Năm 2020, BRICS công bố kế hoạch giảm phụ thuộc vào đồng Mỹ kim (USD) và đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn đồng bạc Xanh khỏi giao dịch nội khối năm 2026. Thời gian gần 6 tháng trước mặt còn “trăm mối tơ vò” đẩy các lãnh tụ của Brics vào hoàn cảnh ê chề “thử kêu, bắn tịt”!
Thượng đỉnh BRICS lần thứ 17 diễn ra tại Brazil trọn 2 ngày 6 & 7 tháng 7 trong hoàn cảnh vắng bóng cả hai “cây đại thụ” là Tập cận Bình và Putin làm dấy lên mối lo ngại “bất thường” của khối kinh tế thành hình từ năm 2009, quy tụ đến nay trên 20 nước vừa là thành viên, vừa là đối tác.
Tổng Thống Nga, Vladimir Putin phải “nằm ở nhà” để tham dự thượng đỉnh qua Zoom cho “ăn chắc”, vì “hãi” lệnh bắt giữ của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ban hành tháng 3 năm 2023, do ông can tội diệt chủng trong cuộc chiến Nga xâm lăng Ukraine.
Còn Chủ Tịch Tập cận Bình không thể đến BRICS vì các vấn đề nội bộ: tình trạng lũ lụt báo động cấp cao nhất ảnh hưởng đến trên 400 triệu dân tại 5 tỉnh lớn: An Huy, Hồ Bắc, Hồ Nam, Quý Châu và Trùng Khánh làm suy yếu sản xuất, tiêu dùng trong nước. Cùng với khủng hoảng bất động sản kéo dài, khiến Trung cộng phải chuyển đổi từ mô hình sản xuất dẫn đầu sang trông cậy vào kích cầu để thúc đẩy tiêu dùng nội địa. Trong khi các cuộc đàm phán thuế quan với Mỹ lại “nhì nhằng” bất định.
Không kể các nước thành viên “đồng sàng dị mộng”, các đại biểu khác của BRICS đến thượng đỉnh lần này với tâm trạng “nơm nớp phân tâm”. Bởi vì ngay vào lúc các vị lãnh đạo BRICS và đối tác, bao gồm cả Thủ tướng csVN Phạm Minh Chính, đang thảo luận phần quan trọng về chủ nghĩa đa phương, kinh tế – tài chính và trí tuệ nhân tạo, thì Tổng Thống Mỹ Donal Trump công bố trên mạng xã hội: “Bất kỳ quốc gia nào đứng về phía các chính sách chống Mỹ của BRICS sẽ bị áp thêm 10% thuế đối ứng. Chính sách này sẽ không có ngoại lệ”. [1]
BRICS kết thúc thượng đỉnh bằng thông cáo chung cam kết tăng cường hợp tác kinh tế và chính trị giữa các thành viên. Cảnh báo chính sách thuế quan của TT Trump gia tăng các mức thuế và chính sách bảo hộ mậu dịch có thể đe dọa thương mại toàn cầu. BRICS tái khẳng định vai trò của mình như người kế thừa phong trào không liên kết thời Chiến Tranh Lạnh, lên tiếng chống lại sự chia rẽ trong trật tự thế giới hiện nay và thúc đẩy ngoại giao đa phương.
Nhiều năm trước, BRICS từng nuôi ý tưởng về một đồng tiền chung của khối BRICS, nhưng thượng đinh thứ 17 này, đồng bac Xanh của Mỹ không còn trong nghị trình, mà chỉ được đổi trao thoáng chốc nơi hành lang hội nghị hay trong lúc “trà dư, tửu hậu”. Như thế, cái bóng của “đồng bạc Xanh vạn năng” vẫn còn đủ sức bao phủ một liên minh định hình đa cực, nhưng lại có nhiều “thành viên chân trong, chân ngoài”.
Các vị lãnh tụ nhiệt thành chủ xướng loại bỏ đồng Mỹ kim dường như đã nhận ra thấy tình thế “Impossible”. Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva, Chủ Tịch luân phiên, điều hành thượng đỉnh lần này, một trong những lãnh tụ hung hăng, đã từ bỏ ý tưởng xây dựng một đồng tiền chung của BRICS để tập trung hơn vào việc đa dạng hóa các đồng tiền nội khối nhằm giảm phụ thuộc hoàn toàn vào đồng Mỹ kim.
Còn Bắc kinh vẫn nuôi mộng tiếp tục phá vỡ sự thống trị của đồng Mỹ kim trong hệ thống tài chính toàn cầu và đang tìm cách nâng cao vai trò của đồng nhân dân tệ (Yuan). Trung cộng đang háo hức vận động Nga, và Iran tung ra một đồng tiền chung để làm lu mờ sự thống trị của đồng Mỹ kim.
