Giữa bối cảnh thế giới ráo riết chạy đua để cải tiến công nghệ, trong đó hai nền kinh tế nhất nhì thế giới: Mỹ-Tầu đang dồn toàn lực để chiếm ngôi bá chủ công nghệ AI (Artificial Intelligence). Cho đến lúc này “High Tech” đang nghiêng về phía Mỹ; còn mảng “Low cost AI” lại trong tay Trung cộng . . .
Theo tường trình Triển Vọng Kinh Tế Thế Giới của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế, International Monetary Fund (IMF), trị giá nền kinh tế tính trên GDP danh nghĩa năm 2026 của Hoa Kỳ đạt khoảng 32,38 nghìn tỷ Mỹ kim, chiếm khỏang 25% kinh tế toàn cầu; còn Trung cộng đạt khỏang 20,85 nghìn tỷ Mỹ kim, suýt soát 17%.
Để kinh tế phát triển, Mỹ hay Tầu bắt buộc phải chen chân vào cuộc đua công nghệ, đặc biệt là Trí tuệ Nhân tạo (AI), đang dịch chuyển từ cuộc chiến phần mềm sang cuộc chiến hạ tầng năng lượng và năng lực tính toán (compute). Bài này trình bầy tóm lược các sự kiện xẩy ra cho thấy hai nước Mỹ – Trung đang theo đuổi các chiến thuật chống lại nhau để đạt cùng mục tiêu. Riêng 27 nước thuộc EU, thị phần toàn cầu của các công ty AI ở Âu châu hiện không lớn.
Trên bình diện thế giới, Bắc Kinh đang thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực ứng dụng AI thương mại, nhờ các mô hình nguồn mở, cung cấp “trọn gói” chi phí thấp (Low-cost AI) và khả năng triển khai rộng trong doanh nghiệp như DeepSeek, Qwen hay Kimi cho thấy hiệu quả cao trên phần cứng hạn chế, giúp dễ triển khai cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính quyền địa phương, học đường hay bệnh viện. . . tại các thị trường đang phát triển thuộc các nước khối BRICS, ASEAN, châu Phi. Riêng châu Mỹ Latinh, Bắc Kinh gần như “bí lối” do các biến động gần đây, khiến khu vực Tây Bán Cầu đang dần xa “tầm với” của Bắc Kinh.
Đầu tháng 8, tập đoàn Alibaba bên Tầu ra mắt mô hình trí tuệ nhân tạo, tự đánh giá là “mạnh nhất” với tên gọi Qwen3.8-Max, sẽ đưa lên nền tảng Model Studio của Alibaba Cloud vào giữa tháng 8. Hiện nay Qwen 3.8 -Max được xếp hạng đứng thứ hai toàn cầu, chỉ sau mô hình chủ lực tiên phong mới: Claude Fable 5 của Anthropic, nằm trong hệ thống “Frontier model” của Hoa Kỳ.
Chiến lược của Bắc Kinh tập trung vào mở rộng ứng dụng hơn là chạy đua hiệu năng tuyệt đối. Bắc Kinh bơm vốn mạnh để xây dựng ngành công nghiệp AI hướng tới quy mô 140 tỷ Mỹ kim vào năm 2030, đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái tiêu chuẩn kỹ thuật riêng. Khả năng vượt Mỹ về công nghệ lõi còn hạn chế, nhưng Trung cộng có lợi thế về dàn trải triển khai rộng rãi trong nền kinh tế và khả năng chiếm lĩnh thị trường tại Global South.
Hiện nay “Frontier model” là hệ thống AI cao nhất. Với năng lực hoàn hảo của công nghệ, khả năng suy luận phức tạp, giải quyết nhiều loại dữ liệu gồm chữ, hình, âm thanh; mang hiệu năng vượt trội trong lập trình, toán, phân tích ngôn ngữ. . . Do công nghệ tiến tới không ngừng, “Mô hình Cao nhất” hôm nay vẫn có thể phải “step down” thành mô hình phổ thông trong vài năm tới. Do vậy, một số đánh giá cho rằng Trung cộng có thể áp sát Mỹ về tốc độ ứng dụng trong vòng vài năm tới, dù Mỹ vẫn dẫn đầu về các mô hình “Cao nhất” và chip tiên tiến.
Để xây dựng một hệ sinh thái AI độc lập hoàn toàn tự chủ, từ cung ứng chip cao cấp đến hạ tầng năng lượng, Trung cộng phải có khoản tiền ít nhất $500 tỷ đến $1.000 tỷ Mỹ kim trong những năm tới để tự nghiên cứu các công nghệ thay thế lệnh cấm vận của Mỹ. Cho đến hiện nay, Mỹ đầu tư vào AI tới 285,9 tỷ Mỹ kim, trong khi Bắc Kinh mới có $12,4 tỷ Mỹ kim. Tỷ lệ cách biệt là 23%.
