khi ta t\u1edbi, 1963)<\/p>\n\n\n\n<p><em>Nh\u1eefng v\u1ea7n th\u01a1 l\u00e3ng m\u1ea1n c\u00e2m r\u1ed3i<\/em>\u00a0-ch\u00ednh l\u00e0 th\u01a1 b\u1ecb tr\u1ea3m t\u1ea5u, th\u01a1 b\u1ecb t\u1eed h\u00ecnh- l\u00e0 \u0111\u1ec9nh cao c\u1ee7a tuy\u1ec7t v\u1ecdng. S\u1ef1 tuy\u1ec7t v\u1ecdng tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ed9c d\u01b0\u1ee3c, ng\u1ea5m d\u1ea7n v\u00e0o c\u01a1 th\u1ec3 thanh ni\u00ean, h\u1ee7y ho\u1ea1i h\u1ec7 th\u1ea7n kinh, r\u00fat d\u1ea7n x\u01b0\u01a1ng tu\u1ef7:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u1ea7u th\u1eddi gian \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n v\u1ec1 s\u1eafc x\u00e1m<\/em><br><em>V\u1ecb th\u1eddi gian \u0111\u00e3 ng\u1ea3 t\u1edbi m\u00f9i thiu<\/em><br><em>N\u1eeda trang \u0111\u1eddi d\u1eadp, xo\u00e1, t\u1ea9y c\u00f2n l\u01b0u<\/em><br><em>V\u00e0 c\u00f2n \u0111\u00f3 n\u1eeda trang d\u00e0i l\u1ea1nh tr\u1eafng&#8230;<\/em><br><em>Tim tr\u00fang \u0111\u1ed9c h\u00f3a ra b\u1ea7u m\u1eadt \u0111\u1eafng<\/em><br><em>H\u1ec7 th\u1ea7n kinh m\u1ed9t m\u1edb ch\u1ec9 x\u00f9 l\u00f4ng<\/em><br><em>N\u1eeda trang \u0111\u1eddi kh\u00f4ng m\u1ed9t ch\u1eef n\u00e0o tr\u00f4ng<\/em><br><em>Th\u00e0nh n\u00e9t ch\u1eef, n\u1eeda trang \u0111\u1eddi l\u1ea1nh tr\u1eafng&#8230;<\/em><br><em>&#8230;<\/em><br><em>D\u00f4ng gi\u00f3 h\u1ebft b\u01a1 ph\u1edd trong qu\u1ea1nh v\u1eafng<\/em><br><em>C\u1ea3nh hoang t\u00e0n c\u00e2y \u0111\u1ed5 m\u00e1i nh\u00e0 xi\u00eau<\/em><br><em>N\u1eeda trang \u0111\u1eddi th\u00e2m t\u00edm v\u1edbi b\u1ea7m bi\u00eau<\/em><br><em>L\u00f2ng d\u1ed9t n\u00e1t, n\u1eeda trang \u0111\u00e0nh b\u1ecf tr\u1eafng?<\/em><br>(M\u1ea7u th\u1eddi gian, 1963)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00e3 xa r\u1ed3i c\u00e1i bu\u1ed5i\u00a0<em>&#8220;m\u1ea7u th\u1eddi gian xanh xanh&#8221;<\/em>\u00a0c\u1ee7a \u0110o\u00e0n Ph\u00fa T\u1ee9. M\u1ea7u th\u1eddi gian, \u1edf Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, n\u00f3 s\u1eafc x\u00e1m, n\u00f3 \u0111\u00e3 ng\u1ea3 m\u00f9i thiu,\u00a0n\u00f3 l\u00e0 tr\u00e1i tim tr\u00fang \u0111\u1ea1n, n\u00f3 l\u00e0 h\u1ec7 th\u1ea7n kinh r\u1ed1i b\u00e9t nh\u01b0 m\u1edb ch\u1ec9 x\u00f9, n\u00f3 l\u00e0 n\u1eeda trang \u0111\u1eddi b\u1ecf tr\u1eafng, n\u00f3 l\u00e0 ch\u01b0a s\u1ed1ng m\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ebft&#8230; n\u00f3 l\u00e0 m\u1ea7u tuy\u1ec7t v\u1ecdng c\u1ee7a th\u1eddi gian. B\u00ean c\u1ea1nh s\u1ef1 tuy\u1ec7t v\u1ecdng c\u1ee7a th\u1eddi gian, l\u00e0 s\u1ef1 h\u1ea5p h\u1ed1i c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi em t\u1eadp k\u1ebft:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Nh\u1eefng manh \u00e1o v\u1ea3i<\/em><br><em>T\u1ea3 t\u01a1i<\/em><br><em>V\u1eadt v\u00e3<\/em><br><em>V\u00e0o th\u1ecbt da&#8230;<\/em><br><em>Em c\u00f3 l\u1ea1nh l\u1eafm kh\u00f4ng?<\/em><br><em>M\u01b0a gi\u00f3 m\u00eanh m\u00f4ng<\/em><br><em>Thung l\u0169ng s\u0169ng n\u01b0\u1edbc b\u00f9n<\/em><br><em>B\u1ec7nh x\u00e1 m\u1ed1i \u0111\u00f9n, \u1ea9m m\u1ed1c<\/em><br><em>Nh\u1eefng khu\u00f4n m\u1eb7t xanh v\u00e0ng g\u1ea7y r\u1ed9c<\/em><br><em>Nh\u00ecn nhau, \u0111\u1edd \u0111\u1eabn kh\u00f4ng l\u1eddi<\/em><br><em>Nh\u00e1t nh\u00e1t em ho<\/em><br><em>T\u1eebng mi\u1ebfng ph\u1ed5i tung r\u1eddi<\/em><br><em>B\u1ecdt s\u00f9i, \u0111\u1ecf th\u1eafm!<\/em><br><em>Em ch\u1eafc o\u00e1n \u0111\u1eddi em nhi\u1ec1u l\u1eafm<\/em><br><em>O\u00e1n con t\u1ea7u t\u1eadp k\u1ebft Ba Lan<\/em><br><em>Tr\u00ean s\u00f3ng n\u0103m n\u00e0o<\/em><br><em>\u0110\u1ea3o chao<\/em><br><em>\u0110\u01b0a em r\u1eddi mi\u1ec1n Nam ch\u00f3i n\u1eafng&#8230;<\/em><br>&#8230;<br><em>S\u00e1ng nay em kh\u00f4ng tr\u1ed1ng kh\u00f4ng k\u00e8n<\/em><br><em>Gi\u00e3 t\u1eeb cu\u1ed9c s\u1ed1ng<\/em><br><em>X\u00e1c em r\u1ea5p tr\u00ean \u0111\u1ed3i cao gi\u00f3 l\u1ed9ng\u00a0<\/em><br>(Anh g\u1eb7p em, 1965)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>To\u00e0n b\u1ed9 th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian, ng\u01b0\u1eddi, v\u1eadt, \u0111\u1ec1u s\u1ed1ng trong m\u00f9i t\u1eed kh\u00ed, \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ch\u00e2n dung x\u00e1c ch\u1ebft, n\u1ed1i ti\u1ebfp nhau trong v\u01b0\u1eddn hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc l\u1ea1c v\u00e0o c\u1eeda t\u1eed trong tr\u1eadn \u0111\u1ed3 b\u00e1t qu\u00e1i kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed1i ra. B\u00ean c\u1ea1nh x\u00e1c ng\u01b0\u1eddi em t\u1eadp k\u1ebft l\u00e0 x\u00e1c ch\u1ebft m\u1ed9t th\u00e2n tr\u00e2u:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Tr\u00f4ng tr\u00e2u m\u00e0 khi\u1ebfp cho tr\u00e2u<\/em><br><em>L\u1edf loang, tanh lo\u00e9t, s\u1eafc m\u1ea7u nh\u1edf nham<\/em><br><em>L\u1ec7nh ban gi\u00e1m th\u1ecb nh\u00e0 giam<\/em><br><em>M\u1eebng ng\u00e0y qu\u1ed1c kh\u00e1nh cho l\u00e0m th\u1ecbt \u0103n<\/em><br><em>T\u00f9 nh\u00e2n t\u00ednh to\u00e1n b\u0103n kho\u0103n<\/em><br><em>B\u1ed1n m\u01b0\u01a1i c\u00e2n th\u1ecbt, ng\u01b0\u1eddi \u0103n m\u1ed9t ngh\u00ecn!<\/em><br>(Tr\u00f4ng tr\u00e2u m\u00e0, 1967)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Trong b\u1eefa ti\u1ec7c m\u1eebng qu\u1ed1c kh\u00e1nh, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng 40g th\u1ecbt tr\u00e2u ch\u1ebft b\u1ec7nh. Ch\u01b0a c\u00f3 cao l\u01b0\u01a1ng n\u00e0o \u0111\u1ea1t v\u1ecb kh\u00f4i h\u00e0i chua ch\u00e1t cay \u0111\u1ed9c \u0111\u1ebfn v\u1eady. Nh\u01b0ng ch\u01b0a h\u1ebft, b\u00ean c\u1ea1nh x\u00e1c tr\u00e2u l\u1edf loang, tanh lo\u00e9t; b\u00ean c\u1ea1nh m\u1ed9t ngh\u00ecn x\u00e1c t\u00f9 hom hem; b\u00ean c\u1ea1nh b\u1eefa ti\u1ec7c qu\u1ed1c kh\u00e1nh qu\u00e1i \u0111\u1ea3n, l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00e2n dung ng\u01b0\u1eddi:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u00e1c n\u1eb1m li\u1ec1n s\u00e1t c\u1ea7u ti\u00eau<\/em><br><em>M\u00f9i ph\u00e2n n\u01b0\u1edbc gi\u1ea3i s\u1edbm chi\u1ec1u n\u1ed3ng h\u00f4i<\/em><br><em>B\u00e1c \u01a1i, b\u00e1c s\u1eafp ch\u1ebft r\u1ed3i<\/em><br><em>B\u00e1c kh\u00f4ng c\u00f2n s\u1ee9c \u0111\u1ec3 ng\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ean<\/em><br><em>B\u00e1c n\u1eb1m thoi th\u00f3p kh\u1ebd r\u00ean<\/em><br><em>B\u00e1t c\u01a1m ng\u00f4, b\u00e1t rau d\u1ec1n \u0111\u1eb7t b\u00ean<\/em><br><em>B\u00e1c th\u00e8m m\u1ed9t mi\u1ebfng \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00e8n<\/em><br><em>Nh\u00e0 giam C\u1ed9ng s\u1ea3n b\u00e1c qu\u00ean b\u00e1c t\u00f9<\/em><br><em>Tr\u01b0a nay c\u00e1i ch\u1ebft l\u00f9 l\u00f9<\/em><br><em>T\u1edbi khi\u00eang b\u00e1c &#8211; Kh\u1ed1i h\u1eadn th\u00f9 ng\u00e0n thu!