Trần Phong Vũ
Trong chương 1, tác phẩm “The Great Secret – Bí Mật Vĩ Đại”, tác giả, Gs Vũ Quý Kỳ đã trích dẫn khá nhiều chứng từ của nữ ký giả danh tiếng từng đoạt giải Pulitzer, Marguerite Higgins trong cuốn “Our Vietnam Nightmare” của bà. Đặc biệt trong đó có một đoạn dài bà đề cập một số chi tiết trong “Bản Tường Trình của Phái Bộ Liên Hiệp Quốc qua nam Việt Nam Tìm Hiểu Sự Thật về biến cố Phật Giáo năm 63”*.
Nói về những vụ “tự thiêu” (mà nữ ký giả cũng như Phái Bộ Liên Hiệp Quốc (LHQ) thường dùng từ “tự tử” – “suicide”), bà Higgins viết:
by Marguerite Higgins
“Tôi phát hiện ra rằng việc khuyến dụ tự tử là một hoạt động chính thức của Tổng hội Phật giáo**… – “I discover that the inducement to suicide was a formalized activity of the General Buddhist Association…” Bà Higgins viết tiếp:
“Với tôi, hiển nhiên trong nhiều trường hợp, Người phát ngôn của Phật giáo, Thích Đức Nghiệp, biết chính xác khi nào, ở đâu và vào giờ nào một “tình nguyện viên” đã “tự thiêu”. Trong hầu hết các trường hợp, các vụ tự sát được lựa chọn cẩn thận để có tác động tối đa đến dư luận thế giới. – It was clear to me that the Buddhist Spokesman, Thich Duc Nghiep, knew in many cases precisely when, where and at what hour a ‘volunteer’ was to burn himself for the cause. In most instances the suicides were carefully selected for maximum impact on world opinion”.
Tác giả “Our Vietnam Nightmare” cho hay, lần đầu tiên bà biết chi tiết chính xác về một vụ tự sát (tự thiêu) được sắp đặt trước như vậy là nhờ đọc Bản Tường Trình của Phái Bộ Liên Hiệp Quốc qua Việt Nam tìm hiểu sự thật về cáo buộc đàn áp Phật Giáo ở Sài Gòn được công bố ngày 07 tháng 12 năm 1963. Theo bà Higgins, Phái Bộ đã được chế độ ông Diệm dành nhiều thời gian để phỏng vấn các Phật tử trong bệnh viện và trại giam giữ cũng như các chùa, đã đề cập đến chủ đề của các đội cảm tử Phật giáo trong một cuộc phỏng vấn định mệnh với một nhà sư Phật giáo được mô tả trong báo cáo của Liên Hiệp Quốc là “nhân chứng số 8” trong Bản Tường Trình.
Nữ ký giả Marguerite Higgins cho hay, “nhân chứng số 8” là một Tăng sĩ trẻ mới 19 tuổi. Trả lời cuộc phỏng vấn của Phái Bộ/LHQ, đương sự khai, vào khoảng thời gian đầu tháng 10-63, ông đã nghe về những hành động tàn bạo gây ra bởi Chính phủ chống lại các Phật tử.
Ví dụ: các tăng ni Phật giáo bị đánh đập tàn nhẫn, bị trấn nước đến chết, bị mổ bụng …. Nhân chứng cho hay là ông rất buồn khi biết tin này…. Một ngày kia một sinh viên tự xưng thuộc một Hiệp Hội Sinh Viên đã đến gặp ông và mời tham gia phong trào Phật Giáo. Ông chấp nhận… Ngày 22 tháng 10 cậu sinh viên đó đến gặp lại nhà sư một lần nữa và xưng tên là Linh. Vào ngày 23 tháng 10 ông được Linh đưa đến một trường học để gặp gỡ hai người đàn ông. Họ cho biết là họ cần 10 tình nguyện viên “tự thiêu” và hỏi ông có đồng ý trở thành một trong mười người không. Ông trả lời chấp nhận vì cảm thấy bất bình, vì những tin tức đã nghe về những hành vi tàn bạo của chính phủ đối xử với các nhà sư…
Tăng sĩ trẻ này cũng được cho biết là một nhà sư tên là Phan Mỹ sẽ tự sát bằng cách tự châm lửa đốt mình ngay trước khuôn viên nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế Sàigòn… Họ khuyến dụ ông nên làm như vậy tại lễ kỷ niệm Quốc Khánh bởi vì nhiều người sẽ ở đó, bao gồm cả các đại diện của Hoa Kỳ và các quốc gia trên thế giới…
Khi ông hỏi là bằng cách nào ông có thể tới được địa điểm cử hành Lễ Quốc Khánh ngày 26 tháng 10, họ trấn an ông là không phải lo lắng vì ông sẽ được cấp một bộ đồ màu trắng và áo choàng vàng. Sẽ có một chiếc xe mang bảng số được phép lái vào khu vực. Khi xe đến đó, ông xuống xe với dáng bộ tự nhiên bình thường. Chiếc xe sẽ được lái đi. Ngay sau đó ông ngồi xuống, mặc áo choàng vàng, đánh diêm và tự thiêu.
