Hôm 20 tháng 2, Tối Cao Pháp Viện đã đưa ra phán quyết bất lợi cho Tổng Thống Donald Trump trong việc áp dụng thuế đối ứng “Reciprocal Tariffs. Phía đối lập thì phát biểu “hả hê”, như muốn “đục lỗ” để con thuyền nước Mỹ thêm “chòng chành”. Trong khi bên Hành Pháp đang tìm ngõ ngách khác để tiếp tục chiến lược “Nước Mỹ trên hết” mà vẫn trong phạm vi nền tảng pháp lý.
Lãnh đạo Đảng Dân chủ đón nhận phán quyết của Tối Cao Pháp Viện (TCPV) với thái độ “hoan nghênh”, xem đây là sự khẳng định rằng, Tổng Thống không thể tự ý mở rộng quyền lực thuế quan ngoài khuôn khổ luật định. Nhiều nhân vật chủ chốt của đảng ca ngợi quyết định này như một bước cần thiết để bảo vệ vai trò của Quốc Hội và ngăn việc sử dụng thuế quan như loại “thuế ẩn” đánh vào người dân. [1]
Sau phán quyết 6-3 của TCPV bác bỏ việc sử dụng Đạo luật quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (International Emergency Economic Powers Act – IEEPA) để áp thuế đối ứng, Hành pháp đang chuyển hướng sang các công cụ thương mại khác vốn có nền tảng pháp lý vững hơn. Trọng tâm hiện nay là khai thác điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974 để điều tra hành vi “không công bằng” của các đối tác và từ đó tái lập thuế quan dưới danh nghĩa biện pháp trả đũa hợp pháp. Song song, Nhà Trắng xem xét điều 122 của cùng đạo luật, cho phép áp thuế tạm thời trong trường hợp mất cân đối cán cân thanh toán, dù điều kiện áp dụng chặt chẽ hơn. Một lựa chọn khác là điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962, vốn cho phép áp thuế vì lý do an ninh quốc gia, từng được sử dụng trong các tranh chấp thép và nhôm. Dù không công khai thừa nhận đây là cách “lách luật”, chiến lược của Hành pháp cho thấy nỗ lực tái cấu trúc cơ sở pháp lý để duy trì chính sách thuế quan cứng rắn mà không đối đầu trực diện với giới hạn mà Tối cao Pháp viện vừa quyết định.
Quyết định của TCPV xóa bỏ hầu hết các mức thuế áp lên hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, ngoại trừ một số lĩnh vực như ô tô, thép, nhôm và dược phẩm. Theo Gregory Daco, kinh tế trưởng của EY‑Parthenon, thuế suất trung bình dự kiến giảm, qua đó hạ chi phí cho doanh nghiệp và góp phần giảm áp lực giá cả trong nước.
Ngay sau khi TCPV hôm thứ Sáu, 20 tháng 2, bác bỏ việc áp thuế dựa trên Đạo luật IEEPA, Nội Các Trump lập tức chuyển hướng. Chỉ trong vài giờ, TT Trump đã ban hành mức thuế 10% theo điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 và tiếp tục nâng thuế vào sáng hôm sau lên 15%. Do điều luật này cho phép Tổng thống áp thuế tạm thời các trường hợp “Có nghiêm trọng trong cán cân thanh toán”.
Các chuyên gia pháp lý nhận định cơ sở của điều 122 cũng gây nhiều tranh cãi, nhưng việc kiện tụng các mức thuế theo điều 122 có thể khó hơn. Hơn nữa bất kỳ vụ kiện nào tại tòa cũng có thể kéo dài nhiều tháng, có khi cả năm. Trong khi đó, mức thuế mới chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày, một khoảng thời gian ngắn ngủi nhưng cũng ảnh hưởng cho cả thị trường lẫn giới hoạch định chính sách. [2]
Trong tuyên bố áp dụng điều 122, TT Trump cho rằng thuế quan là cần thiết vì Mỹ đang chịu “thâm hụt thương mại lớn và nghiêm trọng”. TT Trump cũng đề cập đến tình hình thu nhập ròng từ các khoản đầu tư của người Mỹ ở nước ngoài đang trong tình trạng “âm 26 ngàn tỷ Mỹ kim”. Nguyên nhân là giá trị tài sản tại Mỹ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ cao hơn đáng kể so với tài sản mà người Mỹ sở hữu ở nước ngoài.
Tổng thống Trump đồng thời cho biết chính quyền sẽ khởi động các cuộc điều tra theo điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974, nhằm đối phó với những hành vi bị xem là không công bằng hoặc vi phạm cam kết thương mại. Các mức thuế dựa trên điều 301 không thể áp dụng ngay lập tức, nên ông dự kiến tận dụng quyền hạn tạm thời theo điều 122 để “câu giờ” trước khi quá trình điều tra hoàn tất.