Ở tầng công nghệ lõi, khoảng cách vẫn đáng kể. Mỹ và đồng minh duy trì ưu thế tuyệt đối về thiết bị sản xuất chip và tiến trình bán dẫn hiện đại, trong khi Trung cộng đối mặt với hạn chế tiếp cận công nghệ then chốt. Nhiều phân tích cho rằng để thu hẹp khoảng cách về chip và hạ tầng siêu máy tính độc lập, Bắc kinh có thể cần một thập niên hoặc lâu hơn, cùng các khoản đầu tư cực lớn giữa hoàn cảnh “cái khó bó cái khôn” do nền kinh tế chỉ huy có trị giá “khiêm tốn”- thấp hơn Mỹ gần 12 ngàn tỷ Mỹ kim!
Nói rõ hơn, về Compute & Hardware, thường gọi nôm na là “phần cứng” trong máy vi tính thì Mỹ và đồng minh dẫn trước Trung cộng từ ít nhất từ 35 đến 38 lần. Các công ty như Nvidia, Mỹ; TSMC Đài Loan hay ASML của Hà Lan đang sản xuất các loại chip tối tân được ví như “bức tường thành” kiên cố nhất. Trong khi chip mạnh nhất của Bắc Kinh do Huawei Ascend 950PR chỉ có sức mạnh tính toán bằng khoảng 1/10 so với dòng chip siêu cấp Blackwell Ultra mới nhất của Nvidia.
Hiện kinh tế Mỹ đang trên đà “sáng sủa”: các nhà máy vừa đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong hơn 4 năm, vượt xa mọi dự đoán. Đơn đặt hàng mới đã gia tăng liên tiếp suốt 7 tháng. Kim ngạch xuất cảng hàng hóa của Hoa Kỳ hiện đã vượt mức 200 tỷ Mỹ kim trong tháng thứ 5 liên tiếp, và Mỹ đang trên đà đạt gần 2.5 ngàn tỷ Mỹ kim kim ngạch xuất cảng hàng hóa trong năm nay.
Elon Musk công bố hôm mùng 6 tháng 8, kế hoạch xây dựng hai nhà máy chip khổng lồ mang tên “Terafab” tại Texas, nhằm phục vụ xe Tesla, robot Optimus và vệ tinh SpaceX với mục tiêu sản xuất chip AI và năng lực điện toán cực lớn, ngân khoản đầu tư cho Terafab là 16,8 tỷ Mỹ kim, thấp hơn so với ước tính 55 tỷ Mỹ kim trước đó.
Vào lúc kết thúc bài này 10 tháng 8, Meta chính thức giới thiệu mô hình AI mới Muse Glimmer Apache 2.0 rất thông thoáng. Các công ty hoàn toàn được phép tích hợp Muse Glimmer vào các sản phẩm phần mềm thương mại, ứng dụng di động hoặc hệ thống nội bộ của mình mà không phải trả phí bản quyền cho Meta. [1]
Với đà tiến này, Hoa Kỳ muốn khởi động một “kỷ nguyên phục hưng hạt nhân” (nuclear renaissance) qua thử nghiệm để tiến đến việc xây dụng 4 lò phản ứng hạt nhân tiên tiến thế hệ IV. Trong tháng qua, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ và các công ty tư nhân đã nghiên cứu, thử nghiệm và kích hoạt thành công 4 lò phản ứng hạt nhân tiên tiến thế hệ thứ IV (Gen IV) đạt trạng thái tới mức (critical) [2].
Khi hoàn thành, 4 lò phản ứng Gen IV có thể cung cấp nguồn điện sạch, ổn định và công suất rất lớn cho các trung tâm dữ liệu AI – vốn đang phát triển và cần năng lượng. Nhiều chuyên gia xem đây là hướng đầu tư chiến lược giúp Mỹ giữ ưu thế công nghệ. Theo các ước tính của Idaho National Laboratory và Bộ Năng Lượng Mỹ, chi phí xây dựng 4 lò Gen IV đầu tiên có thể lên tới 20-40 tỷ Mỹ kim, phần lớn từ nguồn vốn tư nhân.
Hoa Kỳ đặt mục tiêu dài hạn tăng gấp 4 lần công suất năng lượng hạt nhân của nước Mỹ vào năm 2050 (đạt khoảng 400 gigawatts hoặc hơn). Không giống như các nhà máy điện hạt nhân khổng lồ truyền thống, 4 lò phản ứng mới này vận hành dựa trên các công nghệ tiên tiến hàng đầu, những lò phản ứng vi mô (Micro-reactors) là các thiết bị có kích thước rất nhỏ gọn, mang tính “Module”, dễ dàng chế tạo trong nhà máy và vận chuyển bằng xe tải đến tận nơi cần tiêu thụ năng lượng, giúp Mỹ giành lại vị thế dẫn đầu thế giới về công nghệ năng lượng hạt nhân thế hệ mới. [3]
Về phía Trung cộng, trong khi các Big Tech Mỹ đang phải tự bỏ vốn túi để thử nghiệm và xây dựng những lò phản ứng vi mô (Micro-reactors), Trung cộng lại dùng nguồn tài chánh của nhà nước để biến điện hạt nhân thành lợi thế hạ tầng tuyệt đối cho cuộc đua AI.
