CSVN ra chỉ thị cho các ngành vừa chạy vừa sắp hàng, cắm đầu làm, không được “bàn lui” sao cho tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa năm 2025 phải 8,5%, mở đường “bước sang kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình giàu mạnh, thịnh vượng ‘lấy đà’ đẩy GDP lên (2) chữ số” trong các năm tiếp theo.
Trong văn bản chính thức công bố giữa tháng 9, Ba Đình gọi năm 2025 là thời điểm chót của kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế – xã hội (2021-2025) nhằm củng cố các yếu tố nền tảng, làm tiền đề để đảng tự tin hơn bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình giàu mạnh, thịnh vượng, “lấy đà” tiến đến tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Vì vậy, chỉ tiêu tăng trưởng GDP cả nước năm 2025 phải đạt trên 8,3% – 8,5%. [1]
Theo Báo cáo Cập nhật Kinh tế Việt Nam mới nhất công bố đầu tháng 9, Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo kinh tế Việt Nam sẽ chỉ tăng trưởng 6,6% trong năm 2025. Ngân hàng United Overseas Bank (UOB) của Singapore nâng dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam trong năm 2025 lên 7,5% từ mức 6,9% trước đó.
Là nền kinh tế dựa vào xuất cảng, trong đó có đến 74% trông cậy vào nguồn lực của các công ty nước ngoài, Foreign direct investment (FDI). Trong khi trông đợi rất lớn vào thị trường Mỹ, thì lại mới bị mức 20% thuế quan và 40% thuế trên hàng trung chuyển xuất cảng sang Mỹ. Có thể vì vậy mà theo WB tăng trưởng của Việt Nam được dự báo sẽ chậm lại ở những năm tiếp theo: còn 6,1% cho năm 2026, trước khi phục hồi lên 6,5% vào năm 2027 nhờ thương mại toàn cầu khởi sắc. [2] Cho đế nay, các số liệu dự báo được công bố, đã phá vỡ mong đợi của Ba Đình!
Hai mức thuế đối ứng đến 20% và thuế trung chuyển 40% của Mỹ đánh trên hàng từ Việt Nam bán sang Mỹ là một cách “ngăn” dòng Mỹ kim chảy vào Việt Nam như từ hàng chục năm qua. Khi Việt Nam bị giảm nguồn phúc lợi lớn do đồng Mỹ kim mang lại qua xuất cảng, thì hàng loạt vấn nạn xẩy đến: (i) Tăng thêm áp lực lên tài khóa. (ii) Quỹ dự trữ ngoại hối còn khoảng 79–83,3 tỷ Mỹ kim, tương đương khả năng 2,4 tháng nhập cảng, thấp hơn mức an toàn tối thiểu 3 tháng nhập cảng theo khuyến cáo của IMF. (iii) Đồng bạc Việt Nam tiếp tục mất giá, thiếu tiền để trả nợ công, và chi tiêu cho hạ tầng được xem là “xương sống” tăng trưởng của năm 2025. Do đó, nhu cầu vay nợ của chính phủ rất lớn. Ba Đình đã quyết định vay hơn 815.000 tỷ đồng trong năm 2025, trong đó đã phải trả nợ công khoảng 506.949 tỷ đồng.