<\/em><br>(\u1ed0m \u0111au kh\u00f4ng thu\u1ed1c, 1968)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, s\u1ed1ng ch\u1ebft giao l\u01b0u trong m\u1ed9t cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 l\u1ea1 l\u00f9ng. Ng\u01b0\u1eddi h\u1ea5p h\u1ed1i v\u00e0 th\u1ea7n ch\u1ebft tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi nhau trong kh\u00f4ng gian \u00e2m d\u01b0\u01a1ng giao k\u1ebft, bu\u1ed1t l\u1ea1nh:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Nh\u00ecn th\u1ea7n ch\u1ebft hi\u1ec7n l\u00ean d\u1ea7n t\u1eebng b\u01b0\u1edbc<\/em><br><em>Th\u00e2n t\u00f9 cao kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ef1c x\u00f4 l\u00f9i<\/em><br><em>Anh ch\u1ebft oan, ch\u1ebft th\u1ea3m, ch\u1ebft d\u1eadp v\u00f9i<\/em><br><em>H\u1ed3n kh\u1ed5 n\u00e3o kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o si\u00eau tho\u00e1t<\/em><br><em>\u0110\u00eam \u0111\u00eam hi\u1ec7n v\u1ec1 \u0111\u00e2y l\u1ea1nh to\u00e1t<\/em><br><em>B\u1ed9 \u0111\u1ed3 \u0111en, b\u1ee5ng ph\u00f9 tr\u01b0\u1edbng, b\u01b0\u1edbc \u0111i<\/em><br><em>Anh ng\u01b0\u1edbc nh\u00ecn t\u00f4i, ra hi\u1ec7u, ch\u1eb3ng n\u00f3i g\u00ec<\/em><br><em>M\u1eb7t b\u1ee7ng x\u00e1m, m\u1eaft ng\u1eddi l\u00ean s\u00e1ng qu\u1eafc<\/em><br><em>&#8230;<\/em><br><em>Th\u1ebf \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, t\u00f4i hi\u1ec3u, h\u00e3y n\u00ean lui<\/em><br><em>Th\u1ec3 x\u00e1c anh chu\u1ed9t kho\u00e9t \u0111\u00e3 ch\u00f4n v\u00f9i<\/em><br><em>H\u1ed3n anh h\u00e3y v\u1ec1 vui n\u01a1i c\u1ef1c l\u1ea1c<\/em><br><em>L\u01b0u luy\u1ebfn chi \u0111\u1eddi t\u00f9 lao \u0111\u00f3i r\u1ea1c<\/em><br><em>S\u1ed1ng \u0111\u1ecda \u0111\u1ea7y thoi th\u00f3p, s\u1ed1ng ng\u1ef1a tr\u00e2u<\/em><br><em>Ch\u1ebft nh\u01b0 anh, h\u1ebft kh\u1ed5 c\u00f3 chi s\u1ea7u<\/em><br>&#8230; (Nh\u00ecn th\u1ea7n ch\u1ebft, 1968)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Trong nhi\u1ec1u n\u0103m, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n ng\u1ed3i v\u1ebd ch\u00e2n dung nh\u01b0 th\u1ebf, b\u1ee9c n\u1ecd \u0111\u1ec3 c\u1ea1nh b\u1ee9c kia, th\u00e0nh cu\u1ed9c tri\u1ec3n l\u00e3m m\u1ed9t qu\u1ea7n h\u1ed9i n\u1eeda ng\u01b0\u1eddi, n\u1eeda th\u00fa, \u0111ang s\u1ed1ng m\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ebft. M\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi ng\u01b0\u1eddi, v\u1eadt, \u00e2m, d\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng ph\u00e2n chia giai c\u1ea5p, kh\u00f4ng ph\u00e2n li\u1ec7t \u0111\u1ea5u tranh. M\u1ed9t v\u00f9ng ngo\u1ea1i bi\u00ean, tr\u00ean s\u00f4ng l\u00fa, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 v\u1eadt c\u00f9ng b\u1ecb giam trong m\u1ed9t kh\u00f4ng gian k\u00edn, ch\u1ebft s\u1ed1ng giao thoa. C\u00e1i \u0111\u00f3i l\u00e0 b\u00e1t ch\u00e1o l\u00fa khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 qu\u00ean m\u00ecnh khi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Su\u1ea5t c\u01a1m t\u00f4i m\u1ed9t h\u00f4m \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed5<\/em><br><em>T\u00f4i c\u00f2n \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111au kh\u1ed5 nh\u00ecn theo<\/em><br><em>Th\u00ec nhanh nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u00e0n heo<\/em><br><em>B\u1ed1n, n\u0103m \u0111\u1ea7u b\u1ea1c d\u1eabm tr\u00e8o l\u00ean nhau<\/em><br><em>B\u1ed1c \u0103n m\u1ed9t l\u00fac s\u1ea1ch l\u00e0u<\/em><br><em>Mi\u1ebfng c\u01a1m, mi\u1ebfng \u0111\u1ea5t, l\u1ea7u b\u1ea7u ch\u1eedi nhau!<\/em><br>(Su\u1ea5t c\u01a1m t\u00f4i, 1966)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u00ean b\u1edd s\u00f4ng ngh\u0129a \u0111\u1ecba \u1ea5y, ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean Ch\u00ed Thi\u1ec7n t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t vong h\u1ed3n:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00f4i \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1ed1ng, nh\u01b0ng t\u1eeb l\u00e2u \u0111\u00e3 ch\u1ebft<\/em><br><em>Ch\u1ebft trong tim, trong \u00f3c, ch\u1ebft t\u00e2m h\u1ed3n<\/em><br><em>C\u1ed1 \u0111\u00e0o l\u00ean bao th\u1ee9 s\u1edbm v\u00f9i ch\u00f4n<\/em><br><em>Song ch\u00fang \u0111\u00e3 x\u00f4ng m\u00f9i, tan r\u1eefa h\u1ebft&nbsp;<\/em><em><br><\/em>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 2)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ebb nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh th\u01a1 m\u00ecnh \u0111\u00fang nh\u1ea5t c\u0169ng l\u1ea1i l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3. M\u01b0\u1eddi n\u0103m sau khi v\u00e0o t\u00f9 l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n &#8220;nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh&#8221; th\u01a1 m\u00ecnh:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u01a1<\/em><br><em>M\u00e0 l\u00e0 ti\u1ebfng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi n\u1ee9c n\u1edf<\/em><br><em>Ti\u1ebfng c\u1ee7a nh\u00e0 giam ng\u00f2m \u0111en kh\u00e9p m\u1edf<\/em><br><em>Ti\u1ebfng kh\u00f2 kh\u00e8 hai l\u00e1 ph\u1ed5i hang s\u01a1<\/em><br><em>Ti\u1ebfng \u0111\u1ea5t v\u00f9i \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng l\u1ea5p ni\u1ec1m m\u01a1<\/em><br><em>Ti\u1ebfng khai qu\u1eadt cu\u1ed1c \u0111\u00e0o l\u00ean n\u1ed7i nh\u1edb<\/em><br><em>Ti\u1ebfng r\u0103ng l\u1ea1nh \u0111\u1eadp v\u00e0o nhau kh\u1ed5 s\u1edf<\/em><br><em>Ti\u1ebfng d\u1ea1 d\u1ea7y \u0111\u00f3i l\u1ea3 b\u00f3p b\u00e2ng qu\u01a1<\/em><br><em>Ti\u1ebfng tim bu\u1ed3n thoi th\u00f3p \u0111\u1eadp b\u01a1 v\u01a1<\/em><br><em>Ti\u1ebfng b\u1ea5t l\u1ef1c tr\u01b0\u1edbc mu\u00f4n ng\u00e0n x\u1ee5p l\u1edf<\/em><br><em>To\u00e0n ti\u1ebfng c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi s\u1ed1ng d\u1edf<\/em><br><em>V\u00e0 ch\u1ebft th\u1eddi c\u0169ng d\u1edf, ph\u1ea3i \u0111\u00e2u th\u01a1!