Greenland là vùng đất giữ vị trí chiến lược quan trọng bậc nhất ở Bắc Cực, đồng thời sở hữu trữ lượng khoáng sản lớn. Sau thế chiến II (1939-1945) – năm 1946, Hoa Kỳ từng đề nghị mua lại Greenland; đến năm 1951, Washington thiết lập căn cứ quân sự chiến lược tại đây. Ngày nay, khi cạnh tranh giữa Mỹ, Trung cộng và Nga gia tăng mạnh ở Bắc Cực, Greenland càng trở thành mắt xích then chốt trong thế trận quân sự và địa chính trị, khiến Mỹ đặc biệt muốn kiểm soát vị trí trọng yếu này.
Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch. Là đảo quốc lớn nhất thế giới, với diện tích khoảng 2,16 triệu km² có chừng 57.000 người sinh sống phần lớn ở bờ biển phía Tây. Greenland nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, ở cửa ngõ Bắc Băng Dương – tài nguyên khổng lồ với đất hiếm nguyên liệu quan trọng để chế tạo vũ khí hiện đại; xe điện; chip bán dẫn . . . Uranium, kẽm, sắt, đồng, niken. Tiềm năng “dầu khí” rất lớn ngoài khơi chưa đủ kỹ thuật cao để khai thác. Nguồn năng lượng tái tạo gồm thủy điện và gió quanh năm dồi dào. Khi băng tuyết ta ra đem lại khả năng khai thác tài nguyên rất nhiều triển vọng . . . khiến Mỹ, Trung cộng và châu Âu đều thèm thuồng “ngắm nghía”.
Về vận tải đường biển, Greenland ở vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng trên tuyến hàng hải Bắc Cực. Greenland nằm khoảng vĩ độ 64°–83° Bắc; ở kinh độ khoảng 11° Tây đến 73° Tây. Thủ phủ của Greenland là Nuuk cách xa Bắc Kinh đến 8.394 km, nhưng chỉ cách Washington, D.C. khoảng 3.266 km; gần thành phố New York hơn Copenhagen khoảng 1.609 km.
Vào năm 1951, Mỹ đã bí mật xây dựng dự án mang tên Operation Blue Jay. Đây là một trong những căn cứ quân sự chiến lược quan trọng nhất của Mỹ trong thời Chiến tranh Lạnh (1947-1991) dưới tên gọi là “Thule Air Base”.
Hiện căn cứ này đã đổi tên thành Pituffik Space Base và được chuyển giao cho lực lượng Không Gian Mỹ từ năm 2023. Căn cứ vẫn được giao nhiệm vụ chiến lược tối quan trọng như “mắt thần cảnh báo tên lửa” của Mỹ trong hệ thống phòng thủ và theo dõi tên lửa, cảnh báo sớm và giám sát không gian của Mỹ và NATO.
Các phân tích quốc phòng gần đây nhấn mạnh, căn cứ này đang trở thành “lá chắn Bắc Cực” của Mỹ trước cố gắng mở rộng ảnh hưởng của Nga và Trung cộng trong khu vực. Đây là một trong những điểm tựa then chốt của Washington tại Bắc Cực, giúp kiểm soát tuyến đường hàng hải mở ra mỗi khi tan băng tuyết và theo dõi hoạt động quân sự của Nga – Trung. Pituffik Space Base sở hữu cảng nước sâu cực Bắc thế giới, cho phép tiếp vận và triển khai lực lượng trong điều kiện Bắc Cực khắc nghiệt.
Tổng Thống Donald Trump chỉ lập lại đề nghị đầu tiên mua Greenland từ Tổng Thống Hoa Kỳ, Harry S. Truman. Sau thế chiến II, vào năm 1946, khi chiến tranh lạnh đang hình thành, Tổng Thống Hoa Kỳ lúc đó là Harry S. Truman (1945–1953) đã nhận thấy Greenland ở vị trí chiến lược trong chiến tranh lạnh, có thể đóng vai trò kiểm soát tuyến phòng thủ Bắc Cực bằng việc mở rộng hệ thống căn cứ quân sự của Mỹ sau Thế chiến II giúp cảnh báo sớm những bất trắc. . . Vì vậy, TT Truman đã đề nghị mua Greenland với giá 100 triệu Mỹ kim và được trả bằng vàng.
Cho đến nay, qua thăm dò, đa phần người Greenland vẫn muốn tương lai quốc đảo được độc lập nhưng vẫn cần sự bảo trợ của Khối Thịnh Vượng Đan Mạch (Danish Realm). Hằng năm Greenland nhận được trợ cấp khoảng 550–600 triệu Mỹ kim từ Đan Mạch thông qua “block grant”, và tổng chi phí liên quan có thể lên tới khoảng 204 triệu Euro bổ sung. Khoản tiền này chiếm gần 20% GDP của Greenland và khoảng 50% ngân sách chính quyền đảo. Đổi lại, Đan Mạch nhận được lợi ích chiến lược, quân sự và địa chính trị rất lớn từ việc duy trì mối quan hệ này. Việc sở hữu Greenland giúp Đan Mạch duy trì vai trò chiến lược trong khối NATO.