Chỉ số Purchasing Managers Index (PMI) của Việt Nam tháng 8 năm 2025 do &P Global theo dõi là 50,4 điểm, dù trên ngưỡng trung bình, nhưng lại thấp hơn so với tháng 7 với mức 52,4 điểm. Tính đến cuối tháng 8 năm 2025, đã có 160,9 ngàn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 19,0% so với cùng kỳ năm trước; bình quân mỗi tháng có 20,1 ngàn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. [3]
Không có nước nào theo kinh tế thị trường mà lại phải làm cho ra tiền để nuôi hai hệ thống quyền lực song hành là bộ máy Chính Phủ và hệ thống đảng cầm quyền. Ba Đình đang cố gắng “muộn màng” để tinh giản, nhưng lại đẻ ra các vấn đề mới: Lạm phát cấp Phó từ Trung Ương đến các địa phương, có nơi hiện phải trả lương cho 10 cấp phó, nhưng lại thiếu các chuyên viên trong ngành sản xuất hoặc đăc thù như Y-Tê, Xây Dựng và Giao Thông. . . Sau tinh gọn, vẫn tồn đọng các mối lo lớn khác: sao cho đủ tiền để tiếp tục nuôi hai guồng máy như cũ; bồi thường cho khoảng 150 ngàn, trong đó khoảng 22.000 người thuộc các bộ và cơ quan trung ương bị ảnh hưởng; và đổ tiền vào đầu tư công nhằm đạt tham vọng tăng trưởng GDP lên (2) chữ số.
Ba Đình không có cách nào khác là tận thu để tăng vốn đầu tư công ồ ạt. Nguồn vốn này được đổ vào các dự án trọng điểm quốc gia như cao tốc Bắc-Nam, sân bay quốc tế Long Thành, cùng hàng loạt dự án nâng cấp đường sắt và cảng biển. Tính đến cuối tháng 8 năm 2025, đầu tư công mới giải ngân được 409,174,5 tỷ đồng, khoảng 39,9% kế hoạch. Thời gian của năm còn 3 tháng “mong manh trước gió” làm sao có được 60,1% ?
Nếu tình trạng cố hữu ở Việt Nam luôn lãng phí và giải ngân chậm, các khoản đầu tư hạ tầng khổng lồ cũng không thể làm tăng GDP như kỳ vọng, đất nước có thể sẽ phải đối mặt với tình huống tồi tệ hơn nhiều do nợ công vượt mức và một khu vực tư nhân suy yếu.
Khu vực kinh tê tư nhân có khoảng 940 ngàn doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đang bị đối xử như loại xí nghiệp “hạng hai” cả về pháp luật, quy cách và tín dụng . . . Chủ tịch Hiệp hội DNNVV (VINASME) Nguyễn Văn Thân nói: “Với tỷ trọng chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, đóng góp khoảng 80% việc làm trong khu vực kinh tế tư nhân và hơn 20% GDP, DNNVV xứng đáng được lãnh ít nhất 30% dự án công để có cơ hội đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế của quốc gia”, đúng với quan niệm ủng hộ kinh tế tư nhân của TBT Tô Lâm.
Thế nhưng thực tế lại khác hẳn, theo ông Thân, khối DNNVV lâu nay chỉ làm thuê cho các tập đoàn lớn, chưa bao giờ được bình đẳng trong chuỗi giá trị và dự án công. [4]
Với hoàn cảnh như thượng dẫn, Ba Đình phải đồng loạt tăng thuế, phí khắp mặt từ năm 2025, nhằm tận thu để chuyển sang đầu tư công đẩy tăng trưởng GDP lên thêm; trả nợ và chi tiêu cho đại hội 14 tổ chức đầu năm 2026. . . .
Hiện nay người dân tại Việt Nam, tùy theo trường hợp, phải gồng gánh đến 8 loại thuế theo luật định và 73 loại phí. Trong đó có mức phạt vi phạm hành chánh về giao thông cao hơn mức lương tối thiểu của người lao động sống trong một nước có 100 triệu công dân hưởng “Độc Lập, Tự Do, Hạnh phúc”!
Bất cứ quốc gia nào cũng ban hành các quy cách trong khuân khổ luật pháp nhằm phạt những công dân vi phạm giao thông để tu sửa hạ tầng cơ sở, phục vụ nhân sinh. Tiền phạt phải ở mức người dân “thấy đau” để phải giữ gìn, tránh tái phạm, không thể vì nộp phạt quá mức chịu đựng, đến độ dân không còn gì để sống thì không còn ngôn ngữ nào trên trần gian để mô tả xác thực cho các quy cách thuộc nghị định 168 tập trung vào xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, giao thông, không phải là thuế hay phí, mà là phạt vạ quái ác, cao gấp 30 lần so với trước, không màng đến dân sinh khốn khổ! Ngay ngày đầu tiên, nghị định 168 có hiệu lực (01/01/2025), dân vi phạm giao thông đã phải nộp đến 28 tỷ đồng. Cho đến nay tổng số phạt vạ theo giá tăng mới chưa công bố.
