Các cuộc đàm phán thuế đối ứng của Mỹ với nhiều nước tuy có mang lại cho Tổng Thống Donald Trump “vòng nguyệt quế thắm xanh”. Nhưng phía sau “cánh gà” là một cuộc chạy đua căng thẳng với giới hạn 90 ngày. Nhiều cơ quan chuyên ngành phải “vật vã” không kịp trở tay, loay hoay trong mê trận lịch trình “quá tải”, khiến không ít lần rơi vào “ngúc ngắc”.
“Mang thêm tiền về kho bạc và lôi kéo đầu tư vào nước Mỹ” là đích điểm nhắm tới để làm sao có thể “hạ đo ván” các đối thủ; cho dù có những tay sừng sỏ nhất trên các bàn cờ thương thảo thuế quan: Không dễ gì để Liên Hiệp Âu Châu chấp nhận mức thuế 15% vào cuối tháng 7. Trong lúc phải chọn nước cờ nào để chiếu bí các đối tác cao thủ, nhì nhằng từ Âu sang Á.
Cho đến thời điểm này, Tổng Thống Donald Trump đang được đánh giá là xứng đáng nhận “vòng nguyệt quế” do các thỏa thuận thương mại đạt được thắng lợi, nhiều quộc gia vẫn mong muốn bán được hàng cho Mỹ, nên đã chấp nhận thuế quan của Mỹ. Thực tế này vẫn còn cần thêm thời gian để sinh hoạt thị trường thấm sâu vào nền kinh tế Mỹ mới chứng nghiệm được đầy đủ giá trị của sự việc.
Các thỏa thuận mà Mỹ vừa đạt được với các quốc gia mới chi là văn bản khung. Mỹ vẫn mở ra cánh cửa cho nhiều vòng đàm phán về các chi tiết liên quan với từng tình trạng của mỗi nước. Kết quả của các cuộc đàm phán chi tiết là rất quan trọng, có thể đưa thêm lợi ích về cho nước Mỹ hoặc tăng thêm quyền lợi cho quốc gia đối tác.
Liên minh Âu Châu có 27 quốc gia thành viên. Âu Châu chấp nhân thuế đối ứng 15%, qua thỏa thuận được ký kết giữa Chủ Tịch Ủy Ban Âu Châu, bà Von der Leyen với Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump hôm 27 tháng 7. Trong đó, EU cam kết tăng nhập cảng năng lương từ Mỹ trong 3 năm lên đến 750 tỷ Mỹ kim. Tuy nhiên cam kết này, còn tùy thuộc nhiều vào các yếu tố kỹ thuật, tình trạng sản xuất năng lượng của Mỹ. Âu Châu cũng cam kết đầu tư 600 tỷ Mỹ kim vào nền kinh tế Mỹ. Vài giờ sau, khối châu Âu thừa nhận không thể ủng hộ lời hứa đó.
Phản ứng của toàn khối EU là “vui buồn lẫn lộn”. Chủ Tịch Ủy Ban EU, bà Von der Leyen gọi thỏa thuận này là một “thành công lớn”, trong khi ông Trump tuyên bố thỏa thuận sẽ giúp Mỹ và EU “xích lại gần nhau hơn”. Một số chính phủ thừa nhận rằng chấp nhận một thỏa thuận thiếu cân bằng còn hơn là đối mặt với một cuộc chiến thương mại toàn diện. Trong khi phản ứng của nhiều nước trong EU đối với thỏa thuận là tiêu cực. Hai nước “sừng sỏ” nhất trong Liên Hiệp Âu Châu thì “dè bửu”:
- Thủ tướng Pháp François Bayrou gọi thỏa thuận 15% thuế đối ứng giữa Liên Âu và Mỹ là “ngày đen tối” và biểu hiện một bước “đầu hàng” của EU trước Hoa Kỳ.
- Còn Thủ tướng Đức Friedrich Merz thì nhận xét, đó là kết quả tốt nhất mà EU có thể đạt được. Tuy nhiên mức thuế 15% vẫn sẽ gây thiệt hại đáng kể cho kinh tế Đức quốc.
- Liên đoàn Công Nghiệp và Hiệp Hội Thương Mại Đức thì lo ngại “Thỏa thuận thuế đối ứng 15% là mối đe dọa hiện sinh đối với ngành xuất cảng của nước Đức”.
Nhật Bản: Đạt thỏa thuận lớn nhất từ trước đến nay, với mức thuế đối ứng 15% và cam kết đầu tư 550 tỷ Mỹ kim vào Mỹ. Nhật cũng mở cửa thị trường cho nông sản và ô tô của Mỹ.
Nội Các Donald Trump vẫn còn “ngúc ngắc nơi cửa ải” lớn nhất là Hoa Lục. Hôm 28 tháng 7, Mỹ-Trung đã tái đàm phán thuế đối ứng lần thứ 3 tại tại Stockholm, Thụy Điển nhằm gia hạn “đình chiến” thuế quan thêm 90 ngày được Bắc Kinh xác nhận hôm 29 tháng 7, nhưng, phía Mỹ còn dành cho TT Trump tiếng nói sau cùng. Được biết thời gian hết hạn đình chiến thuế quan My-Trung là thứ Ba, ngày 12 tháng 8 sắp tới.
