Để có tính chính danh cai trị 5 năm tới, Ba-Đình mỵ dân bằng mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 từ 10% trở lên, đẩy thu nhập trung bình người dân lên mức 5.400 -5.500 Mỹ kim, lấy đà đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập đầu người cao đến 15 ngàn Mỹ kim.
Theo Ngân hàng Thế giới (WB), ngưỡngthu nhập cao hiện tại được ấn định là 14.006 Mỹ kim mỗi năm. Với giả định lạm phát toàn cầu trung bình ở mức 3% mỗi năm, ngưỡng này có thể tăng lên thành 26.835 Mỹ kim vào năm 2045. Trường hợp người dân Việt Nam đạt tới mức thu nhập cao 15 ngàn Mỹ kim vào năm 2045 như mong nuốn, thì vẫn còn thấp hơn mức mới đến 11 ngàn 835 Mỹ kim.
Mục tiêu thu nhập trung bình mỗi đầu người Việt Nam được Quốc Hội ấn định năm 2025 là 4.900 Mỹ kim. Trong khi mức lương cơ sở từ ngày 01 tháng 7 năm 2024, là 2.340.000 đồng/tháng. Tỷ gía đồng Việt Nam so với Mỹ kim trên thị trường tự do bán ra ngày 25 tháng 11 là 27.850 đồng cho một Mỹ kim. Như thế lương cơ sở mỗi tháng chỉ tương đương 85 Mỹ kim, vậy một năm chỉ được 1020 Mỹ kim thôi! Còn gần 70 triệu người sống ở nông thôn, hàng ngày lao nhọc “đầu xuống trôn lên” mong kiếm 2 đến 3 Mỹ kim mỗi ngày và hàng triệu người sống bám thành thị, hiện bị mất việc làm thì lấy đâu ra để đạt mục tiêu thu nhập trung bình 4.900 Mỹ kim cho năm 2025 (?)
Việt Nam vẫn hấp dẫn nhờ dân số trẻ và đồng lương thấp, nhưng “lao động rẻ” đang lùi dần vào “góc tối”. Thay vào đó, các doanh nghiệp FDI đánh giá cao khả năng nâng cấp chất lượng lao động, hạ tầng cơ sở và chuỗi cung ứng thuận lợi. Như thế, tương lai phụ thuộc vào việc Việt Nam có thể trở thành trung tâm nhân lực chất lượng cao hướng tới nước phát triển vẫn là kỳ tích “đội đá vá trời”.
Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ 8,3% đến 8,5%. GDP của Việt Nam quý 3 đã đạt tăng trưởng 8%. Nhưng rõ ràng, giờ đây mọi chuyện không thể tiếp tục được nữa và sẽ có tác động trong quý IV. Tháng 9 vừa qua, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đưa ra dự báo GDP của Việt Nam năm 2025 là khoảng 6,7%; còn Ngân hàng Thế giới là 6,6%; Quỹ Tiền tệ Quốc tế là 6,5%. Nhưng cuối tháng 10 ngân hàng HSBC dự báo GDP Việt Nam có thể lên đến 7,9% cho năm 2025.
Kim ngạch xuất cảng hàng Việt sang Mỹ trong 10 tháng qua đã vượt 126 tỷ Mỹ kim – mức cao nhất từ trước tới nay và tăng 28% so với cùng kỳ 2024. Mỹ tiếp tục là thị trường xuất cảng lớn nhất của Việt Nam, đóng vai trò dẫn dắt triển vọng thương mại năm 2026.
Do nền kinh tế tùy thuộc đến 74% vào xuất cảng qua Doanh Nghiệp Foreign direct investment (FDI), mà Mỹ là thị trường lớn nhất, Ba-Đình đang ra sức thương lượng để Mỹ “nương tay” với thuế đối ứng 20% và thuế 40% trên hàng trung chuyển.