<\/em><br>(Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i, 1970)<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m n\u0103m sau, 1975, \u00f4ng l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 th\u1ee9 nh\u00ec \u0111\u1ecbnh nghi\u00e3 th\u01a1 m\u00ecnh, kh\u1ed1c li\u1ec7t h\u01a1n:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 \u0111\u1eb9p<\/em><br><em>Nh\u01b0 c\u01b0\u1edbp v\u1ed3, c\u00f9m k\u1eb9p, m\u00e1u ho lao<\/em><br><em>Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec cao<\/em><br><em>Nh\u01b0 ch\u1ebft ch\u00f3c, m\u1ed3 h\u00f4i, b\u00e1ng s\u00fang<\/em><br><em>Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec kinh kh\u1ee7ng<\/em><br><em>Nh\u01b0 \u0110\u1ea3ng, \u0110o\u00e0n, nh\u01b0 l\u00e3nh t\u1ee5, nh\u01b0 trung \u01b0\u01a1ng<\/em><br><em>Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i k\u00e9m ph\u1ea7n t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng<\/em><br><em>N\u00f3 th\u1ef1c nh\u01b0 t\u00f9, nh\u01b0 \u0111\u00f3i, nh\u01b0 \u0111au th\u01b0\u01a1ng<\/em><br><em>Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1m d\u00e2n th\u01b0\u1eddng<\/em><br><em>Nh\u00ecn th\u1ea5u su\u1ed1t tim \u0111en ph\u01b0\u1eddng qu\u1ef7 \u0111\u1ecf<\/em><br>(Th\u01a1 c\u1ee7a t\u00f4i, 1975)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec \u0111\u1ec3 b\u00e0n tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng l\u1eddi th\u01a1 nh\u01b0 th\u1ebf. Qu\u00e1 kh\u00edch \u01b0? \u0110\u00fang l\u00e0 qu\u00e1 kh\u00edch. Nh\u01b0ng c\u00f3 g\u00ec qu\u00e1 kh\u00edch h\u01a1n b\u1ecb t\u00f9 v\u00ec t\u1ed9i n\u00f3i th\u1ef1c? C\u00f3 g\u00ec qu\u00e1 kh\u00edch h\u01a1n s\u1ef1 \u0111\u1ecda \u0111\u1ea7y \u0111\u1ebfn ch\u1ebft v\u00ec t\u01b0 t\u01b0\u1edfng? Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u1ec3 khen ch\u00ea tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng l\u1eddi th\u01a1 nh\u01b0 th\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec li\u00ean quan t\u1edbi ngh\u1ec7 thu\u1eadt tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng l\u1eddi th\u01a1 nh\u01b0 th\u1ebf. Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec h\u00e0m s\u00fac, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec ng\u1ee5 \u1ea9n trong nh\u1eefng l\u1eddi th\u01a1 nh\u01b0 th\u1ebf. Ph\u00ea b\u00ecnh \u0111\u00e0nh ch\u1ecbu. Ph\u00ea b\u00ecnh \u0111\u00e0nh g\u00e1c b\u00fat. C\u00f3 l\u1ea7n J.P. Sartre n\u00f3i: Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t em b\u00e9 ch\u1ebft \u0111\u00f3i, cu\u1ed1n&nbsp;<em>Bu\u1ed3n n\u00f4n<\/em>&nbsp;c\u1ee7a t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 nghi\u00e3 l\u00fd g\u00ec. Ch\u00fang ta b\u1ea3o: tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng d\u00f2ng th\u01a1 t\u00f9 nh\u01b0 th\u1ebf, m\u1ecdi khen ch\u00ea, m\u1ecdi ngh\u1ec7 thu\u1eadt, \u0111\u1ec1u tr\u1edf n\u00ean v\u00f4 nghi\u00e3. Ph\u00ea b\u00ecnh \u0111\u00e0nh \u00e1 kh\u1ea9u.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft t\u00f4i, m\u1eb7t tr\u1eddi h\u1ea5p h\u1ed1i<\/em><br><em>Sau l\u01b0ng t\u00f4i, b\u00f3ng t\u1ed1i m\u1ecbt m\u00f9ng<\/em><br><em>B\u00ean ph\u1ea3i t\u00f4i, t\u00f9 ng\u1ee5c ch\u1eadp ch\u00f9ng<\/em><br><em>C\u00f2n b\u00ean tr\u00e1i, s\u00fang nh\u1eb1m tim ch\u1eafn l\u1ed1i!<\/em>\u00a0<br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 152)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, nh\u00e0 th\u01a1 tr\u00e0o ph\u00fang<\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng th\u01a1 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 ng\u1ee5c t\u00f9, kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1edbn \u0111au v\u00e0 x\u00e1c ch\u1ebft, \u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 tr\u00e0o ph\u00fang v\u1ebd ch\u00e2n dung l\u00e3nh t\u1ee5 r\u1ea5t c\u00f3 duy\u00ean:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ec1 b\u00e1c Mao:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u00e1c Mao c\u00e2n n\u1eb7ng t\u1ea1 hai<\/em><br><em>Th\u1ecbt \u00f9n l\u00ean m\u1eb7t, m\u1eb7t hai ba c\u1eb1m<\/em><br><em>Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Trung Qu\u1ed1c th\u00ec th\u1ea7m:<\/em><br><em>&#8220;N\u00f3 l\u00e0 \u0110\u1ed5ng Tr\u00e1c nh\u01b0ng d\u00e2m h\u01a1n nhi\u1ec1u!&#8221;\u00a0<\/em><br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 126)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ec1 b\u00e1c H\u1ed3:<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0<em>B\u00e1c H\u1ed3 r\u1ed3i l\u1ea1i b\u00e1c T\u00f4n!<\/em><br><em>C\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u th\u00edch \u00f4m h\u00f4n nhi \u0111\u1ed3ng<\/em><br><em>N\u01b0\u1edbc da hai b\u00e1c m\u1ea7u h\u1ed3ng<\/em><br><em>N\u01b0\u1edbc da c\u00e1c ch\u00e1u nhi \u0111\u1ed3ng m\u1ea7u xanh<\/em>&#8230; <br>(B\u00e1c H\u1ed3 r\u1ed3i l\u1ea1i)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; L\u1ea1i v\u1ec1 b\u00e1c H\u1ed3:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u00e1c H\u1ed3 t\u1edbi th\u0103m thi\u1ebfu nhi<\/em><br><em>B\u00e1c c\u01b0\u1eddi b\u00e1c h\u1ecfi chi li ng\u1ecdn ng\u00e0nh<\/em><br><em>Vi\u1ec7c \u0103n \u1edf, vi\u1ec7c h\u1ecdc h\u00e0nh<\/em><br><em>Lao \u0111\u1ed9ng b\u00e1c d\u1eb7n ch\u1ea5p h\u00e0nh t\u1ed1t, nhanh<\/em><br><em>K\u1eb9o b\u00e1nh b\u00e1c h\u1ee9a \u0111\u1ec3 d\u00e0nh<\/em><br><em>Ch\u1ee7 nghi\u00e3 x\u00e3 h\u1ed9i ho\u00e0n th\u00e0nh s\u1ebd cho!<\/em><br><em>Thi\u1ebfu nhi kh\u0103n \u0111\u1ecf c\u1ed5 c\u00f2<\/em><br><em>V\u1ed7 tay su\u00f4ng ch\u00fac b\u00e1c H\u1ed3 s\u1ed1ng l\u00e2u\u2026<\/em> <br>(B\u00e1c H\u1ed3 t\u1edbi th\u0103m, 1967) <\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ec1 h\u1ecdc thuy\u1ebft M\u00e1c:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>H\u1ecdc thuy\u1ebft M\u00e1c, n\u00e0y \u0111\u00e2y s\u1ecdt r\u00e1c<\/em><br><em>X\u00e9t l\u1ea1i l\u00e0m g\u00ec, t\u1ed1t nh\u1ea5t v\u1ea5t n\u00f3 \u0111i<\/em><br><em>S\u1eed s\u00e1ch sau n\u00e0y \u0111\u1ee1 m\u1ea5t c\u00f4ng gh<\/em>i<br><em>Th\u00eam qu\u00e1 nhi\u1ec1u trang x\u00e1m x\u00ec t\u1ed9i \u00e1c<\/em>\u00a0<br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 169)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ec1 thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng M\u00e1c:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee5 M\u00e1c d\u00e2n m\u01a1<\/em><br><em>T\u1ec9nh ra t\u00e0i s\u1ea3n b\u1ecb v\u01a1 nh\u1eb5n r\u1ed3i<\/em><br><em>Ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i ch\u00fat m\u1ed3 h\u00f4i<\/em><br><em>\u0110\u1ed5 ra v\u00ec s\u1ee3, v\u00ec nu\u00f4i \u0110\u1ea3ng r\u1ed3!