Hiên Washington đã cho tạm dừng áp dụng các hạn chế xuất cảng công nghệ tân tiến sang Trung cộng để tránh làm tổn hại đến cuộc đàm phán thương mại song phương. Tổng cục Hải quan Trung cộng loan báo ngày 20 tháng 6, tổng lượng đất hiếm Trung cộng xuất cảng trong tháng 5 giảm 48% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, xuất cảng đất hiếm của Trung cộng sang Mỹ trong tháng 5/2025 đã giảm tới 80% so với cùng kỳ.
Hôm 31 tháng 7, theo dẫn thuật từ Associated Press (AP), TT Trump đã ký sắc lệnh thuế đối ứng có hiệu lực vào thứ Năm, mùng 07 tháng 8 dành cho Vương quốc Lesotho ở cực Nam châu Phi chịu mức thuế 15%, thay vì 50% như đe dọa ban đầu. Đài Loan sẽ bị mức thuế 20%, Pakistan ở mức 19% và Israel, Iceland, Fiji, Ghana, Guyana và Ecuador nằm trong số các quốc gia có hàng hóa nhập cảng bị đánh thuế 15%. Đối với các nước không có tên trong sắc lệnh này được hưởng mức thuế 10%. Theo quan điểm của Mỹ, các mức thuế vừa liệt kê dựa trên sự mất cân bằng thương mại với Hoa Kỳ và tình hình kinh tế khu vực.
Do yêu cầu qua điện đàm của TT Mexico Claudia Sheinbaum, Hoa Kỳ cũng đưa ra thời hạn 90 ngày để thương thảo với Mexico về mức thuế 25% so với 30% trươc đó, vì Mexico từng liên quan đến hoạt động buôn bán fentanyl làm thiệt hai cho người Mỹ.
Nhằm ngăn chặn “sóng thần” fentanyl từ Canada tràn sang Mỹ, chính quyền Trump áp mức thuế 35% trên hàng hóa Canada. Tuy nhiên, do giữa Mỹ-Canada-Mexico có hiệp định thương mại USMCA còn hiệu lực. Do vậy nếu tính các mặt hàng nằm trong hiệp định USMCA, thì mức thuế còn lại của Canada chẳng thấm tháp gì. Nhưng thiên về chính trị hơn là kinh tế, Thủ Tướng Canada Mark Carney tuyên bố “không hài lòng với hành động thuế quan của Mỹ” là vì muốn xoa dịu cử tri từng dồn phiếu để ông tái đắc cử tháng 4 vừa qua.
Nền kinh tế Mỹ hiện đang có những dấu hiệu khởi sắc rõ rệt, niềm tin tiêu dùng phục hồi và thâm hụt thương mại giảm mạnh, cho thấy triển vọng tích cực cho quý III và chu kỳ tăng trưởng mới. Theo ước tính sơ bộ do Cục Phân tích Kinh tế Hoa Kỳ công bố, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đã tăng 3,0% trong quý 2 năm 2025 (tháng 4, tháng 5 và tháng 6). [1]
Bộ trưởng Tài Chính Mỹ, Scott Bessent tỏ ra lạc quan trên mạng X ngày 22 tháng 7, qua dẫn thuật của AP: do thuế quan mới, bộ Tài Chính đã thu về kho bạc khoảng 100 tỷ Mỹ kim kể từ đầu năm, hơn gấp đôi so với quý I/2024. Và thêm rằng, chính phủ “đang đi đúng hướng để đạt được 300 tỷ Mỹ kim trong năm nay, tương đương gần 1% GDP và cải thiện thảm cảnh ngân sách mà chúng ta phải thừa hưởng”.
Cho đến thời điểm này, theo kinh tế gia Eswar Prasad, Đại học Cornell, “các thỏa thuận thương mại đang được coi là thắng lợi cho Trump, nhiều nước khác đang trao cho Mỹ những cơ hội thương mại thuận lợi bằng việc chấp nhận thuế quan của Mỹ”.
Tuy nhiên chính sách kinh tế nào cũng vẫn có những điểm yếu và mạnh, cần thêm thời gian để thẩm định. Thuế đối ứng của TT Donald Trump, theo dự đoán, cũng có mấy lo ngại:
- (i) Đẩy một số nước, đăc biệt các quốc gia Phi Châu dễ rơi vào vòng tay Trung Nam Hải.
- (ii) Người tiêu dùng rồi đây sẽ phải chấp nhận sống với hàng hóa cao giá hơn trước đây.
- (iii) Thuế đối ứng, cho dù ở mức tham chiếu 15% hay thấp hơn, cũng hạn chế khả năng giảm lãi suất chỉ đạo của FED, do đó sẽ làm trì trệ đầu tư và sẽ khiến nền kinh tế Mỹ kém hiệu quả hơn trong dài hạn.
Tác động thuế đối ứng của TT Trump đang định hình lại ngoại thương toàn cầu, cũng cần thêm thời gian để biết được “vòng nguyệt quế” trao cho tác giả hôm nay – không biết vẻ đẹp ấy có thể “last long” bao lâu. Nhưng mong rằng cử tri đã dồn phiếu cho Donald Trump, nhận ra thời kỳ Mỹ bị “rút ruột”, đang dần qua, và dư âm của vinh quang sẽ còn đọng mãi trong một Donald Trump có biệt tài đàm phán thương mại.
Trần nguyên Thao
[1] https://www.bea.gov/news/2025/gross-domestic-product-2nd-quarter-2025-advance-estimate
(*) Trong thần thoại Hy Lạp vòng nguyệt quế (lаureatus) được dùng để tặng cho những người chiến thắng