Họ cũng hứa là sẽ cho ông một số viên thuốc để không cảm thấy đau đớn.
Vào ngày 24 tháng 10, anh Linh lại đến chùa Từ Vân để trao cho nhân chứng ba bức thư, trong đó có một bức thư đã được gửi tới Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa. Bức thư này yêu cầu tôn trọng quyền tự do tôn giáo, trả tự do cho các sinh viên, các nhà sư và nữ tu bị bắt. Lá thư thứ hai là ngỏ lời với sư trưởng Thích Thiện Hòa tại chùa Ấn Quang. Trong bức thư này nội dung cáo buộc Thích Thiện Hòa phản bội tăng ni, Phật tử (vì vị Hòa thượng này đã công khai tố cáo việc làm chính trị của Thích Trí Quang và những người khác và kêu gọi Phật tử ngưng xuống đường, quay trở về chùa). Bức thư thứ ba được gửi cho phái bộ Liên Hiệp Quốc trình bày cho họ biết lý do tại sao ông lại tự tử. Những lá thư này đã được chuẩn bị trước và họ trao cho ông yêu cầu ký tên ưng thuận và ông đã ký.
Vẫn theo tường thuật của tác giả “Our Vietnam Nightmare” thì, may mắn cho vị sư trẻ này là ông đã tình cờ gặp lại ông Hai, một người bạn Phật tử, trên đường phố vài ngày trước khi vụ tự tử “tự nguyện”của ông diễn ra. Vị sư trẻ nói như lời trăn trối với Ông Hai rằng sẽ không gặp lại anh ta sau ngày 26 tháng 10. Được cảnh báo, Ông Hai đã thực hiện ngay các điều cần thiết khiến cho vụ tự tử của người thanh niên đã được ngăn chặn và anh ta được cho biết sự thật rằng những câu chuyện về hành vi tàn bạo là hoàn toàn bịa đặt.
Trong cuộc thẩm vấn nhân chứng số 8, Đại sứ Amor của Maroc, người từng là báo cáo viên của phái bộ Liên Hiệp Quốc, đã nêu câu hỏi: “Bạn có ăn năn về ý định hiến thân vì sự hy sinh tôn giáo và bạn có vui vì mình đã không tự sát không”?. Nhân chứng trả lời: “Tôi rất vui vì tôi đã không tự sát”.
Đây chính là những phát giác đặc biệt do Phái bộ Liên Hiệp Quốc đưa ra để cho thấy sự thật về cáo buộc đàn áp tôn giáo của TT Diệm và chính quyền miền Nam Việt Nam. Đối tượng đại diện cho một trong những nạn nhân may mắn thoát khỏi cái bẫy do mạng lưới cá nhân, phe nhóm của Thượng tọa Thích Trí Quang sắp đặt. Chắc chắn nó không hề liên hệ tới căn tính Phật Giáo và tập thể những người Con Phật chân chính.
Trên đây là những phát hiện của bà Marguerite Higgins trong cuốn “Our Vietnam Nightmare” đụợc tác giả, Giáo sư Vũ Quý Kỳ đưa vào chương 1 tác phẩm “The Great Secret – Bí Mật Vĩ Đại” của ông. Nguyên văn những chi tiết về nội dung câu trả lời trên đây của “nhân chứng số 8” không chỉ có trong Bản Tường Trình của Phái Bộ Liên Hiệp Quốc mà còn được trích lại nguyên văn trong lá thư của Thượng Nghị Sĩ (TNS) Thomas Dodd gửi cho người đồng viện của ông là TNS James O. Easland, Chủ Tịch Uỷ Ban Nội An Thượng Viện Hoa Kỳ thời ấy. Trong một bài tới, người viết sẽ có cơ hội nhận định về nội dung Bản Tường Trình (BTT) và về lá thư của TNS Thomas Dodd.