<\/em><br>\u00a0(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 180)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ebd ch\u00e2n dung c\u00e1c \u0111\u1ea1i l\u00e3nh t\u1ee5 nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u1ec5. \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u1ed1i th\u01a1 d\u00e2n gian, l\u1ed1i th\u01a1 b\u00fat tre c\u1ee7a nh\u1eefng c\u1ee5 \u0111\u1ed3 h\u00f3m h\u1ec9nh. T\u00ednh ch\u1ea5t h\u00f3m n\u00e0y nh\u1eefng ai \u0111\u00e3 t\u1eebng nghe Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n n\u00f3i chuy\u1ec7n th\u01b0\u1eddng b\u1eaft g\u1eb7p: trong c\u00e1i bi th\u1ea3m t\u1ed9t \u0111\u1ec9nh, t\u00e2m h\u1ed3n \u00f4ng bao gi\u1edd c\u0169ng h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 m\u1ed9t l\u1ed1i tho\u00e1t, d\u00f9 r\u1ea5t b\u00e9, v\u1ec1 phi\u00e1 m\u1eb7t tr\u1eddi: \u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a ni\u1ec1m vui, c\u1ee7a l\u1ea1c quan. \u00d4ng th\u00edch c\u01b0\u1eddi nh\u01b0ng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00e0m m\u00f4i \u00f4ng ch\u1ee5m l\u1ea1i che k\u00edn h\u00e0m r\u0103ng. Nh\u01b0ng m\u1eaft \u00f4ng th\u01b0\u1eddng l\u1ed9 m\u1ed9t \u00e1nh l\u1eeda tr\u00eau ng\u01b0\u01a1i, nh\u1ea1o b\u00e1ng, th\u00e1ch th\u1ee9c, ch\u01a1i kh\u0103m, nh\u1eefng th\u1ebf quy\u1ec1n, nh\u1eefng b\u1ea1o l\u1ef1c.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ecb tuy\u1ec7t v\u1ecdng \u0111\u00e8 n\u00e1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi, nh\u01b0ng \u00f4ng kh\u00f4ng ch\u1ebft v\u00ec tuy\u1ec7t v\u1ecdng.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh ti\u1ebfng c\u01b0\u1eddi, th\u01a1 \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f5i m\u00eanh m\u00f4ng l\u1ec7, c\u00f5i n\u01b0\u1edbc m\u1eaft trong v\u1eaft nh\u01b0 th\u1ee7y tinh:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Trong mu\u00f4n d\u00f2ng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t tu\u00f4n \u0111i<\/em><br><em>D\u00f2ng trong nh\u1ea5t l\u00e0 d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc m\u1eaft<\/em><br>\u00a0(L\u1ec7, 1971)\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, nh\u00e0 th\u01a1 th\u1eddi th\u1ebf<\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Trong t\u00f9, kh\u00f4ng gian ch\u1eadt l\u1ea1i, b\u1ed1n m\u00f9a co l\u1ea1i, th\u1eddi gian kh\u00f4ng gian c\u00f9ng chui chung m\u1ed9t ki\u1ebfp v\u1edbi t\u00f9 nh\u00e2n. V\u00e0 m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a hy v\u1ecdng c\u0169ng ch\u1ecbu c\u1ef1c h\u00ecnh nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 ph\u1ea1m:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>B\u1ed1n b\u1ee9c r\u00e0o n\u1ee9a<\/em><br><em>C\u1ee9a v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n<\/em><br><em>M\u1ed9t c\u00e1ch b\u1ea5t nh\u00e2n<\/em><br><em>M\u00f9a xu\u00e2n m\u00e1u \u1ee9a!\u00a0<\/em><br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 48)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi ti\u1ebft trong t\u00f9 c\u0169ng l\u00e0 kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi ti\u1ebft c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 th\u1eddi th\u1ebf, v\u1ec1 chi\u1ebfn tranh, v\u1ec1 t\u00ecnh c\u1ea3nh d\u00e2n t\u1ed9c. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 n\u00f4ng x\u01b0a, ph\u1ea3i xem tr\u1eddi \u0111\u1ec3 bi\u1ebft n\u1eafng, xem m\u00e2y \u0111o\u00e1n m\u01b0a. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 c\u1ea3m nh\u1eadn th\u1eddi th\u1ebf gi\u00e1n ti\u1ebfp qua thi\u00ean nhi\u00ean, v\u0169 tr\u1ee5. Khi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc b\u1ecb suy vong, khi con ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb tr\u1ea5n \u00e1p, c\u01a1n th\u1ecbnh n\u1ed9 c\u1ee7a \u0111\u1ea5t tr\u1eddi gi\u00e1ng xu\u1ed1ng n\u00fai r\u1eebng nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea3nh gi\u00e1c:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0110\u00eam b\u00e3o gi\u1eadt, l\u1eeda lo\u00e8 mu\u00f4n ti\u1ebfng s\u00e9t<\/em><br><em>N\u1ed5 \u0111\u00f9ng \u0111\u00f9ng nh\u01b0 \u0111\u00e1nh ph\u00e1 s\u01a1n l\u00e2m<\/em><br><em>N\u01b0\u1edbc t\u1eeb tr\u1eddi cao \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng \u1ea7m \u1ea7m<\/em><br><em>C\u1ea3 r\u1eebng n\u00fai l\u1ed3ng l\u00ean g\u1ea7m qu\u00e1t th\u00e9t<\/em>\u00a0<br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 95)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc c\u01a1n th\u1ecbnh n\u1ed9 c\u1ee7a \u0111\u1ea5t tr\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u00e3 hi\u1ec3u t\u1ea5t c\u1ea3. \u00d4ng ph\u1eabn n\u1ed9 v\u00e0 h\u1eddn o\u00e1n ch\u00ednh m\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh, v\u1ec1 chuy\u1ec7n n\u01b0\u1edbc non tan t\u00e1c:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Gi\u1eadn th\u00e2n r\u1ed3i l\u1ea1i gi\u1eadn \u0111\u1eddi<\/em><br><em>Gi\u1eadn th\u1eddi chuy\u00ean ch\u00ednh, gi\u1eadn ng\u01b0\u1eddi h\u00e8n ngu<\/em><br><em>Gi\u1eadn tr\u1eddi, gi\u1eadn \u0111\u1ea5t \u00e2m u<\/em><br><em>Gi\u1eadn s\u00f4ng, gi\u1eadn n\u00fai qu\u00e2n th\u00f9 d\u1ecdc ngang<\/em><br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 140)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n s\u1ed1ng trong t\u00f9 trong su\u1ed1t th\u1eddi gian chi\u1ebfn tranh, nh\u01b0ng ch\u1eafc \u00f4ng \u0111\u00e3 hy v\u1ecdng mi\u1ec1n Nam s\u1ebd th\u1eafng. Nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 sau \u0111\u00e2y \u0111\u00e1nh d\u1ea5u s\u1ef1 tuy\u1ec7t v\u1ecdng c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 khi mi\u1ec1n Nam thua tr\u1eadn, c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc quy v\u1ec1 m\u1ed9t m\u1ed1i c\u1ed9ng s\u1ea3n:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Mi\u1ec1n Nam \u01a1i, t\u1eeb bu\u1ed5i ti\u00eau tan<\/em><br><em>Ta s\u1ed1ng tr\u1ecdn v\u1ea1n ng\u00e0n c\u01a1n th\u00e1c lo\u1ea1n<\/em>\u00a0<br>(V\u00ec \u1ea5u tr\u0129, 1975)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0 trong con ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m o, t\u00f9 t\u1ed9i \u1ea5y, lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 s\u1eb5n \u00fd \u0111\u1ecbnh l\u1eadt \u0111\u1ed5 \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c. \u00dd ch\u00ed s\u1eaft \u0111\u00e1 \u1ea5y to\u00e1t th\u00e0nh nh\u1eefng l\u1eddi th\u01a1 v\u0169 b\u00e3o, \u0111\u1eb7c d\u1ecb, kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Trong b\u00f3ng \u0111\u00eam \u0111\u00e8 ngh\u1eb9t<\/em><br><em>Ph\u1ee5c s\u1eb5n m\u1ed9t m\u1eb7t tr\u1eddi<\/em><br><em>Trong \u0111au kh\u1ed5 kh\u00f4ng l\u1eddi<\/em><br><em>Ph\u1ee5c s\u1eb5n to\u00e0n s\u1ea5m s\u00e9t<\/em><br><em>Trong l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3i r\u00e9t<\/em><br><em>Ph\u1ee5c s\u1eb5n nh\u1eefng \u0111o\u00e0n qu\u00e2n<\/em><br><em>Khi v\u1eadn n\u01b0\u1edbc xoay v\u1ea7n<\/em><br><em>T\u1ea5t c\u1ea3 th\u00e0nh nguy\u00ean t\u1eed<\/em><br>(Trong b\u00f3ng \u0111\u00eam, 1976)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Sau n\u00e0y, khi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 to\u00e0n tr\u1ecb ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 qu\u00e1 kh\u1ee9, nh\u1eefng Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang, Ph\u00f9ng Cung, Ho\u00e0ng C\u1ea7m, Ki\u1ec1u Duy V\u0129nh, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, B\u00f9i Ng\u1ecdc T\u1ea5n&#8230; s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh ch\u1ee9ng nh\u00e2n c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed; m\u1ed9t l\u1ecbch s\u1eed s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng, tr\u1ef1c ti\u1ebfp, th\u00e0nh th\u1ef1c v\u1ec1 v\u00f9ng\u00a0<em>\u0111\u1ed3ng l\u1ea7y<\/em>, vi\u1ebft b\u1eb1ng nh\u1eefng t\u1eeb tr\u1ea7n tr\u1ee5i, kh\u00f4ng khoan nh\u01b0\u1ee3ng, m\u00f4 t\u1ea3 ch\u00ednh s\u00e1ch tri\u1ec7t h\u1ea1 nh\u00e2n quy\u1ec1n \u1edf Vi\u1ec7t Nam, trong h\u1eadu b\u00e1n th\u1ebf k\u1ef7 XX:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0110\u1ea1o l\u00fd t\u1ed1i cao \u1edf x\u1ee9 \u0111\u1ed3ng l\u1ea7y<\/em><br><em>L\u00e0 l\u1eeba th\u1ea7y, ph\u1ea3n b\u1ea1n<\/em><br><em>V\u00e0 tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i trung th\u00e0nh v\u00f4 h\u1ea1n<\/em><br><em>V\u1edbi \u0110\u1ea3ng, v\u1edbi \u0110o\u00e0n, v\u1edbi l\u00e3nh t\u1ee5 thi\u00eang li\u00eang<\/em><br><em>H\u1ea1t th\u00f3c, h\u1ea1t ng\u00f4 ph\u00fat ho\u00e1 x\u00edch xi\u1ec1ng<\/em><br><em>Ho\u1ea1, ph\u00fac to\u00e0n quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ea3ng&nbsp;<\/em>(\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y, 1972)<br><em>Kh\u00f4ng ai k\u00eau n\u1ed5i m\u1ed9t l\u1eddi<\/em><br><em>M\u1ed3m d\u00e2n \u0110\u1ea3ng kho\u00e1 \u0111\u00e3 m\u01b0\u1eddi m\u1ea5y n\u0103m<\/em><br>(G\u1eedi Bertrand Russell, 1968)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1eddi th\u01a1 tuy nh\u01b0 n\u00f3i, nh\u01b0ng c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng b\u1eb1ng tr\u0103m l\u1eddi n\u00f3i th\u01b0\u1eddng, b\u1edfi n\u00f3 c\u00f3 c\u1ea5u tr\u00fac n\u1ed9i t\u00e2m l\u00e0&nbsp;<em>s\u1ef1 th\u1eadt.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i\u00a0<em>\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y<\/em>\u00a0l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ea3n tr\u01b0\u1eddng ca v\u1ec1 th\u1eddi \u0111\u1ea1i Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u00e3 s\u1ed1ng, m\u1ed9t c\u00f5i\u00a0<em>\u0111\u1ed3ng l\u1ea7y<\/em>\u00a0v\u1edbi nh\u1eefng ki\u1ebfp ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 nh\u1eefng con giun, v\u1edbi b\u1ecdn \u1ebfch nh\u00e1i l\u00ean l\u00e0m ch\u1ee7 v\u00e0 l\u0169 s\u1eady lau co \u0111\u1ea7u c\u00fai r\u1ea1p. C\u00f5i m\u1ed9ng ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn trong gi\u00e2y l\u00e1t, r\u1ed3i nh\u00e0 th\u01a1 l\u1ea1i ph\u1ea3i quay v\u1ec1 v\u1edbi th\u1ef1c t\u1ea1i, c\u1ee7a \u0111\u00eam \u0111en, c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u1eabm trong \u00e1m kh\u00ed\u00a0<em>\u0111\u1ed3ng l\u1ea7y<\/em>:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Tr\u1eddi cao bi\u1ec3n r\u1ed9ng c\u00f3 c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00f4ng!<\/em><br><em>M\u1ed9t ti\u1ebfng qu\u1ea1 \u0111\u00eam \u1ea3o n\u00e3o r\u1ecf xu\u1ed1ng \u0111\u1ed3ng<\/em><br><em>T\u00f4i t\u1ec9nh h\u1eb3n, tr\u1edf v\u1ec1 c\u01a1n \u00e1c m\u1ed9ng<\/em><br><em>Mu\u1ed7i nh\u01a1n nh\u01a1n t\u1eebng \u0111\u00e0n vang \u0111\u1ed9ng<\/em><br><em>Nh\u1eefng con c\u01b0ng c\u1ee7a ng\u1eebng \u0111\u1ecdng t\u1ed1i t\u0103m<\/em><br><em>Ch\u00fang tr\u01b0\u1edfng sinh trong \u0111\u00eam t\u1ed1i nhi\u1ec1u n\u0103m<\/em><br><em>N\u00ean ch\u00fang t\u01b0\u1edfng m\u00e0n \u0111en l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng!<\/em><br><em>\u1ebech nh\u00e1i v\u1eabn \u0111\u1ed3ng thanh \u0111\u1ec3u c\u00e1ng<\/em><br><em>Ch\u1eedi b\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi, ca ng\u1ee3i \u0111\u00eam \u0111en<\/em><br><em>L\u0169 s\u1eady lau c\u00f2m c\u00f5i \u0111\u1ee9ng chen<\/em><br><em>H\u01a1i c\u00f3 gi\u00f3 l\u00e0 c\u00fai \u0111\u1ea7u r\u1ea1p h\u1ebft<\/em><br><em>B\u00e1t ng\u00e1t xung quanh m\u1ed9t m\u1ea7u kh\u00f4 ch\u1ebft<\/em><br>(\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea3 \u0111o\u1ea1n th\u01a1 tr\u00ean b\u1ecb m\u1ed9t&nbsp;<em>ti\u1ebfng qu\u1ea1 \u0111\u00eam r\u1ecf xu\u1ed1ng \u0111\u1ed3ng<\/em>&nbsp;l\u00e0m tan n\u00e1t. \u0110\u00fang ra, ch\u1ec9 m\u1ed9t ch\u1eef&nbsp;<em>r\u1ecf&nbsp;<\/em>th\u1ea7n t\u00ecnh, chua x\u00f3t, m\u1ed9t ch\u1eef&nbsp;<em>r\u1ecf<\/em>&nbsp;x\u00e1c \u0111\u1ecbnh phong c\u00e1ch th\u01a1.