Cục Công nghệ và An ninh – Bureau of Industry and Security (BIS) thuộc Bộ Thương Mại Hoa Kỳ, hiện áp dụng 4 bước nhằm bẻ gãy toàn bộ chuỗi cung ứng của Trung cộng:
- Cấm Nvidia, AMD, Intel bán bất kỳ dòng chip AI nào có hiệu suất vượt ngưỡng quy định, dù là chip làm riêng cho cho Trung cộng cũng bị thắt chặt tiêu chuẩn. Việc này khiến các công ty lớn như Baidu, Tencent, Alibaba không thể mua được “hàng hiệu” để chạy đua AI.
- Liên minh với Hà Lan (ASML) và Nhật Bản để cấm xuất cảng các máy quang khắc cực tím sâu (DUV cải tiến) và cực tím xa (EUV) bán sang Trung cộng. Không có các máy này, tập đoàn sản xuất chip lớn nhất Trung cộng là SMIC không thể thương mại hóa đại trà các dòng chip dưới 5nm.
- Cấm cấp bản quyền phần mềm EDA tiên tiến cho Trung cộng. Các kỹ sư thiết kế chip AI của Huawei hay Moore Threads (Trung cộng) phải dùng các phiên bản phần mềm lậu, cũ hoặc tự phát triển phần mềm nội địa nhưng hiệu quả tối ưu hóa kiến trúc chip rất kém.
- Cấm bất kỳ công dân Mỹ, hay dân nhập cư hợp pháp (Thẻ xanh) nào tham gia hỗ trợ, phát triển hoặc sản xuất chip cao cấp tại các thực thể Trung cộng mà không có giấy phép sẽ bị khép vào tội hình sự. Ngay lập tức, hàng loạt giám đốc kỹ thuật, kỹ sư lão luyện người Mỹ gốc Hoa tại các tập đoàn bán dẫn Trung cộng đã phải nộp đơn xin nghỉ việc để giữ quốc tịch Mỹ, khiến ngành chip Trung cộng mất đi bộ não dẫn dắt chỉ qua đêm.
Hôm mùng 05 tháng 08, qua dẫn thuật của AFP, Băc Kinh công bố nhiều biện pháp “trả đũa” Mỹ bằng cách hạn chế xuất cảng các linh kiện drone đến Hoa Kỳ, đồng thời thêm 6 doanh nghiệp Hoa Kỳ vào danh sách đen. Băc Kinh cho hay, các biện pháp nói trên được đưa ra sau khi Washington viện lý do “an ninh quốc gia” để cấm robot hình người và robot 4 chân của Trung cộng nhập cảng vào Hoa Kỳ kể từ tháng Bảy vừa qua.
Nếu xét riêng về ứng dụng AI thương mại và mô hình phần mềm, Trung cộng có thể áp sát Mỹ trong vòng 1-2 năm tới. Nhưng để đuổi kịp Mỹ về nền tảng cốt lõi bao gồm chip bán dẫn tối tân và hạ tầng mạng lưới điện siêu máy tính độc lập, Trung cộng sẽ phải mất ít nhất 10 năm cùng những khoản đầu tư không thể tính toán hết bằng tiền.
Cuộc chiến vương quyền AI giữa Mỹ và Trung cộng nhiều khả năng sẽ chưa dẫn đến một nước “bá chủ” nắm giữ tất cả công nghệ “Artificial Intelligence”. Thế giới AI vẫn còn “lưỡng cực” phản ảnh nếp sống giữa hai vùng kinh tế Đông Tây bán cầu: Các nước muốn “Low-cost AI” thì ghé vào gian hàng “Ứng dụng đại trà” – “The Ubiquitous AI” của Băc Kinh, mọi thứ “vừa túi tiền”. Phần thế giới còn lại muốn ““High Tech” thì đặt hàng ở hệ thống “Frontier model” của Mỹ.
Ngôi “bá chủ” thiên hạ về công nghệ AI còn đang bỏ ngỏ – Thế chiến công nghệ sẽ vẫn tiếp tục giữa hai vùng kinh tuyến Đông – Tây của địa cầu.
Trần nguyên Thao
[1] https://research.meta.ai/blog/introducing-muse-glimmer-open-agentic-model?utm_source=copilot.com
[2] https://www.energy.gov
[3] https://www.washingtontimes.com
