Washington và Havana đang bước vào thế đối đầu “gay go” chưa từng thấy, đẩy Cuba vào tình huống “vật vã” trong “tuyệt vọng”. Nương theo sức ép từ Hoa Kỳ, gần 10 triệu dân đang vùng dậy đòi tư do qua chiến dịch “cacerolazo” nhằm đối đầu với thế lực cộng sản chỉ chiếm khoảng 40 ngàn cán bộ, trong số 500 ngàn đảng viên, tỷ lệ dưới 5% dân số.
Hai thời điểm khác nhau trong cùng vùng Tây Bán Cầu, nhưng bối cảnh hai nước diễn tiến gần như giống nhau:(i) Từ Puerto Rico, lãnh thổ hải ngoại của Mỹ ở Đông Bắc biển Caribe đến Caracas, Venezuela xấp xỉ 860 km đường chim bay, trên 4 tháng trước Mỹ đã đột kích chớp nhoáng vào thủ đô Caracas, Venezuela bắt sống nhà độc tài Nicolas Maduro dẫn độ sang Hoa Kỳ để truy tố về tôi khủng bố người dân Mỹ bằng ma túy. . . (ii) Trong khi thủ đô Havana của Cuba, nơi chỉ cách mỏm cực Nam của tiểu bang Florida, Mỹ là Key West bằng một eo biển khoảng 106 dặm, nơi đang đối mặt với sức ép từ trong đến ngoài:
- Từ bên trong, tiếng “gõ xoong nồi” người Cuba gọi là “cacerolazo”, được dân chúng đồng loạt kích hoạt như cách biểu tình náo động thâu đêm nhằm phản đối cộng sản Cuba tham nhũng quá độ, hưởng thụ xa hoa trong khi đời sống dân chúng lạc hậu, lầm than suốt nhiều thập niên.
“Cacerolazo” từng là “vũ khí tâm lý của các phong trào cộng sản quốc tế”, từ Việt Nam thập niên 1960 đến Cuba, Chile, Argentina hay Venezuela. Nó được thiết kế để làm mất ngủ, gây hoang mang, tạo cảm giác bị bao vây, và quan trọng hơn: “kích hoạt sức mạnh quần chúng mà không cần vũ khí”.
Thế nhưng hôm nay, tại Cuba, lịch sử đang đảo chiều. Chính người dân Cuba, những người đang kiệt quệ vì kinh tế sụp đổ, điện cúp triền miên, lương thực khan hiếm – lại dùng “đúng chiến thuật mà nhà nước cách mạng từng áp dụng” để áp chế đối phương. Tiếng xoong nồi ở Havana không còn là công cụ của cách mạng, mà là “tín hiệu phản kháng”, một lời tuyên bố rằng “quyền lực đã rạn nứt từ sâu thẳm”. - Gần đây, theo các số liệu chính thức do AFP tổng hợp, 65% lãnh thổ Cuba đã bị mất điện. Riêng tại thủ đô Havana, tình trạng mất điện cũng kéo dài hơn 20 giờ mỗi ngày, còn ở các tỉnh, mất điện cả ngày là bình thường. Đa phần cư dân Cuba sống trong cảnh mất điện nhiều hơn có điện.
- Trong khi đó, khoảng 40 ngàn cán bộ cao và trung cấp (trong tổng số 500 ngàn đảng viên cộng sản các ngành của cộng đảng Cuba) lại được ưu đãi để phè phỡn ở những khu vực biệt lập, có máy phát điện, nước dự trữ, thực phẩm nhập cảng và đặc quyền tiếp cận ngoại tệ – trong một Cuba khác hẳn với phần còn lại của đất nước.
- Trung tuần tháng 5, Mỹ gởi Giám đốc CIA John Ratcliffe đến Havana để gặp các quan chức Cuba, trong đó có ông Raúl Guillermo Rodríguez Castro – cháu trai của ông Raúl Castro, và Bộ trưởng Nội vụ Lázaro Álvarez Casas để tim kiếm sự đổi thay trong “hệ thống lãnh đạo Cuba không hoạt động hiệu quả” [1]
- Đồng thời, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nhắc lại đề nghị viện trợ 100 triệu Mỹ kim cho người dân Cuba thông qua Giáo hội Công Giáo và các tổ chức nhân đạo. Tuy nhiên, theo Đức Tổng Giám mục Thomas Wenski Giáo phận Miami, việc triển khai gói hỗ trợ này đòi hỏi chính quyền Cuba chấp nhận những thay đổi sâu rộng về cơ chế quản trị, điều mà Cuba hiện chưa sẵn sàng thực hiện.