Sự thể này chứng minh kinh tế Việt Nam tùy thuộc phần lớn vào xuất cảng qua doanh nghiệp FDI. Doanh nghiệp trong nước chiếm tỷ lệ đóng góp khá khiêm tốn, dưới mức 30%. Đây chính là lời lý giải trong 10 tháng qua có đến 190,6 ngàn doanh nghiệp đã rút lui khỏi thị trường, gây ra nạn thất nghiệp cao làm tổn thương mục tiêu tăng trưởng GDP của Việt Nam. [1]
Nhưng vấn đề lớn hơn, có thể ảnh hưởng đến cả đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, đó là mức thuế 40% mà chính quyền Trump áp dụng đối với những hàng hóa “trung chuyển” – là hàng hóa có nguyên liệu, linh kiện từ Tầu cộng nhưng được sản xuất ở Việt Nam để được dán nhãn, nhằm né thuế quan của Mỹ. Nếu Mỹ áp dụng mức thuế 40% lên hàng trung chuyển từ Việt Nam, nền kinh tế Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất cảng, đầu tư công nghệ và tăng trưởng GDP.
Thời gian trước mắt, Ba-Đình phải xoay xở để làm sao thu lợi nhiều nhất về thỏa thuận thương mại, trong đó thuế quan phải đáp ứng được đòi hỏi “công bằng và cân bằng” (fair and balanced) chẳng những với Mỹ, mà từ đó, còn mở ra cho Việt Nam cơ may “hội nhập quốc tế”.
Rõ ràng “ẩn ngữ” tại khung thỏa thuận thương mại Việt – Mỹ, trong đó Mỹ yêu cầu Việt Nam dù cho ngoại thương cũng phải có điều kiện “Đối ứng, công bằng và cân bằng” (reciprocal, fair and balanced), trong khi Ba-Đình luôn giữ gìn không để “môi hở ranh lạnh” với Bắc Kinh, ưu tiên để Bắc phương làm chủ đầu tư các đại dự án công nghệ luôn đội giá và chậm tiến độ; cho sử dụng đồng Nhân Dân Tệ (CNY) như phương tiện tuồn hàng qua ngả biên giới, nơi có khoảng 10 triệu dân sống trên diện tích 181 ngàn cây số vuông thuộc 7 Tỉnh giáp giới với nước Tầu. Sự kiện hàng hóa Trung cộng ồ ạt tràn qua biên giới vừa trở thành hàng trung chuyển bán sang Mỹ, vừa giết chết ngành sản xuất của Việt Nam. Có thể cách đòi hỏi của Mỹ như thượng dẫn sẽ đi dần đến vô hiệu hóa thế “đu dây chiến lược” của csVN với Tầu cộng. Bởi khi áp dụng nguyên tắc “fair and balanced” thì phải giảm bớt các ưu tiên quá đáng Ba-Đình đang dành cho Bắc Kinh, không chỉ về ngoại thương mà cả về an ninh quốc phòng như hợp tác “Huấn luyện liên hợp lục quân “Chung tay đồng hành – 2025” Việt – Trung. [2]
Trong bối cảnh này, bước đi của Ba-Đình chính thức gia tăng hợp tác an ninh, quốc phòng với Phương Bắc, là tiềm ẩn rủi ro cho an ninh Việt Nam. Ngoài ra, còn khiến các nước Mỹ, Nhật, Ấn Độ . . . đánh giá lại mức độ tin cậy với Việt Nam trong an ninh ở Biển Đông – nơi liên quan đến 5 tuyến hàng hải quốc tế, trị giá hàng hóa vận chuyển mỗi năm khoảng 5 ngàn tỷ Mỹ kim.