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y<\/em>\u00a0l\u00e0m n\u0103m 1972, t\u00f3m t\u1eaft cu\u1ed9c \u0111\u1eddi Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, t\u1eeb tu\u1ed5i hai m\u01b0\u01a1i, \u0111\u1ea7y tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o t\u01b0\u01a1ng lai, v\u00e0o \u00e1nh s\u00e1ng c\u00e1ch m\u1ea1ng m\u00f9a thu:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;M\u01a1 \u01b0\u1edbc<\/em><br><em>\u0110\u1ee3i ch\u1edd<\/em><br><em>V\u0129 \u0111\u1ea1i&#8230;<\/em><br><em>Nh\u01b0ng r\u1ed3i m\u1ed9t s\u1edbm \u0111\u1ea7u thu m\u00f9a thu tr\u1edf l\u1ea1i<\/em><br><em>Tu\u1ed5i hai m\u01b0\u01a1i m\u1eaft nh\u00ecn \u0111\u1eddi tr\u1ebb d\u1ea1i<\/em><br><em>Ng\u1ee1 c\u1edd sao r\u1ef1c r\u1ee1,<\/em><br><em>T\u00f4 th\u1eafm m\u1ea7u x\u1ee9 s\u1edf y\u00eau th\u01b0\u01a1ng<\/em><br><em>C\u00f3 ng\u1edd \u0111\u00e2u gi\u00e1o gi\u1edf \u0111\u00e3 l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng<\/em><br><em>Hung b\u1ea1o ph\u00e1 b\u1edd kim c\u1ed5<\/em><br><em>Ti\u1ebfng m\u1ed1i gi\u01b0\u1eddng rung \u0111\u1ed5 chuy\u1ec3n non s\u00f4ng<\/em><br><em>M\u1eb7t tr\u1eddi s\u1ef1 s\u1ed1ng<\/em><br><em>Th\u1ed5 ra t\u1eebng v\u0169ng m\u00e1u h\u1ed3ng<br><\/em>(\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y)<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1eddi th\u01a1 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n theo l\u1ed1i k\u1ec3 c\u00e1c truy\u1ec7n n\u00f4m x\u01b0a:&nbsp;<em>R\u1eb1ng n\u0103m Gia T\u0129nh tri\u1ec1u Minh,<\/em>&nbsp;l\u1ea1i mang s\u1eafc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u1ee7a&nbsp;<em>M\u1ed9t m\u00f9a thu n\u0103m qua c\u00e1ch m\u1ea1ng ti\u1ebfn ra \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t.<\/em>&nbsp;Nh\u01b0ng c\u01a1n m\u1ed9ng c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n -ch\u1eadm h\u01a1n c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u00e0n anh, v\u00ec \u00f4ng ra \u0111\u1eddi sau, v\u00e0 c\u0169ng ch\u1ea5m d\u1ee9t s\u1edbm h\u01a1n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, b\u1edfi \u00f4ng \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 th\u1eadt:&nbsp;<em>C\u00f3 ng\u1edd \u0111\u00e2u gi\u00e1o gi\u1edf \u0111\u00e3 l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng-&nbsp;<\/em>&nbsp;k\u00e9o theo m\u1ed9t chu\u1ed7i d\u00e0i r\u00f9ng r\u1ee3n:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Hung b\u1ea1o ph\u00e1 b\u1edd kim c\u1ed5<\/em><br><em>Ti\u1ebfng m\u1ed1i gi\u01b0\u1eddng rung \u0111\u1ed5 chuy\u1ec3n non s\u00f4ng<\/em><br><em>M\u1eb7t tr\u1eddi s\u1ef1 s\u1ed1ng<\/em><br><em>Th\u1ed5 ra t\u1eebng v\u0169ng m\u00e1u h\u1ed3ng<\/em>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1eddi th\u01a1 m\u1ea1nh m\u1ebd. Ch\u00ed kh\u00ed v\u1eaby v\u00f9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u01a1 mang b\u1ea1o l\u1ef1c nh\u01b0 c\u00e1ch m\u1ea1ng, nh\u01b0ng m\u1ed9t b\u1ea1o l\u1ef1c ph\u1ea3n c\u00e1ch m\u1ea1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u00f9ng Cung v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n l\u00e0 hai nh\u00e0 th\u01a1 mi\u1ec1n B\u1eafc ch\u1ed1i b\u1ecf r\u1ea5t s\u1edbm&nbsp;<em>C\u00e1ch m\u1ea1ng m\u00f9a thu<\/em>. \u00d4ng \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng n\u00e0y l\u00e0 du nh\u1eadp ch\u00ednh s\u00e1ch&nbsp;<em>\u0111\u1ea5u tranh giai c\u1ea5p<\/em>&nbsp;(c\u1ee7a M\u00e1c, qua l\u0103ng k\u00ednh Mao, v\u00e0o \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t) l\u00e0 m\u1ed9t d\u00f2ng l\u0169, b\u00f9n, cu\u1ed1n tr\u00f4i t\u1ed5 qu\u1ed1c:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u1ed9t m\u00f9a thu n\u01b0\u1edbc l\u0169<\/em><br><em>Tr\u1edf th\u00e0nh b\u00f9n n\u01b0\u1edbc m\u00eanh m\u00f4ng<\/em><br><em>L\u1edbp l\u1edbp s\u00f3ng h\u1ed3ng man d\u1ea1i<\/em><br><em>Ch\u00ecm tr\u00f4i qu\u00e1 kh\u1ee9 t\u01b0\u01a1ng lai<\/em><br><em>M\u00e1u, l\u1ec7, m\u1ed3 h\u00f4i, r\u1edbt r\u00e3i<\/em><br><em>\u0110i v\u1ec1 ai nh\u1eadn ra ai!<\/em><br><em>Khi\u1ebfp s\u1ee3, s\u1eefng s\u1edd, t\u00ea d\u1ea1i!<\/em><br><em>L\u1ecbch s\u1eed quay t\u00edt v\u00f2ng ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i<\/em><br><em>Th\u1eddi h\u00f9m beo r\u1eafn r\u1ebft c\u00f4ng khai<\/em><br><em>Ng\u00e0n v\u1ea1n \u0111\u1ea5u tr\u01b0\u1eddng m\u1ecdc d\u1eady gi\u1eefa ban mai\u00a0<\/em><br>(\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y)\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1ec9 c\u00f3 Ph\u00f9ng Cung v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n d\u00e1m m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1ch m\u1ea1ng m\u00f9a thu nh\u01b0 th\u1ebf. Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n b\u1ecb b\u1eaft n\u0103m 1960. Ph\u00f9ng Cung, 1961. Nguy\u1ec5n k\u1ec3 n\u0103m 1970 g\u1eb7p Ph\u00f9ng trong tr\u1ea1i t\u00f9 Phong Quang, Y\u00ean B\u00e1i. T\u00ecnh c\u1edd ch\u0103ng? Ph\u00f9ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n c\u00f9ng t\u1ed1 c\u00e1o chi\u1ebfn tranh Nam B\u1eafc?\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u00fang \u1ed1ng t\u1eebng \u0111o\u00e0n run run, nh\u1edbn nh\u00e1c<\/em><br><em>\u0110\u1ea3ng l\u00f9a \u0111i, tan t\u00e1c, th\u01b0\u01a1ng vong<\/em><br><em>M\u00e1i ng\u00f3i, m\u00e1i gianh, l\u1ec7 th\u1ea3m r\u00f2ng r\u00f2ng<\/em><br><em>Nh\u1ecf xu\u1ed1ng b\u1ed1c h\u01a1i trong l\u00f2ng v\u1ea1c b\u1ecfng<\/em><br><em>\u0110\u1ea3ng d\u1eef th\u00e9t g\u00e0o, h\u00f3c x\u01b0\u01a1ng ngang h\u1ecdng<\/em><br><em>Gi\u1ecdng th\u1ec1u th\u00e0o, g\u01b0\u1ee3ng g\u1ea1o hung h\u0103ng<\/em><br><em>L\u01b0\u1edbi th\u00e9p n\u1ec1n chuy\u00ean ch\u00ednh tung qu\u0103ng<\/em><br><em>Kh\u1ed1c li\u1ec7t, b\u1eady x\u1eb1ng, \u1ee9c oan, cay \u0111\u1eafng<\/em><br><em>D\u00e2n \u0111en tay tr\u1eafng cam \u0111\u00e0nh<\/em><br><em>T\u1eeb n\u00fai r\u1eebng hoang vu t\u1edbi ph\u1ed1 x\u00e1 th\u1ecb th\u00e0nh<\/em><br><em>T\u1eeb h\u1ea3i \u0111\u1ea3o xa x\u00f4i t\u1edbi ru\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng b\u00e1t ng\u00e1t<\/em><br><em>M\u1ea7u \u00e1o v\u00e0ng c\u1ea3nh s\u00e1t<\/em><br><em>Tr\u00e0n lan, nh\u1ee3t nh\u1ea1t c\u1ea3 m\u1ea7u xanh!<\/em><br><em>Cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u1ed3ng l\u1ea7y r\u1ed9p r\u00e1t, nho\u00e9t tanh<\/em><br><em>Bom \u0111\u1ea1n chi\u1ebfn tranh c\u00f2n gi\u1eadt gi\u00e0nh ch\u00fat x\u01b0\u01a1ng da th\u1ea3m h\u1ea1i<\/em><br><em>C\u00e1i c\u1ea3nh m\u01b0\u1eddi \u0111i, hai ba tr\u1edf l\u1ea1i.&nbsp;<br><\/em>(\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y, 1972)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y&nbsp;<\/em>l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 th\u1eddi th\u1ebf, b\u00e0i th\u01a1 d\u1ea5n th\u00e2n, b\u00e0i th\u01a1 tranh \u0111\u1ea5u, lu\u1eadn t\u1ed9i c\u1ed9ng s\u1ea3n v\u00e0 k\u1ebft \u00e1n chi\u1ebfn tranh.