Khung trời u ám đang bao phủ khắp Ba Đình, do mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% vô phương đạt tới. Các định chế quốc tế dự báo GDP của Việt Nam thấp hơn mục tiêu đến 30%, do khó khăn cả trong lẫn ngoài. Dù chế độ chuyên quyền muốn “vẽ rắn thêm chân” để “lòe” dân chúng nhằm duy trì quyền lực, cũng không hy vọng đảo ngược được thực tế.
Rà lại dữ liệu từ các nguồn thống kê quốc tế, gồm: World Bank, IMF, OECD, Trading Economics . . . Trong 10 năm gần đây, từ 2015 đến 2025, không có quốc gia nào trên 100 triệu dân có mức tăng trưởng GDP 10%. Ngay cả Ấn Độ, nền kinh tế được xem là tăng trưởng nhanh nhất thế giới, cũng chỉ đạt mức cao nhất khoảng 8,3%. Trung cộng, trong suốt thập niên vừa qua, dao động quanh 5-7%. Indonesia, Bangladesh, Nigeria hay Brazil đều không vượt quá 7%.
Khi một nước có dân số lớn thì tăng trưởng kinh tế khó hơn, do cơ cấu kinh tế phức tạp hơn. Tăng trưởng phụ thuộc vào năng suất, không thể dựa vào chủ trương “bán cơ bắp”, trong khi dân số đang già đi nhanh nhất thế giới(*). Đầu tư công và FDI không thể tạo “cú hích” nhanh như ở các nước nhỏ. Do vậy, tốc độ tăng trưởng bị “quán tính” của nền kinh tế kìm lại. Việt Nam đã bước vào nhóm các quốc gia trên 100 triệu dân nên không thể kỳ vọng tăng trưởng như “quốc gia nhỏ mới công nghiệp hóa”.
Ngoài ra, Việt Nam còn là nước cộng sản áp dụng kinh tế chỉ huy, phe đương quyền luân phiên “được bảo kê chính trị mạnh mẽ”, thường đưa ra các quyết định tư lợi, tạo điều kiện cho cán bộ “nhám nhúa” làm suy kiệt nền tài chánh đất nước. Khi thực tế kinh tế được minh chứng gây ra hao hụt ngân sách, không thể đạt mục tiêu tăng tưởng, thì phe nắm quyền phủi tay bằng cách “đổ vấy” cho các “yếu tố khách quan”.
Cho đến đầu tháng 6, các tổ chức quốc tế đã lần lượt dự báo mức tăng trưởng của Việt Nam năm 2026 gồm: World Bank: 6,8%; IMF: 6,5% và ADB: 7,2%. Chưa có cơ chế tín dụng nào đưa ra con số 8%.
Việt Nam nằm trong nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất ở Đông Nam Á do phải nhập cảng đến 80% dầu thô từ Kuwait. Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa thì dầu thô, phân bón và vật liệu liên quan khan hiếm đẩy giá nhu yếu phẩm đồng loạt tăng cao . . . Đưa đến mối lo của người đứng đầu Chính Phủ khiến mục tiêu tăng trưởng GDP của Việt Nam năm nay lên 2 chữ số gần như “Mission: Impossible”.
Trong phiên họp Nội Các đầu tháng 5, Thủ tướng Lê Minh Hưng thừa nhận sức ép điều hành kinh tế vỹ mô đang rất lớn, đặc biệt ở các lĩnh vực lãi suất, tỷ giá, lạm phát và nhập siêu. Đây là những yếu tố có tác động trực tiếp đến tăng trưởng, đang diễn biến theo chiều hướng bất lợi. [1] Hiện tượng này cho thấy, cân bằng vỹ mô không hề dễ dàng do nền kinh tế phụ thuộc đến 74% vào xuất cảng, mà chủ lực là Foreign direct investment (FDI).
GDP quý 1 năm 2026 của Việt Nam đã đạt 7,83%, mức cao nhất trong 16 năm, nhưng cũng không đạt chỉ tiêu 9,01% do chính csVN đề ra. Nếu muốn đạt mục tiêu GDP 10% cho cả năm thì mỗi quý còn lại phải tăng 10,5% trở lên để bù đắp, điều này chưa từng xảy ra trong lịch sử kinh tế Việt Nam hiện đại.