Trong thông cáo, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ vẫn đang tìm kiếm “những cải tổ có ý nghĩa” đối với hệ thống cộng sản tại Cuba, vốn bị cho là chỉ làm giàu cho tầng lớp lãnh đạo trong khi đẩy người dân vào cảnh nghèo đói. [2]
Trong khi phía Mỹ nói là Cuba từ lâu đã cùng với Trung cộng, Nga xô và Iran liên kết “dòm ngó” đe dọa an ninh Mỹ bằng cách lập các căn cứ hoạt động gián điệp, huấn luyện quân sự và việc phối hợp với Nga về nhu cầu năng lượng. Mới đây, hôm 18 tháng 5 hãng tin Axios trích thuật nguồn tin tình báo cho biết, Cuba đã sở hữu 300 drone quân sự, với kế hoạch sử dụng các drone này để tấn công căn cứ Mỹ tại Vịnh Guantanamo, các tàu quân sự Mỹ và có thể cả thành phố Key West thuộc bang Florida, nằm cách Havana khoảng 145km về phía Bắc”. . . Phía Cuba tố cáo là “Mỹ dựng chuyện” để lấy cớ tính đến “hành động quân sự” và tuyên bố dành quyền “tự vệ” [3]
- Ít ngày sau, hôm 20 tháng 5, Donald Trump triển khai nhóm tác chiến tàu sân bay USS Nimitz đến vùng biển Caribe, cùng lúc Mỹ công bố lệnh trừng phạt nhắm vào 11 nhân vật cao cấp thuộc chế độ và 3 cơ quan chính phủ Cuba.
- Quan trọng hơn hết, vào lúc Bạch Cung đưa ra tuyên bố “không dung thứ cho một quốc gia bất hảo” nằm sát sườn nước Mỹ, thì Bộ Tư Pháp Mỹ truy tố Đại Tướng Raúl Castro, người từng lãnh đạo cách mạng Cuba cùng với Fidel Castro, góp phần lật đổ chế độ Fulgencio Batista năm 1956. Cáo trạng của Mỹ nhằm vào Tướng Raúl Castro khi đó là Bộ Trưởng Quốc Phòng Cuba, với cáo buộc liên quan đến vụ Cuba bắn hạ 2 máy bay dân sự của Mỹ trên vùng trời quốc tế, năm 1996 giết chết 4 người.
- Việc truy tố Tướng Raúl Castro được sự hậu thuẫn của nhiều Dân Biểu gốc Cuba, trong số có Nữ Dân Biểu Nicole Malliotakis (R-NY) công khai lên tiếng, sẵn sàng ủng hộ một “cuộc đột kích giới hạn” để bắt Castro, tương tự chiến dịch từng nhắm vào Tổng Thống Venezuela, Maduro cách nay gần 5 tháng. Tuy nhiên, bà Nicole Malliotakis chưa kêu gọi tấn công quân sự quy mô lớn.
- Tình hình biến chuyển mới này lập tức làm dấy lên suy đoán rằng Mỹ có thể mở chiến dịch nhằm bắt giữ ông Raúl Castro để xét xử tại Mỹ, như trường hợp bắt giữ Tổng Thống Venezuela, Moduro đầu tháng 01 vừa qua. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với các phóng viên ở Florida hôm 21 tháng 5 rằng, chính quyền Mỹ ưu tiên tìm kiếm các “thương thảo qua đàm phán”. Hai ngày sau, TT Trump thêm rằng: “chưa cần thiết phải có giải pháp quân sự”.
- Hôm 22 tháng 5, Havana tổ chức một cuộc biểu tình tuần hành khu vực Tòa Đại Sứ Mỹ ở Havana để phản đối Mỹ về việc truy tố Tướng Raúl Castro.