Tiền đồng Việt Nam hiện tính theo giá chính thức, đang mất giá 3,5%, nhưng lo ngại đến cuối năm có thể xấp xỉ 5%. Giá Mỹ kim trên thị trường tự do ngày 25 tháng 11 từ 27.750 – 27.900 đồng trên mỗi Mỹ kim. Như vậy, tỷ giá chợ đen cao hơn chính thức gần 10,5% phản ánh sự mất cân đối cung – cầu về Mỹ kim trong quỹ dự trữ an toàn ngoại hối và nền kinh tế. Đồng thời cho thấy vai trò điều tiết của Ngân Hàng Nhà Nước sẽ kém tác dụng khi muốn ổn định thị trường và hạn chế biến động. Đây là tín hiệu cảnh báo cho chính sách ngoại hối, vì nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư và chi phí nhập cảng.
Năm 2025 tiền đồng mất giá, tác động đến giới kinh doanh và dân chúng:
| Đối tượng | Mất giá 3,5% (tỷ giá chính thức) | Mất giá 10,5% (tỷ giá chợ đen) |
| Giới nhập cảng | Chi phí nhập cảng tăng nhẹ, vẫn tính toán được, ít rủi ro, giá bán trong nước chỉ tăng vừa phải | Chi phí nhập cảng tăng mạnh, khó cạnh tranh vì giá vốn cao, nếu phải mua Mỹ kim ở chợ đen thì rủi ro lớn |
| Giới xuất cảng | Hàng xuất cảng rẻ hơn một chút đối với khách nước ngoài, tăng sức cạnh tranh vừa phải | Hàng xuất cảng rẻ hơn nhiều, dễ bán hơn, lợi nhuận cao hơn, nhưng có thể gặp rủi ro pháp lý nếu dùng tỷ giá chợ đen |
| Người dân | Giá hàng nhập cảng như điện thoại, xe, hàng tiêu dùng tăng nhẹ, du lịch và du học đắt hơn một chút | Giá hàng nhập cảng tăng mạnh, du học và du lịch tốn kém hơn nhiều, gửi tiền ra nước ngoài khó khăn, tâm lý bất ổn dễ dẫn đến lạm phát. |
Thực tế tiền đồng mất giá đang tạo ra áp lực lớn cho nhập cảng nguyên liệu và máy móc, nợ nước ngoài và lạm phát, trong khi chỉ mang lại lợi thế ngắn hạn cho xuất cảng. Về dài hạn, Việt Nam cần ổn định tỷ giá và nâng cao năng suất lao động để duy trì sức hấp dẫn đầu tư.
Năm 2025, Việt Nam hứng chịu 12 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới, cùng lúc chính quyền xả đập thủy điện, được báo chí Nhà Nước bào chữa là “đúng quy trình” gây thiệt hại nhân mạng và kinh tế các vùng hạ lưu. Dân chúng đã hứng chịu nhiều năm do hậu quả xả đập và hệ thống hạ tầng lỗi thời trong kinh tế chỉ huy, không thích ứng với áp lực khí hậu gia tăng.
Thiên tai năm 2025 đã gây thiệt hại nghiêm trọng về nhân mạng, tài sản, đặc biệt tại miền Bắc và mới đây tại miền Trung. Mới ước tính thiệt hại tại riêng miến Bắc cũng khoảng 1,3 tỷ Mỹ kim. Nếu tính thiệt hai do thiên tai trên toàn quốc, có thể tác động tới GDP ít nhất là 1,5%.
Còn khoảng 2 tháng nữa đại hội thứ 14 của cộng đảng sẽ diễn ra tại Hà Nội. Ba Đình thúc ép nhằm đạt được mục tiêu GDP để có tính chính danh mà tiếp tục nắm giữ lợi quyền. Nhưng trong trường hợp này thì “Trời chẳng chiều người”!
Trần nguyên Thao
[1]https://laodongvaphapluat.laodongthudo.vn/doanh-nghiep-thanh-lap-moi-va-quay-lai-hoat-dong-vuot-xa-so-rut-lui-khoi-thi-truong-7573.html
[2] https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-ngoai-quoc-phong/khai-mac-huan-luyen-lien-hop-luc-quan-viet-trung-nam-2025-838082