Song hành với các việc làm trên, Nội Các Trump cũng đang tiến hành cả chục cuộc điều tra theo Điều 232 của Đạo luật mở rộng ngoại thương năm 1962, có thể là “bước thênh thang” cho việc áp thêm thuế vì lý do an ninh quốc gia.
Thực tế cho thấy, những nước theo đuổi chủ trương làm suy yếu nước Mỹ bằng các mánh khóe làm cho Mỹ bị thâm hụt thương mại, hoặc tìm cách tuồn fentanyl vào Mỹ gây ra tổn hại sinh mạng nhiều người. Trong đó Trung cộng bị chỉ đích danh là nước gây thiệt hại cho Mỹ hơn cả. Thương chiến Mỹ-Trung kéo dài nhiều tháng, gây xáo trộn cho thương mại toàn cầu cho đến khi hai ông Trump và Tập gặp nhau tại thượng đỉnh APEC ở Nam Hàn vào cuối tháng 10 năm 2025.
Sau phán quyết trên của TCPV Mỹ, hôm 23 tháng 02 Bắc Kinh gây sức ép, đòi Washington “đơn phương” dỡ bỏ các biện pháp về thuế quan nhắm vào hàng hóa của Bắc Kinh. Đồng thời, bộ Thương Mại Trung cộng cáo buộc “các mức thuế đối ứng, thuế quan đối với fentanyl và các biện pháp đơn phương khác do Mỹ áp đặt vi phạm các quy tắc kinh tế và thương mại quốc tế cũng như luật pháp Mỹ và không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào”. Bắc Kinh đồng thời loan báo sẽ “tiếp tục theo dõi chặt chẽ” việc “Hoa Kỳ đang tính đến điều tra thương mại, để duy trì việc tăng thuế quan đối với các đối tác thương mại”.
Vào lúc kết thúc bài này, TT Trump đọc Thông điệp Liên bang tối 24 tháng 2, đã trực tiếp nhắc đến phán quyết của TCPV, gọi quyết định bác bỏ thẩm quyền áp đặt các mức thuế khẩn cấp của ông là “đáng tiếc”. Đồng thời, TT Trump lên tiếng bảo vệ chính sách thuế quan của mình, khẳng định các mức thuế – bao gồm thuế đối ứng – vẫn là trụ cột trong chiến lược kinh tế và nguồn thu ngân sách mà Nội Các Donald Trump muốn duy trì.
Tổng thống Donald Trump dự kiến thăm Trung cộng từ ngày 31 tháng 03 đến ngày 02 tháng 04 nhưng phía Bắc Kinh chưa xác nhận. Quyết định của TCPV hôm 20 tháng 2 về thuế đối ứng cùng với lời qua tiếng lại, được mô tả như khẩu chiến trên góc phố ở Mỹ; có thể đưa lại cho Bắc Kinh chút hy vọng rằng, thế “đòn bẩy” của TT Trump từng xây dựng có phần tiêu hao. Tuy nhiên vẫn chưa chắc các biến cố trên thế giới sẽ thay đổi cuộc diện ra sao. Trong ngoại thương nguyên tắc công bình tương đối cần được các bên tôn trọng. Vậy nên hai nước Mỹ-Trung nên cân nhắc để thượng đỉnh Trump-Tập không biến thành cuộc đối đầu thương mại lần nữa, mà là cơ hội để “giám sát thỏa thuận” đạt được giữa đôi bên.
Tòa nhà TCPV quay về hướng Tây, trong khi tòa nhà Quốc Hội (U.S Capitol) trên đồi Capitol Hill quay về hướng Đông. Quốc Hội và TCPV hiện “đâu lưng” như hàng xóm, trong khi Bạch Cung nằm trên đai lộ Pennsylvania Ave nhìn về hướng Bắc, chỉ cách hai tòa nhà Tư Pháp và Lập Pháp chưa tới 2 dặm đường.
Trong vụ thuế đối ứng, ba cơ chế biểu tượng Tam Quyền phân lập của nước Mỹ; lúc âm thầm khi “hả hê” lời qua tiếng lại: “lên án mạnh mẽ”, mô tả phán quyết của TCPV là sai lầm nghiêm trọng và gây hại cho nước Mỹ [3] – như kiểu “khẩu chiến trên góc phố”, chỉ giúp Bắc Kinh, dù cách xa Washington trên 11 ngàn cây số cũng “mở cờ trong bụng”.
Trần nguyên Thao
[1] https://www.cnbc.com/2026/02/20/congress-scotus-trump-tariffs.html
[2] https://ielp.worldtradelaw.net/2025/11/is-section-122-of-the-1974-trade-act-a-fall-back-option-for-trump-to-impose-tariffs/
[3] https://thehill.com/homenews/5747935-trump-tariffs-supreme-court-ruling/