Tác giả họ Vũ còn đưa vào tác phẩm của ông những nhận định sau đây của nữ ký giả Marguerite Higgins liên quan tới chuyện tung tin đồn và thái độ nhẹ dạ cả tin -hay cố tình tin- của công luận Việt cũng như Mỹ. Theo Bà:
Chắc chắn rằng ở Việt Nam, với trình độ dân trí thấp và tinh thần trách nhiệm đạo đức của tầng lớp xã hội xoay quanh những câu chuyện gẫu lúc “trà dư tửu hậu”, người ta có khả năng tin vào hầu hết mọi thứ, thượng vàng hạ cám. Sau đó, bà nói thêm với một suy tư buồn: “Người Việt Nam không phải là những người duy nhất chấp nhận tin đồn là sự thật. Ví dụ, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao, khi thảo luận về các cuộc đột kích một số chùa chiền ở Sàigòn vào ngày 19-8 của quân đội, cảnh sát thuộc chính quyền miền nam, đã cho rằng có hai người đã bị giết. Nhưng điều này không đúng. Không có tăng ni nào bị thương trong vụ đột nhập các chùa ngày 19 tháng 8 và ngay cả sau đó.
“Không phải chỉ riêng người phát ngôn Bộ Ngoại Giao chấp nhận những tin đồn là sự thật. Sau cuộc đột kích vào các chùa (20-21/8) Halberstam báo cáo rằng ba mươi người đã thiệt mạng, trong đó có một số nhà sư trong cuộc đột kích vào chùa Từ Đàm ở Huế – The State Department spokesman was not alone in accepting rumors as fact. After the raid on the pagodas (August 20-21), Halberstam reported that thirty people had been killed including several monks during the raid on Tu Dam pagoda in Hue”.
Bà cho biết thêm:
“Ông ta lặp lại tuyên bố này vài năm sau đó trong cuốn “The Making of a Quagmire”, mặc dù không viết trong cuốn sách nổi tiếng hơn sau đó của ông, “The Best and The Brightest”. Báo cáo của Halberstam về Huế kèm lời ông ta kể về việc dùng lưỡi lê và bắn chết các nhà sư Phật Giáo tại chùa Xá Lợi, đã tạo ra một sự chấn động quốc tế khiến Liên Hiệp Quốc phải gửi một ủy ban điều tra đến miền Nam Việt Nam. Ủy ban không đến được Sài Gòn cho đến ngày 24 tháng 10, lúc đó tổng số Phật tử được cho là đã chết trong cuộc di tản chùa chiền đã giảm xuống còn bốn người, hai người ở Huế và hai người ở Sài Gòn. Sau khi điều tra, các thành viên ủy ban đã thực sự gặp và phỏng vấn cả bốn nhà sư này. – He repeated this claim a couple of years thereafter in “The Making of a Quagmire”, though not in his subsequent and more famous book, “The Best and the Brightest”. Halberstam’s reporting on Hue together with his account of the bayoneting and the shooting of Buddhist monks at Xa Loi pagoda, created an international stir that eventually caused the United Nations to send an investigative commission to South Vietnam. The commission did not reach Saigon until October 24, by which time the alleged total of Buddhist dead during the pagoda evacuation had shriveled to four, two of them in Hue and two in Saigon. Upon investigation, commission members actually met and interviewed all four of these monks”.
Nữ ký giả Marguerite Higgins còn tiết lộ nhiều chi tiết khác cho thấy bản chất thiên tả, dối trá của giới ngoại giao, cách riêng cơ cấu truyền thông báo chí chính thống của Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ. Có thể đoan quyết mà không sợ sai lầm: chính sự bất lương này đã là căn nguyên cơ bản dẫn tới sự sụp đổ nền Đệ Nhất Cộng Hòa Việt Nam và cái chết thảm khốc của anh em Tổng Thống Ngô Đình Diệm sau đó.
