Trong thời đại hiện nay, khoa học được coi như “tiêu chuẩn cuối cùng” để kiểm chứng chân lý. Điều này không sai, bởi khoa học giúp con người hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới vật chất. Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi khoa học bị lạm dụng để đưa ra những kết luận vượt khỏi phạm vi của nó. Một trong những lạm dụng thường gặp nhất chính là việc dùng thuyết tiến hóa để biện minh cho chủ nghĩa tương đối luân lý.
Từ tiến hóa sinh học đến phủ nhận giá trị tuyệt đối
Thuyết tiến hóa, khi được hiểu đúng, chỉ nhằm giải thích sự phát triển đa dạng của các loài sinh vật qua thời gian. Nhưng một số người lại suy diễn:
- Nếu con người chỉ là sản phẩm của quá trình tiến hóa ngẫu nhiên, thì mọi giá trị đạo đức cũng chỉ là sản phẩm ngẫu nhiên, không có nền tảng khách quan.
- Do đó, không có “thiện” hay “ác” tuyệt đối, mà chỉ có những hành vi giúp cộng đồng sinh tồn tốt hơn ở một giai đoạn nhất định.
Quan điểm này dẫn đến kết luận nguy hiểm: luân lý chỉ là công cụ tạm thời, không có giá trị phổ quát.
Khoa học không trả lời câu hỏi “nên”
Triết gia David Hume từng phân biệt rõ: từ những gì “là” (is), ta không thể suy ra những gì “nên” (ought) (Hume’s Law). Khoa học mô tả thế giới tự nhiên, nhưng không thể thay thế cho chuẩn mực đạo đức.
- Khoa học có thể nói rằng con người tiến hóa từ loài vượn, nhưng khoa học không thể nói rằng giết một người là sai.
- Khoa học có thể giải thích cơ chế thần kinh của tình yêu, nhưng khoa học không thể xác định tình yêu vợ chồng là một giá trị cần trung thành suốt đời.
Khi khoa học bị kéo sang lĩnh vực luân lý, nó trở thành công cụ cho chủ nghĩa tương đối, vì không còn chuẩn tuyệt đối để đánh giá.
Nguy cơ của lối suy nghĩ này
Nếu tất cả giá trị đều tương đối và chỉ dựa trên lợi ích tiến hóa:
- Sự hy sinh vì công lý bị xem là vô nghĩa, vì nó không mang lại lợi ích sinh tồn cho cá nhân.
- Phẩm giá con người bị hạ xuống ngang hàng với động vật, vì cả hai đều là sản phẩm của tiến hóa.
- Công lý xã hội dễ dàng bị thay thế bởi nguyên tắc “kẻ mạnh hơn thì đúng.”
Điều này trái ngược hoàn toàn với niềm tin Kitô giáo, vốn khẳng định rằng:
- Con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa (St 1,27).
- Phẩm giá con người là tuyệt đối và bất khả xâm phạm.
- Luật luân lý tự nhiên được ghi khắc trong lương tâm mỗi người. Điều gì Luật đòi hỏi, thì đã được ghi khắc trong lòng họ (Rm 2,15).
Khoa học và đức tin: Bổ túc chứ không loại trừ nhau
Giáo hội Công giáo không chống lại thuyết tiến hóa khi nó được hiểu đúng.
Điểm mấu chốt:
- Khoa học giải thích cơ chế và quá trình.
- Đức tin giải thích ý nghĩa và mục đích.
Nếu quên đi ý nghĩa tối hậu, con người dễ rơi vào tương đối. Nhưng nếu kết hợp khoa học và đức tin, chúng ta sẽ vừa hiểu rõ thế giới, vừa tìm thấy nền tảng chắc chắn cho các giá trị luân lý.
Kết luận
Lạm dụng khoa học để biện minh cho chủ nghĩa tương đối là một ngộ nhận nguy hiểm. Khoa học cho ta biết thế giới vận hành thế nào, nhưng chỉ đức tin và triết học mới trả lời được câu hỏi: “Con người sống để làm gì?”
Giữ vững niềm tin vào chân lý khách quan không hề mâu thuẫn với khoa học, mà còn giúp chúng ta tránh được cạm bẫy của chủ nghĩa tương đối, đồng thời bảo vệ phẩm giá con người và công ích xã hội.
Con Sóng Nhỏ
Nguồn: Phải Làm Gì
https://phailamgi.com/threads/khi-khoa-hoc-bi-lam-dung-de-bien-minh-cho-chu-nghia-tuong-doi.5062/
Ảnh minh hoạ: Vận Hội Mới