Nhằm cắt giảm chi phí y-tế tại Greenland, trong 32 năm (1990-1991), chính phủ Đan Mạch âm thầm triển khai chương trình cưỡng bức tiêm hormone hoặc đặt vòng tránh thai nơi phụ nữ và trẻ em gái Greenland, nhằm giới hạn tỷ suất sinh sản. Hơn 4.500 người bị can thiệp mà không được hỏi ý kiến, nhiều nạn nhân chỉ mới ở tuổi thiếu niên. Sự việc bị che giấu hàng chục năm trước khi các báo cáo độc lập phơi bày tình trạng bất công này. [1]
Trong hoàn cảnh hiện nay, Greenland vẫn xem Bắc Kinh là “đối tác đầy rủi ro” không phù hợp với mục tiêu đường dài trong việc xây dựng hạ tầng cơ sở và khai thác tài nguyên khoáng sản. Năm 2018, Greenland đã từ chối đề nghị của Bắc Kinh xây sân bay ở Nuuk và Ilulissat hoặc các đề nghị khai thác tài nguyên đất hiếm, uranium, kẽm, sắt… Cho đến hiện tại, Greenland vẫn giữ khoảng cách rõ rệt với Bắc Kinh, tránh rơi vào mô hình đầu tư – bẫy nợ đầy rủi ro mà nhiều nước đã vấp phải.
Khác với Trung cộng, đối với Nga, theo các báo cáo quốc tế, mối lo chính của quốc đảo Greenland là an ninh vùng Bắc Cực. Đặc biệt sau khi Nga tăng cường quân sự ở khu vực này như xây dựng và nâng cấp căn cứ quân sự, hệ thống phòng không, radar, sân bay đưa thêm tàu phá băng chạy bằng hạt nhân. Mọi cố gắng của Nga chỉ nhằm đạt 4 mục tiêu: theo dõi hoạt động của NATO; ngăn Mỹ mở rộng ảnh hưởng; tăng cường an ninh vùng Bắc Cực và kiểm soát tuyến hàng hải Bắc Cực.
Giới truyền thông quốc tế từng tiết lộ rằng mới đây, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã xem xét một đề nghị gây chú ý: chi trả từ 10.000 đến 100.000 Mỹ kim cho mỗi cư dân Greenland. Ý tưởng này nằm trong gói sáng kiến nhằm tăng cường ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại vùng lãnh thổ chiến lược ở Bắc Cực. Dù chưa bao giờ trở thành chính sách chính thức, đề nghị này đã nhanh chóng vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ giới lãnh đạo Greenland, những người khẳng định rằng không có khoản tiền nào có thể mua chuộc được quyết định của họ về tương lai của đảo quốc. [2]
Mới đây, hôm 14 tháng Giêng, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen, người đứng đầu cơ quan đối ngoại Greenland Vivian Motzfeldt đã đến Nhà Trắng để trao đổi với phía Mỹ gồm, Phó Tổng thống J.D. Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio. Theo CNBC, Đan Mạch và Greenland khẳng định vẫn còn “bất đồng căn bản” với Mỹ về tương lai Greenland. Ba bên (Mỹ – Đan Mạch – Greenland) thống nhất lập một nhóm làm việc cấp cao để tìm “con đường chung phía trước” cho Greenland. Trong lúc TT Trump tiếp tục bày tỏ mong muốn “mua” hoặc “giành quyền kiểm soát” Greenland. [3]
Đan Mạch chủ động tiếp cận Mỹ chưa phải để “nhờ Mỹ trông hộ Greenland”, mà để giữ quyền kiểm soát câu chuyện. Khi Washington ngày càng quan tâm đến Greenland vì vị trí chiến lược, Copenhagen muốn nói chuyện trước để tránh bị động và bảo vệ vai trò của mình trong Vương quốc Đan Mạch.
Việc Đan Mạch và Greenland đến Nhà Trắng là để “khóa cửa trước khi hàng xóm khác nhóm ngó” – chỉ là phong cách chủ động ngoại giao “đi bước trước”, nhằm tăng hợp tác với Mỹ để giữ Greenland trong quỹ đạo phương Tây, cụ thể là Hoa Kỳ.
Sự việc chưa ngã ngũ hoàn toàn như mong muốn của Tổng Thống Donald Trump. Vì vậy gần đây, Tổng thống Donald Trump liên tục tuyên bố rằng Hoa Kỳ “cần phải có Greenland” để bảo đảm an ninh quốc gia, đặc biệt liên quan đến dự án phòng thủ tên lửa Golden Dome. Nhà Trắng xác nhận đang xem xét “mọi lựa chọn”, bao gồm cả “khả năng sử dụng quân đội” để giành quyền kiểm soát quốc đảo. Nhiều nước châu Âu phản đối và gửi lực lượng nhỏ đến Greenland để hỗ trợ Đan Mạch, TT Trump đáp trả bằng việc “áp thuế” thêm 10% đối với hàng hóa từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan sẽ có hiệu lực vào ngày 1 tháng 2, sau đó có thể tăng lên 25% – và sẽ kéo dài cho đến khi đạt được thỏa thuận kiểm soát Greenland. [4]
Nghiên cứu mới nhất cho thấy, mối lo chính của dân chúng Greenland bây giờ là chưa tự túc được về kinh tế. Khi họ nhìn thấy có triển vọng đi đến tự túc, thì khuynh hướng đặt quốc đảo dưới sự bào trợ của nước giầu mạnh có thể được dân chúng xem xét linh hoạt hơn.
Trần nguyên Thao
_______________________
[1] https://www.pbs.org/newshour/world/hundreds-of-greenlandic-women-and-girls-were-forcibly-given-contraception-between-1960-and-1991-report-says
[2] https://www.tovima.com/world/reuters-exclusive-trump-administration-considers-paying-greenlanders-to-join-u-s/?utm_source=copilot.com
[3] https://www.cnbc.com/2026/01/15/greenland-trump-denmark-white-house-talks.html
[4] https://abcnews.go.com/US/trump-announces-tariffs-nato-allies-opposing-us-control