Chỉ mới (5) tháng đầu năm 2026, Việt Nam có gần 130 ngàn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Chỉ số Quản lý Thu mua (Purchasing Managers’ Index PMI), phản ảnh sức khỏe ngành sản xuất Việt Nam tháng 5 tăng lên mốc 52,8 điểm, cao nhất kể từ tháng 2, tuy nhiên theo chuyên gia từ S&P Global, một phần tăng trưởng có được là do nỗ lực tích trữ hàng do lo ngại sự gián đoạn vì xung đột Trung Đông. Áp lực lạm phát tháng 4 năm 2026 tăng đến 5,46%, cao nhất trong 15 năm, nhưng đến tháng 5 đã nhích lên thành 5,60%. Khi lạm phát cao thì chính sách tiền tệ khó nới lỏng, hạn chế khả năng kích thích tăng trưởng.
Tỷ giá đồng bạc Việt Nam cũng chịu áp lực mạnh khi Việt Nam nhập siêu hơn 8,9 tỷ Mỹ kim chỉ trong (5) tháng đầu năm, trong đó 70% là nhập siêu từ Trung cộng. Nhập siêu lớn làm hao hụt dự trữ ngoại hối, khiến khả năng can thiệp thị trường tỷ giá của Ngân Hàng Nhà Nước (NHNN) bị thu hẹp. Một khi đồng nội tệ yếu đi sẽ làm tăng chi phí nhập cảng, đẩy lạm phát lên cao hơn.
Một yếu tố quan trọng khác là Cơ Quan Thương Mại Mỹ, United States Trade Representative (USTR) đã khởi sự điều tra Việt Nam từ ngày 29 tháng 5, theo điều 301 của Đạo Luật Thương Mại 1974 do cáo buộc Việt Nam vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tới mức cao nhất. Đây là bước đi có thể dẫn đến áp thuế trừng phạt, giống như Mỹ từng làm với Trung cộng năm 2018. Việc này nếu xẩy ra, thì Việt Nam gặp “khốn khó” lớn do Mỹ đang là thị trường xuất cảng kiếm ăn lớn nhất của Việt Nam.
Qua nhiều năm, Việt Nam khai thác triệt để quan niệm “của người phúc ta”, “nháy” nhau “windows crack – bẻ khóa” phần mềm trái phép gây thiệt hại cho ngành công nghiệp Mỹ, chỉ tính đến năm 2018 đã lên đến 492 triệu Mỹ kim. USTR cho hay, bất chấp chính quyền nói đang ra sức trấn áp, hàng giả và hàng nhái vẫn phổ biến trên thị trường Việt Nam, từ hàng tiêu dùng đến sản phẩm công nghệ. [2]
Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam đang ở mức kỷ lục. Theo U.S. Census Bureau, năm 2025, Mỹ thâm hụt thương mại hàng hóa với Việt Nam tới 178, 2 tỷ Mỹ kim.
Trong bối cảnh chính quyền Mỹ nhiều lần yêu cầu Việt Nam “cân bằng lại quan hệ thương mại”, nguy cơ áp thuế hoặc hạn chế nhập cảng là hoàn toàn có thật. Nếu điều này xảy ra, ngành xuất cảng sang Mỹ – động lực tăng trưởng chính đến GDP của Việt Nam – sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp khá lớn.
Chiến tranh vùng Vịnh làm gián đoạn nguồn cung, đẩy chi phí các chuyến bay cao hơn; giảm số lượng khách quốc tế, khiến ngành du lịch Việt Nam sụt giảm trên 30% tại các thời điểm nhạy cảm, gây ảnh hưởng dây chuyền đến các ngành: hàng không; vận chuyển; dịch vụ và tiêu dùng địa phương, làm suy giảm khoảng 0,35% của GDP toàn năm.
Báo cáo tài chánh kiểm toán năm 2025 của bốn ngân hàng lớn nhất (Agribank, Vietcombank, Vietinbank, BIDV) cho thấy tổng giá trị bất động sản (BĐS) được dùng làm tài sản thế chấp đã lên tới gần 11 triệu tỷ đồng, tăng 13% chỉ trong một năm. Điều này phản ánh hai vấn đề:
- Tín dụng vẫn chảy mạnh vào BĐS, bất chấp các chính sách siết chặt.
- Nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp là đất đai, thay vì năng lực sản xuất.
Khi vốn bị “kẹt” trong BĐS, khu vực sản xuất là nơi tạo ra tăng trưởng thực, không thể tiếp cận nguồn lực cần thiết.
- Xăng dầu và phân bón đều khan hiếm và tăng giá bất thường, đẩy chi phí vận tải và logistics cao hơn; do Việt Nam là nước chịu hậu quả khá lớn về vận chuyển nhiên liệu khi đường biển bị phong tỏa. Những yếu tố này làm chi phí đầu vào tăng mạnh, giảm lợi tức của doanh nghiệp và dân chúng, khiến họ rất dè dặt khi chi tiêu.
- Các đợt nắng nóng kỷ lục trên biển đang trải dài khắp vùng rộng lớn, từ trung tâm Thái Bình Dương xích đạo đến bờ Tây của Mỹ và Mêhicô, khiến nhu cầu điện tăng vọt, trong khi nguồn cung không đáp ứng kịp. Tình trạng thiếu điện đã xảy ra ở nhiều khu vực, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất công nghiệp. Những yếu tố này cùng với tình trạng thiếu phân bón do nghẽn tuyến hàng hải tại Eo Biển Hormuz sẽ làm giảm sản xuất, ảnh hưởng tốc độ tăng trưởng, và tạo ra rủi ro bất ổn trong trung hạn.
- Tiền ảo Bitcoin, tổng trị giá giao dịch ước tính 100 tỷ Mỹ Kim được Việt Nam hy vọng như “bệ phóng” cho nền kinh tế số, giúp đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10% đã bị “vỡ bong bóng” từ giữa tháng 2, sau khi chính phủ cho phép chính thức đầu tư bằng tiền áo từ hôm đầu năm.
Trước Đại hội XIV, Chính phủ công bố danh mục 234 “đại dự án” với tổng vốn khoảng 130 tỷ Mỹ kim, được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng cho giai đoạn 2026-2030. Nhưng vào lúc kết thúc bài này (June 4), các báo cáo chính thức không nêu tiến độ cụ thể của 234 dự án. Rất có thể do thực tế thượng dẫn khiến việc triển khai đồng bộ hàng trăm dự án lớn khó khả thi.
Khi “ráp” các yếu tố lại với nhau từ bối cảnh quốc tế, áp lực vĩ mô, rủi ro thương mại, điểm yếu nội tại – có thể nhìn rõ mục tiêu tăng trưởng 10% năm 2026 là “bất khả thi” không dựa trên nền tảng kinh tế thực tế.
Một nền kinh tế chỉ có thể phát triển bền vững khi các mục tiêu được đặt ra dựa trên thực tế, không phải trên “quyết tâm chính trị”. Tăng trưởng 10% năm 2026 không chỉ là một mục tiêu khó đạt, mà là một mục tiêu phi thực tế về mặt kinh tế học, – giống như “vẽ rắn thêm chân”, giữa lúc đời sống người dân, cách riêng 65% dân chúng nông thôn, không được cải thiện tương xứng.
Nếu “Sự thật sẽ giải thoát chúng ta”, thì điều quan trọng không phải là tìm kiếm những con số đẹp, mà là nhìn thẳng vào những điểm yếu, từ đó xây dựng chính sách phù hợp để cải thiện năng suất, nâng cao chất lượng tăng trưởng, và củng cố nền tảng kinh tế vỹ mô.
Từ cảnh báo của Bộ trưởng Mỹ Scott Bessent đến nhận định của cố Thủ tướng Lý Quang Diệu, Đông – Tây đều gặp nhau ở điểm: một nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn cung nước khác sẽ khó giữ được tự chủ. Tình huống Việt Nam hôm nay phản chiếu rõ điều đó, khi phải nhập cảng từ thượng vàng hạ cám đến chổi cùn rế rách của “đàn anh” phương Bắc.
Trần nguyên Thao
[1] https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cp3pjl0z5klo
[2] https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c172yqwqg0ko
[3] https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/vietnam-state-oil-company-urges-us-navy-to-allow-tanker-through-blockade-document-shows
(*) Năm 2024, số lượng người già từ 60 tuổi trở lên là 14,2 triệu
