Giữa lúc chiến tranh, tin giả và các chiến dịch thao túng dư luận phủ bóng toàn cầu, Đức Giáo hoàng Lêô XIV những ngày đầu tuần này đã nói, thông tin không được biến thành tuyên truyền, truyền thông không thể trở thành “loa phóng thanh cho quyền lực”, nhưng phải kể lại thực tại từ góc nhìn của những người đang đau khổ và phải kiểm chứng tin tức với tinh thần phê phán.
Vậy đâu là thông tin truyền thông đúng nghĩa, và đâu là tuyên truyền? Hai hiện tượng này có thể dùng cùng một công cụ, nhưng khác nhau tận gốc ở mục đích, cách đối xử với con người và giá trị luân lý mà chúng phục vụ.
Trong Học thuyết xã hội Công giáo, truyền thông tự nó không phải là điều xấu. Huấn thị Communio et Progressio mô tả các phương tiện truyền thông như một “diễn đàn công cộng”, nơi con người có thể trao đổi ý tưởng, so sánh các quan điểm khác nhau và hình thành nhận định chung về đời sống xã hội. Văn kiện Ethics in Communications năm 2000 còn nói rõ rằng Giáo hội có cái nhìn “căn bản là tích cực” đối với truyền thông, bởi đây là những công cụ có thể phục vụ đối thoại và sự phát triển của con người.
Chính vì thế, thông tin truyền thông chân chính trước hết phải phục vụ sự thật. Xã hội chỉ có thể hình thành một dư luận lành mạnh khi con người được tiếp cận thông tin “đầy đủ, nhất quán, chính xác và chân thật”, đồng thời có tự do để phát biểu, đánh giá và so sánh các quan điểm khác nhau. Ở đây, truyền thông giúp công dân đưa ra phán đoán có trách nhiệm và tham gia đời sống cộng đồng như những chủ thể tự do.
Ngược lại, tuyên truyền xuất hiện khi thông tin bị sắp xếp để dẫn dắt công chúng theo một mục tiêu có sẵn. Giáo huấn của Hội Thánh không phủ nhận rằng có những chiến dịch vận động dư luận có thể chấp nhận được nếu chúng phục vụ chân lý và lợi ích công cộng. Nhưng mọi hình thức tuyên truyền cố tình trình bày sai thực trạng, dùng nửa sự thật, tường thuật chọn lọc hay những thiếu sót nghiêm trọng để làm méo mó nhận thức và làm giảm tự do quyết định của con người đều phải bị bác bỏ.
Điểm khác biệt thứ hai nằm ở cách nhìn con người. Truyền thông đúng nghĩa xem người tiếp nhận là một nhân vị có lý trí, lương tâm và quyền được biết để tự do phán đoán. Tuyên truyền thì xem công chúng như một đám đông cần bị kích động, dẫn dắt hoặc khóa chặt trong một khuôn diễn giải duy nhất.
Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông năm 2018 của Đức Phanxicô, bàn về tin giả và báo chí cho hòa bình, nói thông tin sai lệch thường dựa trên dữ liệu bị bóp méo, được phát tán để lừa dối và thao túng độc giả, phục vụ các mục tiêu chính trị hay kinh tế. Báo chí chỉ xứng với phẩm giá của mình khi giúp con người tìm kiếm chân lý thay vì đầu độc đời sống công cộng bằng ngôn ngữ dối trá.
Xét về tiêu chuẩn luân lý, với truyền thông chân chính, đạo đức là điều kiện nội tại. Chân lý không thể bị áp đặt như một vật vô ngã từ bên ngoài, nhưng lớn lên trong các mối tương quan tự do, nhờ lắng nghe và tôn trọng nhau. Bởi vậy, một bản tin có thể đúng từng dữ kiện mà vẫn sai về mặt luân lý nếu nó được cấu trúc để bôi nhọ, hạ nhục hoặc chia rẽ. Thảo luận công cộng ngày càng bị các nhóm quyền lực thao túng để bẻ dư luận theo hướng có lợi cho họ; sự thao túng ấy không chỉ xảy ra trong chính trị mà cả trong kinh tế, truyền thông và tôn giáo.
Chúng ta cần dứt khoát chống lại việc sử dụng sai các phương tiện truyền thông. Thị trường cần tự do, nhưng cũng cần thiết lập các mục tiêu luân lý. Những đơn vị cung cấp các nguồn truy cập thông tin, dịch vụ, và diễn đàn, hơn bao giờ hết cần phải chấp nhận chuẩn mực đạo đức hướng đến ích chung và thăng tiến con người. Sự hạ thấp giá trị của giới tính con người, tệ hại hơn cả là phát tán các phim ảnh khiêu dâm trẻ em, là một tội lạm dụng nghiêm trọng thách thức những ai có trách nhiệm mà lại làm ngơ. Cũng thế, tất cả các kiểu đám đông mạng hùa nhau quấy rối hay gây xáo trộn đang tràn lan khắp nơi, do việc có thể giấu mặt trên Internet, là không thể chấp nhận. Có những mối nguy hại do các công ty như Google, Facebook,… (hay thậm chí do chính quyền) sử dụng sai và lạm dụng thông tin dữ liệu, nên điều quan trọng là chúng ta không nên tiết lộ trên mạng mọi thứ về bản thân, và không dùng điện thoại thông minh để chụp (hay tự chụp) những kiểu ảnh riêng tư.
Nói tóm lại, thông tin mở ra đối thoại, giúp con người hiểu thực tại rõ hơn và tự do hơn, đó là truyền thông. Khi nó cắt xén sự thật để sản xuất sự phục tùng, khoét sâu định kiến và biến dư luận thành công cụ, đó là tuyên truyền.
Light
Nguồn: Phải Làm Gì
https://phailamgi.com/threads/thong-tin-truyen-thong-khac-gi-voi-tuyen-truyen.6012/
Ảnh minh họa: Vận Hội Mới