- Liên quan đến biến chuyển này, Fox News Digital cho biết, hôm 23 tháng 5, Bộ Tư pháp và Bộ Ngân khố Hoa Kỳ thực hiện điều tra 145 tổ chức bất vụ lợi, gồm cả công đoàn và nhà hoạt động bị nghi phối hợp với chính quyền cộng sản Cuba trong một chiến dịch gây quỹ với doanh thu lên đến khoảng 1 tỷ Mỹ kim nhằm tạo ảnh hưởng trong các hoạt động vận động chính trị, truyền thông và tổ chức biểu tình bên trong Hoa Kỳ, nhằm mục đich “bảo vệ Raúl Castro cùng cộng đảng Cuba”. [4]
Tính đến cuối tháng 5 năm 2026 Kinh tế Cuba trong tình trạng suy sụp toàn diện, do các chỉ số vĩ mô đều rơi xuống mức báo động. Lạm phát chính thức chỉ 30–40%, nhưng các viện nghiên cứu độc lập ước tính lạm phát thực 180 – 260%, đặc biệt ở nhóm thực phẩm và nhiên liệu. Thất nghiệp công bố 2%, song thất nghiệp trên thực tế được cho là tới 20 – 30%, khi hàng loạt nhà máy hoạt động dưới 30% công suất vì thiếu nguyên liệu và điện. Sản xuất công nghiệp Purchasing Managers’ Index (PMI) rơi xuống mức tương đương dưới 40, tức suy giảm sâu kéo dài. GDP năm 2026 dự báo tiếp tục âm ở mức 1 – 3%, đánh dấu năm suy thoái thứ 8 liên tiếp.
Đồng nội tệ Cuban peso (CUP) tiếp tục mất giá mạnh, từ mức chính thức 120 CUP đổi 1 sang Mỹ kim xuống 520 – 540 CUP/Mỹ kim trên thị trường chợ đen. Dự trữ ngoại hối không được công bố, nhưng các tổ chức quốc tế xếp Cuba vào nhóm dự trữ cực thấp, chỉ còn đủ cho vài tuần nhập cảng. Khủng hoảng nhiên liệu khiến điện bị cúp nhiều nơi nguyên cả ngày, làm tê liệt giao thông, bệnh viện và sản xuất. Thực phẩm tiếp tục khan hiếm; giá gạo, dầu ăn, thịt tăng 200 – 300% so với năm trước.
Trong bối cảnh đó, hỗ trợ từ Nga, Trung cộng và một vài nước khác chỉ còn “nhỏ giọt”, không đủ để ổn định hệ thống. Áp lực từ Washington gia tăng sau các vụ truy tố lãnh đạo Cuba, khiến Havana càng khó tiếp cận nguồn tín dụng quốc tế.
Sự giận dữ trong dân chúng tăng mạnh khi lạm phát thực tế, thất nghiệp ẩn, sản xuất đình đốn, đồng nội tệ sụp giá và dự trữ ngoại hối gần như cạn sạch đang đẩy đảo quốc vào giai đoạn nguy hiểm nhất kể từ sau Tháng Giêng 1959. . .
Các cuộc biểu tình tuy chưa đủ lớn, đặc biệt là tiếng gõ xoong nồi thâu đêm, xuất hiện ở nhiều tỉnh khi mất điện kéo dài. Tình huống này chưa kết tụ thành phong trào lớn, nhưng mức độ phẫn nộ trong dân chúng đang tích tụ nhanh. Với dự trữ ngoại tệ cạn kiệt và khủng hoảng nhiên liệu chưa có lối thoát, nhiều chuyên gia nhận định chính quyền Cuba chỉ còn khả năng chống chịu trong vài tháng, trước khi đối mặt nguy cơ bùng phát biểu tình quy mô lớn.
Trần nguyên Thao
May 23, 2026
[1] https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cg7pn7jjl01o
[2] https://www.vaticannews.va/vi/world/news/2026-05/hoa-ky-goi-vien-tro-100-trieu-do-la-cho-cuba-giao-hoi-cong-giao.html
[3] https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c362302r0ero
[4] https://www.foxnews.com/politics/doj-treasury-investig