Vài suy nghĩ chót của người viết trước khi kết thúc
Duyệt lại nội dung một số bài viết gần đây, nhất là bài này, tôi thấy có bổn phận phải nêu lên một câu hỏi liên quan tới sự lương thiện tối thiểu của hai Đạo Diễn Ken Burns và Lynn Novick khi tìm tài liệu giá trị, khả tín để đưa vào nội dung bộ phim đồ sộ “VietNam War” do họ thực hiện một thập niên trước? Để thực hiện cuốn phim tài liệu quan trọng nhiều tập với thời lượng trình chiếu 18 tiếng, kinh phí 30 triệu Mỹ Kim, khó ai tin rằng nhóm làm phim không hề biết tới những lời ca tụng nói lên tài năng và đức dộ xuất chúng của ông Ngô Đình Diệm ở vị trí Thủ Tướng rồi Tổng Thống và là người đã khai sinh ra nền Cộng Hòa Việt Nam? Nhất là những lời xưng tụng đặc biệt này lại phát ra từ cửa miệng của những lãnh tụ chính trị từng ở vị trỉ các Tổng Thống Mỹ Quốc như TT Eisenhower, Nixon, Phó TT Johnson, Đại sứ Nolting v.v…
Khi chúng tôi nhận định về đoản văn nhan đề “The Vietnam War-Đôi điều cần phải nói” của nhà văn Phạm Tín An Ninh trong một bài sắp tới, tôi tin rằng độc giả sẽ cón có nhiều câu hỏi khác về thái độ “bất cố liêm sĩ” của những diện mạo công khai và ẩn mặt trong mưu toan bóp méo Sự Thật quanh bộ phim “bẩn” này. Và như thế, cũng có nghĩa là: để vạch trần bộ mặt man trá, lì lợm này không dễ, không thể chỉ bằng một cuốn phim 90 phút phù du vừa được trình chiếu hồi trung tuần tháng 12 năm 2025 vừa qua.
Như đã viết, những trích dẫn của tác giả Vũ Quý Kỳ từ tác phẩm “Our Vietnam Nightmare” của bà Marguerite Higgins để đưa vào chương 1 sách “A Great Secret – Một Bí Mật Vĩ Đại” còn bao gồm nội dung lá thư của TNS Thomas Dodd gửi người đồng viện là TNS James O. Eastland. Nhưng vì lý do lá thư quan trọng này đã được đưa vào BTT của Phái Bộ LHQ qua Nam Việt Nam tìm hiểu Sự Thật trong biến cô Phật Giáo năm 1963, một tập tài liệu do chính bản thân tôi và mấy thân hữu ấn hành năm 2021 nên người viết cố ý giữ lại cho một bài sau vừa thuận lý vừa có nhiều thì giờ để nhận định và bàn sâu hơn.
Trần Phong Vũ
Miền Nam California, Thứ Năm, ngày 5-2-2026
* Cách đây khoảng 5 năm, với sự tiếp tay của ký giả Ngy Thanh (Houston, Texas), nguyên cộng tác viên nhật báo Sóng Thần, Sàigòn trước 75, nhà văn kiêm dịch giả Nguyễn Văn Thực hiện định cư ở Na Uy đã tìm được nguyên bản Anh ngữ Bản Tường Trình (BTT) của Phái Bộ Liên Hiệp Quốc qua nam VN Tìm Hiểu Sư Thật về biến cô Phật giáo năm 1963 cùng một số tư liệu liên hệ quan trọng trong văn khố tổ chức Liên Hiệp Quốc và Bô Ngoại Giao Hoa Kỳ. Ông đã chuyển sang Việt ngữ toàn bộ Bản Tường trình này và sau khi được sự yểm trợ tinh thần của Giáo Sư Trần Huy Bích, nhà văn Phạm Tín An Ninh, Đốc Sự Hành chánh Nguyễn Đắc Điều, ông gửi cho chúng tôi để bàn chuyện xuất bản.
Sau một thời gian dài suy nghĩ, trao đổi, cân nhắc, và khi được sự đồng thuận của nhiều thức giả trong, ngoài nước, ba anh em chúng tôi, dịch giả Nguyễn Văn Thực, Vi Khiêm Nguyễn Văn Liệm và chúng tôi (Trần Phong Vũ) cùng đứng tên chính thức xuất bản tác phẩm song ngữ Việt/Anh “BTT của Phái Bội LHQ Đi Tìm Sự Thật tại Việt Nam 1963” về biến cố Phật Giáo.
Kết cuộc bản layout sử liệu quan trọng song ngữ Việt/Anh 720 trang, khổ lớn, bìa cứng này đã được gửi qua Đài Loan in và hiện đang trên đường vể cảng Long Beach khoảng đầu tháng 11-2021.
** Là một người ngoại quốc, bà Marguerite Higgins khi nêu danh “Tổng Hội Phật Giáo” là do ngay tình, có thể vì không hiểu cơ cấu này có thật của Giáo Hội Phật Giáo hay chỉ là một cơ cấu do cá nhân, phe nhóm nào đó lợi dụng danh nghĩa Phật giáo lập ra cho một mục đích riêng?
*** Những đoạn tô đậm hay gạch đáy do người viết muốn nhấn mạnh.