&nbsp;<em>\u0110\u1ed3ng l\u1ea7y<\/em>&nbsp;c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i di\u1ec5n ca trong phong c\u00e1ch&nbsp;<em>H\u00e0 Th\u00e0nh ch\u00ednh kh\u00ed ca<\/em>,&nbsp;<em>\u0110\u1ea1i Nam qu\u1ed1c s\u1eed di\u1ec5n ca..<\/em>. Sau n\u00e0y, khi m\u1ecdi chuy\u1ec7n l\u1eafng xu\u1ed1ng, ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 b\u1ea3n tr\u01b0\u1eddng ca n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f4ng b\u00ecnh h\u01a1n. Nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn n\u00f3 s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u th\u1eddi \u0111\u1ea1i n\u00e0y.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i&nbsp;<em>Con t\u1ea7u r\u00eau,<\/em>&nbsp;l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh c\u00f4ng kh\u00e1c, m\u1ed9t gi\u00e1 tr\u1ecb ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f9ng\u00a0<em>Con t\u1ea7u r\u00eau<\/em>\u00a0Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n mu\u1ed1n m\u01b0\u1ee3n h\u00ecnh \u1ea3nh\u00a0<em>con t\u1ea7u say<\/em>\u00a0(bateau ivre) c\u1ee7a Rimbaud, \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 nh\u1eefng\u00a0<em>con t\u1ea7u t\u1ef1 do<\/em>, hay s\u1ef1\u00a0<em>t\u1ef1 do<\/em>\u00a0c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh. Th\u01a1 bu\u1ed3n b\u00e3 nh\u01b0 m\u1ed9t l\u1eddi t\u00e2m s\u1ef1:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><em>Con t\u1ea7u say nh\u01b0 n\u00edch ch\u1eadt kh\u00f4ng gian<\/em><br><em>Gi\u1eefa m\u00f9a \u0111i\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u1ef1c \u0111i\u00eau t\u00e0n<\/em><br><em>X\u00f4 v\u1ee1 v\u1ee5n n\u01a1i ng\u1eddi b\u0103ng tuy\u1ebft lo\u00e1<\/em><br><em>Trong tr\u1eafng xo\u00e1 nh\u1eefng ng\u00e0y m\u01b0a t\u1ea7m t\u00e3<\/em><br><em>Con t\u1ea7u \u0111au v\u1eadt v\u00e3 tr\u01b0\u1edbc b\u1edd xanh<\/em><br><em>Phi\u00e1 m\u1edd xa th\u00f4n x\u00f3m \u0111\u1ee9ng y\u00ean l\u00e0nh<\/em><br><em>Th\u00e2n t\u1ea7u \u0111\u00e3 tan t\u00e0nh tr\u00ean m\u0169i \u0111\u00e1.<\/em><br><em>Cay \u0111\u1eafng qu\u00e1 nh\u1eefng b\u1ebfn ngh\u00e8o t\u00e0n t\u1ea1<\/em><br><em>\u0110\u00f3n tr\u00f4ng t\u1ea7u lui t\u1edbi, \u0111\u1ee9ng bu\u1ed3n thiu<\/em><br><em>Khi t\u1ea7u t\u00f4i men \u0111\u1ebfn c\u0169ng d\u1eadp d\u00ecu<\/em><br><em>G\u00e2y s\u00f3ng gi\u00f3 \u0111\u1eafm d\u00ecm cho nh\u1ee5c nh\u00e3<\/em><br><em>\u00d4i ti\u1ebfp t\u1edbi n\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u d\u00e2ng v\u1eadt v\u00e3<\/em><br><em>Con t\u1ea7u run ch\u01b0a ti\u1ebfn \u0111\u00e3 ch\u1eddn lui<\/em><br><em>\u0110\u00e0nh m\u1ed9t mai n\u01a1i \u0111\u00e1y n\u01b0\u1edbc r\u00eau v\u00f9i<\/em><br><em>L\u00e0m ch\u1ed7 \u1edf cho t\u00f4m, s\u00f2, \u1ed1c, c\u00e1<\/em><br><em>T\u00f4i \u0111\u00e3 bi\u1ebft nh\u1eefng \u0111\u00eam d\u00e0i d\u00f2ng d\u00e3<\/em><br><em>Con t\u1ea7u c\u00e2m tr\u00f4i gi\u1eefa \u0111\u00e1m tr\u0103ng sao<\/em><br><em>Bi\u1ebft d\u1eebng \u0111\u00e2u, kh\u00f4ng b\u00f3ng h\u1ea3i c\u1ea3ng n\u00e0o<\/em><br><em>Ra t\u00edn hi\u1ec7u \u0111\u00f3n con t\u1ea7u bu\u1ed3n b\u00e3<\/em><br><em>T\u00f4i \u0111\u00e3 bi\u1ebft nh\u1eefng b\u00ecnh minh \u0111\u00f3i l\u1ea3<\/em><br><em>Bi\u1ebfn sang m\u1ea7u loang t\u00edm c\u1ee7a chi\u1ec1u hoang<\/em><br><em>Con t\u1ea7u \u0111i, s\u1ee9c ki\u1ec7t, l\u1ec7 d\u00f2ng h\u00e0ng<\/em><br><em>Th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t nh\u1eefng m\u1ea3nh t\u1ea7u tr\u00f4i v\u1ea1n ng\u1ea3&#8230;<\/em><br>(Con t\u1ea7u r\u00eau, 1965)\u00a0<br><br>Ni\u1ec1m tuy\u1ec7t v\u1ecdng c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n v\u1ec1\u00a0<em>t\u1ef1 do<\/em>\u00a0\u0111\u00e3 d\u1ea5y l\u00ean r\u1ea5t s\u1edbm, t\u1eeb th\u1eddi thanh ni\u00ean, t\u00f9 t\u1ed9i, T\u1eeb n\u0103m 1965.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Con t\u1ea7u t\u1ef1 do<\/em>&nbsp;trong tim ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 tr\u1ebb ph\u00f3ng \u0111i t\u00ecm m\u1ed9t b\u1ebfn b\u1edd, t\u00ecm s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng thanh t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng. Nh\u01b0ng con t\u1ea7u c\u1ee7a ch\u00e0ng \u0111\u01a1n \u0111\u1ed9c m\u1ed9t m\u00ecnh. N\u00f3 \u0111\u00e3 m\u1eafc n\u1ea1n. Kh\u00f4ng ai c\u1ee9u gi\u00fap. Kh\u00f4ng ai cho c\u1eadp b\u1ebfn, \u0111\u1ebfn c\u1ea3 c\u00e1c b\u1ebfn ngh\u00e8o, h\u1ecd c\u0169ng \u0111u\u1ed5i t\u1ea7u \u0111i. H\u1ecd c\u0169ng d\u00ecm cho t\u1ea7u ch\u00ecm, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 tr\u00ean m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t n\u00e0y,&nbsp;<em>t\u1ef1 do<\/em>&nbsp;l\u00e0 y\u1ebfu t\u1ed1 \u0111\u00e3 b\u1ecb y\u1ec3m, b\u1ecb m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi b\u1ecf qua, b\u1ecb sa th\u1ea3i nh\u01b0 m\u1ed9t v\u1eadt ph\u00f9 phi\u1ebfm, ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111\u1eafng cay c\u1ee7a&nbsp;<em>con t\u1ea7u r\u00eau<\/em>, ch\u00ecm d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n, v\u1eadn v\u00e0o th\u01a1, l\u00e0m n\u00ean linh h\u1ed3n t\u1eadp&nbsp;<em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng ai hi\u1ec3u h\u01a1n t\u00e1c gi\u1ea3, kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecbnh nghi\u00e3 \u0111\u00fang th\u01a1 \u00f4ng b\u1eb1ng v\u00e0i \u0111o\u1ea3n th\u01a1 sau \u0111\u00e2y m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i ch\u00e9p l\u1ea1i nh\u01b0 l\u1eddi k\u1ebft c\u1ee7a ch\u00ednh t\u00e1c gi\u1ea3 v\u1ec1 \u0111\u1eddi m\u00ecnh, v\u1ec1 t\u1ef1 do v\u00e0 v\u1ec1 th\u00e2n ph\u1eadn d\u00e2n t\u1ed9c:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c t\u01b0\u1edbi b\u1eb1ng x\u01b0\u01a1ng m\u00e1u th\u1ecbt<\/em><br><em>Tr\u1ed9n m\u1ed3 h\u00f4i ch\u00f3 ng\u1ef1a, l\u1ec7 ly tan<\/em><br><em>Hoa tr\u01b0\u1edfng sinh trong t\u00f9, b\u1ec7nh, c\u01a1 h\u00e0n<\/em><br><em>H\u01b0\u01a1ng \u1ea9m m\u1ed1c, m\u1ea7u nh\u1edf nham, x\u00e1m x\u1ecbt.