Việt Nam lâm vào tình huống “ngược xuôi” tìm nguồn cung trên 30% thành phẩm dầu mỏcho nhu cầu chếxuất giữa tình hình kinh tế toàn cầu chịu hậu quả đối thay mau chóng của cuộc diện thế giới là bối cảnh đè nặng trên mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% năm 2026 của Việt Nam.
Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục thúc giục guồng máy kinh tế chỉ huy “nhắm thẳng vào đích”, không được chần chừ hay “bùi lan = bàn lui”, nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% ngay trong năm 2026, kéo thu nhập bình quân đầu người lên mức 5.400 – 5.500 Mỹ kim. Đây là thông điệp mang tính huy động chính trị mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm đặt ra những chỉ tiêu vượt xa quỹ đạo tăng trưởng thông thường.
Tuy nhiên, các tổ chức quốc tế lại đưa ra một bức tranh thận trọng hơn. Ngân hàng Thế giới dự báo kinh tế Việt Nam năm 2026 chỉ tăng khoảng 6,3%, và 6,7% vào năm 2027 – tức thấp hơn đáng kể so với mục tiêu mà Ba-Đình đề ra. Khoảng cách giữa kỳ vọng chính trị và dự báo kinh tế này cho thấy thách thức lớn về năng suất, đầu tư, cải cách thể chế và sức chống chịu của nền kinh tế trong bối cảnh môi trường toàn cầu đang lâm cơn bất định.
Trên thực tế, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế – trong đó có Fitch – đã cảnh báo từ cuối tháng Giêng rằng việc chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá có thể gây rủi ro cho sự ổn định của hệ thống tiền tệ. [1]
Từ năm 2017, Việt Nam đã chuyển từ xuất cảng dầu thô sang nhập cảng để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nội địa. Hiện Việt Nam là quốc gia không tránh được “rủi ro”, vì công nghệ thiên về tái chế xuất lớn nhất châu Á. Nguồn dầu thành phẩm cần cho sản xuất phải nhập cảng đến trên 30% từ các nước vùng Vịnh. Trong lúc eo biển Homuz bị Iran đặt thủy lôi, khiến các công ty vận tải đường biển lâm vào tình thế không có bảo hiểm an toàn để chuyên chở dầu hỏa.
Hiện tình tại eo biển Hormuz đặt Việt Nam trước nhiều thách thức kinh tế và thương mại. Chi phí sản xuất và vận tải đội giá, biên lợi nhuận mỏng đi; cước vận tải biển đi châu Âu/châu Mỹ tăng đột biến; thời gian giao hàng chậm trễ. . . Ảnh hưởng lan rộng trong dân sinh và các ngành công nghiệp quan trọng. Hoàn cảnh mới này đòi hỏi csVN phải có giải pháp thích hợp hiệu quả. Biến động thế giới đến quá nhanh, trở tay không kịp làm giảm tính cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại các thị trường trọng điểm gồm cả Hoa Kỳ và Liên Hiệp Châu Âu. Nền kinh tế toàn cầu xấu đi sẽ ảnh hưởng lớn đến mục tiêu tăng trưởng GDP 10%, do kinh tế Việt Nam dựa vào xuất cảng đến 74% qua các công ty có 100% vốn đầu tư ngoại quốc Foreign Direct Investment (FDI).
Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, thì nhiên liệu tại Việt Nam cũng khan hiếm, giá cả “nhảy múa” chóng mặt từ cuối tháng trước. Số liệu của Petrolimex cho thấy: xăng tăng khoảng 32%, dầu diesel nhảy vọt 56%, còn dầu hỏa thì… lập kỷ lục với mức tăng gần 80%. Ngay tại các quận xung quanh Ba-Đình – nơi đầu não của chế độ, nhiều hàng dài xe hơi và xe máy xếp hàng trước các trạm xăng, ai nấy đều thấp thỏm không biết đến lượt mình giá sẽ còn “nhảy” thêm bao nhiêu nấc thang nữa!
Khi giá nhiên liệu tăng cao và khan hiếm, sẽ đẩy nhiều mặt hàng nhập cảng tăng theo. Tình trạng này khiến cho Quỹ An Toàn Ngoại Hối của Việt Nam từng chỉ đủ nhập cảng cho trên 2 tháng; nay có thể rơi xuống mức “báo động” khi tỷ giá đồng Mỹ kim tại thị trường chọ đen vượt mức kiểm soát, thì Nhân Hàng Nhà Nước (NHNN) không đủ tiền mặt bán ra để cân bằng tỷ giá. Đồng bạc Xanh tại thị trường tự do được báo Công Thương xác nhận hôm 17 tháng Ba, mỗi Mỹ kim bán ra lên đến 27.112 đồng. [2]
Tính theo tỷ giá trên thị trường tự do, từ đầu năm 2024 đến cùng kỳ 2026, đồng bạc Việt Nam mất giá trên 13% so với Mỹ kim. Nhưng theo giá chính thức thì đồng Việt Nam chỉ mất giá trên 5% cùng kỳ. Đây chính là lý do dễ dẫn đến khủng hoảng tiền tệ và làm cho giá cả leo thang.
Đây là lúc NHNN phải chủ động sử dụng các công cụ phòng vệ tỷ giá, giữ cho đồng bạc Việt Nam không mất giá hơn nữa, kiểm soát tồn kho chặt chẽ và tái cấu trúc dòng tiền sẽ là bộ đệm sinh tử giúp doanh nghiệp và người dân giảm thiểu thiệt hại, bảo toàn nguồn lực vượt qua “cơn khốn khó”.