Mức lương tối thiểu hàng tháng tại 3 vùng của Việt Nam từ vùng (3) thấp nhất 3.860.000 đồng; vùng (2) lãnh 4.410.000 đồng; cao nhất là vùng (1) được 4.960.000 đồng. Chia ra mỗi ngày công nhân lương tối thiểu chỉ có 130 ngàn đến trên 166 ngàn để sinh sống.
Khảo sát của Tổng Cục Thống Kê đến cuối năm 2024, thì mức sống tối thiểu trung bình một người dân cần đến 1,8 triệu mỗi tháng. Ở các thành phố lớn, mức sống tối thiểu cần đến 5,4 triệu vẫn chật vật. Tính ra mỗi ngày sống tối thiểu người dân cần 60 ngàn, đến 180 ngàn [5]
Trường hợp một công nhân lãnh lương tối thiểu ở vùng (3) lái xe gắn máy nếu lỡ bị phạt vi phạm quy tắc giao thông, phải nộp phạt tối thiểu là từ 400 ngàn đến 14 triệu. Cũng vậy, nếu lái xe ô-tô mà vi phạm giao thông thì mức phạt thấp nhất 20 triệu; cao nhất 75 triệu đồng. Cả hai trường hợp người lao động bị phạt vạ như vừa nói đều mất nguồn thu nhập để sống mức tối thiểu.
Ba Đình vừa áp dụng thí điểm “Chính quyền thân thiện” với quy tắc ứng xử “4 xin, 4 luôn”. Cụ thể, khi tiếp dân cán bộ phải “xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép” và “luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ”. . .
. . . Nhưng thực tế chỉ để tiến đến “phạt vạ” bất chấp “béo gầy” được mô tả như “tận thu”, “tận diệt”, “khắc nghiệt”, “cực đoan” nhằm kiếm tiền thần tốc trang trải chi tiêu cho đại hội 14, và “trường kỳ” chăm bẵm chế độ.
Adam Smith, kinh tế gia người Scotland từng để lại kinh nghiệm: Một đất nước giàu mạnh được thể hiện qua khả năng sản xuất, trình độ công nghệ, khả năng tiêu thụ bằng chính năng lực nội tại, . . . chứ không phải trên những con số GDP vẽ vời.
Vì thế, một quốc gia trở nên thịnh vượng “không gì khác ngoài hòa bình, thuế khóa vừa phải, và một chính quyền biết tôn trọng công lý và nhân phẩm con người: mọi điều còn lại là do tiến trình tự nhiên đem tới”. (https://vanhoimoi.org/?p=21083)
Trần nguyên Thao
[1] https://www.mpi.gov.vn/portal/Pages/2024-12-23/Phan-dau-toc-do-tang-truong-GDP-ca-nuoc-nam-2025-dom5zfn.aspx
[2] https://www.worldbank.org/vi/news/press-release/2025/09/08/growth-to-remain-resilient-in-2025-world-bank-says-investing-in-high-tech-talent-is-viet-nam-s-next-step-to-high-income-
[3] https://www.nso.gov.vn/bai-top/2025/09/bao-cao-tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-thang-tam-va-8-thang-nam-2025/
[4] https://doanhnghiepvn.vn/hiep-hoi-doanh-nghiep/doanh-nghiep-nho-va-vua-can-co-che-thuc-chat-co-hoi-binh-dang/20250709025445746
[5] https://tuoitre.vn/muc-song-toi-thieu-1-8-trieu-dong-thang-thuc-te-chi-tieu-ra-sao-20250114170431357.htm
(*) Bùi lan = bàn lui