<\/em><br><em>To\u00e0n b\u1ed9 th\u01a1 t\u00f4i n\u1eb7ng n\u1ec1 cay c\u1ef1c<\/em><br><em>Kh\u00f4ng m\u1ed9t s\u1eafc m\u1ea7u mang kh\u00ed l\u1ef1c xanh t\u01b0\u01a1i<\/em><br><em>V\u1ea7n \u0111i\u1ec7u nghe nh\u01b0 qu\u1ef7 kh\u00f3c ma c\u01b0\u1eddi<\/em><br><em>Do s\u00e1ng t\u1ea1o t\u1eadn c\u00f9ng s\u00e2u \u0111\u00e1y v\u1ef1c<\/em>&nbsp;<br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 112, 113)<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u00e3 ch\u1ebft. M\u1ed9t c\u00e1i ch\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t, kh\u00f4ng ai ng\u1edd, tr\u1eeb &#8220;t\u00e1c gi\u1ea3&#8221;. M\u1ed9t c\u00e1i ch\u1ebft nhanh, tr\u1ea7n tr\u1ee5i, phanh phui s\u1ef1 th\u1ef1c nh\u01b0 th\u01a1 \u00f4ng: C\u00e1i ch\u1ebft \u0111\u1ee9ng c\u1ee7a T\u1eeb H\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc tr\u1eadn ti\u1ec1n, b\u1eb1ng nh\u1eefng c\u01a1n ho x\u00e9 ph\u1ed5i, b\u1eb1ng l\u1ee5c ph\u1ee7 ng\u0169 t\u1ea1ng tan t\u00e0nh nh\u01b0 tr\u00e1i ph\u00e1, trong m\u1ed9t ngo\u1ea1i h\u00ecnh g\u1ea7n nh\u01b0 v\u00f4 b\u1ec7nh.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1i ch\u1ebft l\u00e0m c\u00e2m \u0111i nh\u1eefng l\u1eddi ng\u1ee5y bi\u1ec7n trong c\u00e1c chi\u1ebfn d\u1ecbch &#8220;Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n th\u1eadt gi\u1ea3, gi\u1ea3 th\u1eadt&#8221; n\u1ed1i ti\u1ebfp nhau b\u00f4i nh\u1ecd \u00f4ng trong v\u00f2ng nhi\u1ec1u n\u0103m, d\u01b0\u1eddng mu\u1ed1n ch\u00f4n \u00f4ng l\u1ea7n n\u1eefa, b\u1eafn \u00f4ng b\u1eb1ng th\u1ee9 \u00e1m kh\u00ed t\u00e0n \u00e1c kh\u00f4ng k\u00e9m g\u00ec 27 n\u0103m t\u00f9 c\u1ed9ng s\u1ea3n, c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i t\u1ef1 do, nh\u1eefng k\u1ebb t\u1ea1m g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;\u0111\u1ed3ng h\u1ed9i, \u0111\u1ed3ng thuy\u1ec1n&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Khi H\u1ed3 Th\u00edch b\u1ecb c\u00e1c \u0111\u1ed3ng ch\u00ed trong Qu\u1ed1c D\u00e2n \u0110\u1ea3ng Trung Hoa \u0111\u00e1nh, Phan Kh\u00f4i vi\u1ebft:&nbsp;<em>&#8220;Th\u00e0 ch\u1ecbu c\u00e1i \u0111\u1ed9c th\u1ee7 c\u1ee7a k\u1ebb c\u01b0\u1eddng quy\u1ec1n, c\u1ee7a b\u1ecdn ti\u1ec3u nh\u00e2n; kh\u00f4ng th\u00e0 ch\u1ecbu c\u00e1i ch\u00f3 m\u00e1 c\u1ee7a b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng ch\u00ed, c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n t\u1eed&#8221;.<\/em>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea5y l\u00e0 Phan Kh\u00f4i n\u00f3i v\u1ec1 c\u00e1i ch\u00f3 m\u00e1 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n t\u1eed, c\u00f2n tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n, l\u1ea1i l\u00e0 c\u00e1i ch\u00f3 m\u00e1 c\u1ee7a b\u1ecdn ti\u1ec3u nh\u00e2n, ph\u1ecfng c\u00f3 \u0111\u00e1ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ch\u0103ng?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn, lu\u00f4n lu\u00f4n s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn l\u00e0m n\u00ean con ng\u01b0\u1eddi. Trong mu\u00f4n v\u00e0n l\u1eddi ti\u1ebfng n\u00e9m ra, con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u1ef1a ch\u1ecdn ti\u1ebfng n\u00e0o h\u1eefu t\u00ecnh, h\u1eefu l\u00fd; ti\u1ebfng n\u00e0o ph\u1ea3n, ng\u1ee5y, tr\u1eafc, gian.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Trong mu\u00f4n ng\u00e0n ti\u1ebfng mu\u1ed1n t\u00ecm ra<\/em><br><em>Ti\u1ebfng n\u00e0o thi\u1ebft tha<\/em><br><em>Ti\u1ebfng n\u00e0o trung th\u1ef1c<\/em><br><em>H\u00e3y l\u1eafng nghe ti\u1ebfng v\u1ecdng t\u1eeb \u0111\u00e1y v\u1ef1c<\/em>&nbsp;<br>(\u0110o\u1ea3n th\u01a1, 114)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00fac th\u01b0 Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i l\u00e0 ch\u00fac th\u01b0 ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng: M\u1eb7c k\u1ec7 ng\u1ee5c t\u00f9, m\u1eb7c k\u1ec7 x\u00e1c th\u00e2n r\u1eefa n\u00e1t, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef v\u1eabn s\u1ed1ng, s\u1ed1ng l\u00e2u, s\u1ed1ng d\u00e0i, s\u1ed1ng m\u00e3i:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Song ng\u00f4n ng\u1eef ng\u00e0y \u0111\u00eam v\u1eabn s\u1ed1ng<\/em><br><em>\u00c2m th\u1ea7m \u0111\u01b0a t\u01b0 t\u01b0\u1edfng sang s\u00f4ng<\/em><br><em>Qua mu\u00f4n tr\u00f9ng h\u1ec7 th\u1ed1ng xi\u1ec1ng g\u00f4ng<\/em><br><em>\u0110ang ra s\u1ee9c d\u1ef1ng thay c\u1ea7u c\u1ed1ng<\/em><br><em>Tho\u00e1t kh\u1ecfi \u0111\u1ea7u l\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng s\u1ed1ng&nbsp;<\/em><br>(T\u1eeb t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, 1971)&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Th\u1ee5y Khu\u00ea<\/strong><br>Paris th\u00e1ng 6-8\/2013<br><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p>[1]\u00a0Do \u1ee6y Ban Tranh \u0110\u1ea5u Cho T\u00f9 Nh\u00e2n Ch\u00ednh Tr\u1ecb T\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam, nh\u00f3m Nguy\u1ec5n H\u1eefu Hi\u1ec7u, Vi\u00ean Linh in t\u1ea1i\u00a0Washington DC, 1980.<\/p>\n\n\n\n<p>[2]\u00a0Do Phong tr\u00e0o thanh ni\u00ean h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, in ron\u00e9o t\u1ea1i Ph\u00e1p, kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p>[3]\u00a0<em>M\u1eaft thuy\u1ec1n<\/em>: ch\u1eef c\u1ee7a L\u01b0u Tr\u1ecdng L\u01b0.<\/p>\n\n\n\n<p>source: https:\/\/www.rfi.fr\/vi\/viet-nam\/20130919-nguyen-chi-thien-1939-2012-va-hoa-dia-nguc<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Thu\u1ef5 Khu\u00ea RFI (Radio France International) &#8211; 19\/09\/2013\u00a0 Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh th\u01a1, l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh s\u1ed1ng. Hoa \u0111\u1ecba ng\u1ee5c l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m s\u1edbm nh\u1ea5t m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 hai kh\u00eda c\u1ea1nh: ch\u1ebf \u0111\u1ed9 t\u00f9 ng\u1ee5c v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 to\u00e0n tr\u1ecb,<span class=\"more-link\"><a href=\"https:\/\/vanhoimoi.org\/?p=4586\">\u0111\u1ecdc ti\u1ebfp&#8230;<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["entry","author-vanhoimoi","post-4586","post","type-post","status-publish","format-standard","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4586","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4586"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4586\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4586"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4586"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanhoimoi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4586"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}