Bộ Công Thương phân bua rằng, Việt Nam đang chịu tác động mạnh vì phụ thuộc lớn vào nguồn cung năng lượng từ Trung Đông. Do vậy, cơ chế này dẫn dụ người dân “tận dụng làm việc tại nhà khi có thể” để giảm tắc nghẽn đường phố – với lời nhắc khéo rằng tiết kiệm nhiên liệu lúc này làm giảm áp lực lên nguồn cung và giúp túi tiền thêm rủng rỉnh.
Việt Nam có hai nhà máy lọc dầu là Nghi Sơn và Dung Quất về căn bản nguồn dầu thô không bị ảnh hưởng trực tiếp và đủ nguyên liệu dầu thô sản xuất đến hết tháng 4 năm 2026; Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, nguồn dầu thô có rủi ro do phụ thuộc nguồn dầu từ Kuwait, song hiện tại, lượng tồn kho và các lô hàng đã vận chuyển có thể duy trì sản xuất trong ngắn hạn.
Việt Nam hiện sở hữu trữ lượng dầu thô ước tính trên 4 tỷ thùng, tập trung chủ yếu tại hai bồn trũng Cửu Long và Nam Côn Sơn. Mỏ Bạch Hổ – biểu tượng của ngành dầu khí từ khi được khai thác năm 1975 – từng là “dòng sữa” nuôi tham quan chia chác, nhưng sau hơn ba thập niên khai thác, sản lượng đã suy giảm đáng kể. Các mỏ mới được phát hiện trong khu vực tuy có tiềm năng, nhưng không mỏ nào đạt mức dồi dào như mong đợi, khiến tổng sản lượng khai thác hiện chỉ quanh 200.000 thùng mỗi ngày, thấp hơn nhu cầu tiêu thụ nội địa đang tăng nhanh.
Việc thiếu dầu hỏa nếu không thu xếp kịp thời sẽ tác động trực tiếp và tiêu cực đến tăng trưởng GDP của Việt Nam thông qua nhiều kênh: tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến lạm phát, làm chậm sản lượng các ngành công nghiệp, vận tải và logistics. Các chính sách linh hoạt về giá, kiểm soát nguồn cung và đa dạng hóa năng lượng là cần thiết để giảm thiểu rủi ro cho tăng trưởng GDP.
Theo số liệu quý I/2024, cả nước còn xấp xỉ 38 triệu lao động chưa có tay nghề, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao, dịch vụ số, dẫn đến khoảng cách giữa cung và cầu lao động [3]. Đây là “lỗ hổng” lớn trong thị trường sản xuất. Đưa đến thảm trạng, theo số liệu của Tạp chí Doanh Nhân Saigon, hai tháng đầu năm nay đã có khoảng 77.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm trước.
Theo số liệu của csVN, xuất cảng của Việt Nam sang Mỹ đã tăng từ 119,6 tỷ Mỹ kim năm 2024 lên 153,2 tỷ Mỹ kim năm ngoái, tăng 28%, đẩy thặng dư thương mại lên mức kỷ lục gần 134 tỷ Mỹ kim vào năm 2025, cao hơn đáng kể so với năm 2024 đưa Việt Nam trở thành nước có thặng dư thương mại cao nhất. Đây chính là mấu chốt khiến Hoa Kỳ đòi hỏi cân bằng thương mại.
Do vậy, theo trích dẫn của hãng tin tài chánh Bloomberg, các cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Việt đang bế tắc về định nghĩa hàng hóa “trung chuyển”. Hoa Kỳ cho biết những hàng hóa “trung chuyển” sẽ bị đánh thuế 40%, nhưng vẫn chưa xác định rõ ràng và cánh thức áp thuế trên các mặt hàng này.
Tháng Tư này, Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng (7) Phó Thủ Tướng dưới quyền – những người nhiều năm quen thuộc với khẩu hiệu “đạt tăng trưởng cao bằng mọi giá” – sẽ rời chính trường. Đây đúng là một phần nhân sự then chốt lâm vào cảnh “thất sủng”, khi chính nhóm lãnh đạo này từng góp phần ngay trước thềm Đại hội XIV, khởi xướng 234 dự án với tổng mức đầu tư lên tới 130 tỷ Mỹ kim – được mô tả là chương trình đầu tư hạ tầng lớn nhất lịch sử, với sự kết hợp giữa nguồn vốn nhà nước và tư nhân, bao phủ đa dạng lĩnh vực từ giao thông, đô thị, thể thao đến công nghiệp chuyên biệt. Với hy vọng 234 đại dự án sẽ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế trong 5 năm nhiệm khóa XIV, (2026-2031).
Nếu mục tiêu là tăng trưởng bền vững, Ba Đình không thể tiếp tục vận hành theo mô hình tập quyền chỉ huy kinh tế. Điều cần thiết là phi tập trung hóa quyết định, trao thực quyền cho cấp dưới, và để thị trường đóng vai trò dẫn dắt thay vì bộ máy của đảng. Chỉ khi đó, những tham vọng kinh tế mới có cơ hội trở thành hiện thực thay vì phải “cắm mặt” thi hành mệnh lệnh chính trị.
Tổng hợp tình hình biến chuyển toàn cầu với cách đối phó và tình huống Việt Nam thì xác suất đạt tăng trưởng GDP lên 10% của TBT Tô Lâm cho năm 2026 được đánh giá là quyết định mang ý nghĩa “đội đá vá trời”./-
Trần nguyên Thao
[1] https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c4g38q25e35o
[2] https://congthuong.vn/ty-gia-usd-hom-nay-17-3-2026-cho-den-tang-manh-toi-81-dong-447379.html
[3] https://laodong.vn/cong-doan/gan-38-trieu-lao-dong-chua-qua-dao-tao-1449133.ldo