Ngăn chặn trước ý định này, đầu tháng 12 năm 2024, khi ông Trump chưa nhậm chức Tổng Thống Mỹ đã đưa ra lới kêu gọi các nước khối BRICS cam kết không tạo ra một loại tiền tệ mới hoặc hỗ trợ một loại tiền tệ khác thay cho đồng Mỹ kim. Nếu không, họ sẽ phải đối mặt với thuế quan 100% và nên chuẩn bị nói lời tạm biệt với việc bán hàng hóa của BRICS vào thị trường Hoa Kỳ. (https://vanhoimoi.org/?p=23588)
Các học giả và chuyên gia Tài Chánh thế giới có cùng một nhân định: “Trước mắt, khối BRICS chắc chắn chưa thể đủ khả năng để lập ra bất cứ đồng tiền chung nào có thể soán ngôi đồng Mỹ kim. Ngay cả đồng Euro của EU cũng chưa đủ khả năng huống hồ là đồng tiền BRICS, nếu có”.
Dưới con mắt của những nước đang “hậm hực” muốn soán ngôi bá chủ của đồng Mỹ kim, thì họ đành chấp nhận, do đồng bạc Xanh vẫn ung dung trên ngôi vị từ 325 năm trước (1690), khi Massachusetts Bay Colony phát hành loại tiền giấy đầu tiên ở Mỹ; Đến ngày 22 tháng 06 năm 1775, Quốc hội Mỹ chuẩn thuận phát hành tiền giấy trên toàn lục địa. Cho đến nay đồng USD là loại tiền cả thế giới dùng để mua các mặt hàng từ dầu lửa cho phát triển công nghiệp đến những loại máy bay dân sự hay quốc phòng. . .
Khối BRICS hiện quy tụ các nước Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung cộng, Nam Phi, Iran, Ai Cập, Ethiopia, Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Indonesia. BRICS với dân số trên 3,5 tỷ người, tương đương 45% dân số thế giới. Trị giá kinh tế toàn khối hơn 28,5 ngàn tỷ Mỹ kim – khoảng 28% nền kinh tế toàn cầu. BRICS sản xuất gần 44% sản lượng dầu thô của thế giới.
Tháng 10 năm 2024, 12 nước bao gồm Algeria, Belarus, Bolivia, Cuba, Kazakhstan, Malaysia, Nigeria, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Uganda, Uzbekistan. CsVN đã chính thức trở thành quốc gia đối tác thứ 12 của BRICS vào ngày 13 tháng 6 vừa qua. Các nước với tư cách “quốc gia đối tác”, tùy theo hoàn cảnh, được hưởng lợi từ các sáng kiến BRICS.
Tại thượng đỉnh BRICS, xuất hiện ngày càng rõ nét mô hình “đồng sàng dị mộng”, khi một số thành viên, điển hình nhất như Ấn Độ hay UAE vừa giữ chân trong khối, vừa tìm mọi cách duy trì quan hệ đầu tư chiến lược với phương Tây, đặc biệt là Mỹ.”
Hiện tình thực trạng là do “thiếu sự hội nhập tài chính giữa các nước trong khối BRICS”; mặt khác do “sự khác biệt về lợi ích địa chính trị” giữa hai nước Nga, Tầu – dẫn đầu đối chọi với các nước Tây phương. Trong khi các nước thành viên khác có chính sách tương đối hữu nghị với Mỹ như: Ả Rập Xê Út, UAE Nam Phi, Brazil, chủ trương “hợp tác” nhiều hơn.
Riêng Ấn Độ, nước đang trên đà trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, đạt giá trị tới 10.000 tỷ Mỹ kim ngay trong thập niên này, với dân số ngang ngửa với Trung cộng, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi – người có mối quan hệ gần gũi với Mỹ – đã nhiều lần khẳng định rằng ông không cố làm suy yếu đồng bạc Xanh của Mỹ.
Sau chuyến công du kết thúc giữa tháng 5 vừa qua của TT Trump đến các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng là thành viên khối BRISC, Mỹ đã có trong tay cam kết đầu tư 1.400 tỷ Mỹ kim của UAE vào Mỹ trong vòng 10 năm tới. Khoản đầu tư này sẽ tập trung vào các lĩnh vực công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lượng.
Cuối cùng, làm sáng lên lập trường của Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva, là nhận định của Giám đốc chính sách tiền tệ ngân hàng trung ương Brazil, Nilton David, đưa ra cuối tháng 5 rằng, Khối BRICS vẫn đang cố gắng giảm sự phụ thuộc vào đồng Mỹ kim, nhưng ngân hàng trung ương Brazil không thấy bất kỳ triển vọng thực tế nào về việc các quốc gia mới nổi trong khối BRICS tạo ra thị trường đủ lớn để lật đổ sự thống trị của đồng Mỹ kim trong vòng 10 năm tới. [2]
Trần nguyên Thao
[1] https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c5yp2wk7936o
[2]https://www.msn.com/en-us/money/economy/no-brics-asset-pile-big-enough-to-rival-dollar-brazil-central-bank-director-says/ar-AA1F5hx0?ocid=BingNewsSerp
