Bất chấp tiền đồng mất giá nghiêm trọng, hàng xuất cảng sang thị trường Mỹ giảm khoảng 10% do phải chịu thêm mức thuế đối ứng 20%, chưa tính đến thuế 40% trên hàng trung chuyển . . .  Thủ Tướng Phạm minh Chính vẫn xác định mục tiêu tăng trưởng GDP năm nay lên 8,3%-8,5% bác cầu cho các năm kế tiếp tăng lên (2) chữ số – 10% trở lên. Ba-Đình đòi tăng GDP chỉ nhằm tô điểm cho đại hội 14 của đảng csVN, khai diễn đầu năm 2026.

Với mức thuế đối ứng 20% trên hàng hóa Việt Nam bán sang Mỹ sẽ khiến kim ngạch xuất cảng của Việt Nam sang thị trường này giảm khoảng 11-12 tỷ Mỹ kim, tương đương gần 10%.

Ngoài thuế đối ứng 20%, nếu hàng xuất cảng Việt Nam bị cộng thêm các loại thuế khác có từ trước như thuế hải quan (customs duty), thuế tiêu thụ đặc biệt (excise tax), thuế giá trị gia tăng (VAT tại một số bang), thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp, cùng với các khoản phí xử lý hàng hóa thì tổng mức thuế không phải là 20% mà xê dịch trong khoảng 25%-30%.

Trường hợp này, hàng hóa của Việt Nam khó mà cạnh tranh với sản phẩm tương đồng của các nước Malaysia, Indonesia, Campuchia và Thái Lan có mức thuế đối ứng của Mỹ thấp hơn mức thuế của Việt Nam 1%. (https://vanhoimoi.org/?p=26103)

Từ năm 2010 – 2022, số liệu công bố cho thấy tỷ lệ xuất cảng hàng hóa của doanh nghiệp Việt nam đã giảm từ mức 46% xuống còn khoảng 26%, số còn lại thuộc về doanh nghiệp 100% vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài – Foreign Direct Investment (FDI). Đây là thực trạng Việt Nam phải chấp nhận để phúc lợi thu về qua nhập cảng là đồng Mỹ kim, được chuyển ra nước ngoài theo luật đầu tư– một hiện tượng “mất máu” trong kinh tế, làm “sói mòn” khả năng bền vững của kinh tế Việt Nam.

Ngoài ra, Việt Nam gần như là nước duy nhất trong vùng bị Mỹ “điểm danh” vì có nhiều loại sản phẩm từ Trung cộng chuyển sang Việt Nam, rồi dán nhãn “Made in Việt Nam” trước khi bán sang Mỹ nhằm tránh thuế cao, . . . Thuật ngữ thuế đối ứng gọi các loại hàng vừa mô tả là “hàng trung chuyển” phải chịu mức thuế đến 40%.

Thực tế đáng lo ngại là khu vực doanh nghiệp sản xuất trong nước để xuất cảng phải lệ thuộc đến 80% vào nguồn nguyên vật liệu nhập cảng từ Trung cộng và một phần từ các nước khác. Còn tỷ lệ hàng hóa sản xuất đạt tiêu chuẩn làm chủ hoàn toàn công nghệ và dây chuyền sản xuất của Việt Nam, chỉ ở mức 5 – 10% trong giá trị hàng xuất cảng.

Do vậy, nếu hàng trung chuyển được hiểu là những sản phẩm do doanh nghiệp Việt Nam chế xuất bằng nguyên vật liệu nhập cảng từ Trung cộng như thực tế của Việt Nam, thì hầu như hàng Việt Nam xuất đi các nước, không riêng gì Mỹ, chỉ là hàng trung chuyển. Trong trường hợp này mức thuế 40% Mỹ sẽ đánh trên “hàng trung chuyển” là một đẹ dọa lớn không những trên khả năng tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm nay mà còn ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng các năm kế tiếp.

Cho đến hiện nay, các chi tiết và quy cách áp dụng mức thuế đối ứng 20% và thuế 40% trên hàng trung chuyển còn chờ các văn bản chính thức trong thỏa thuận sẽ đàm phán giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Quỹ tiền tệ quốc tế International Monetary Fund (IMF) khuyến nghị các quốc gia nên duy trì dự trữ ngoại hối tối thiểu tương đương với nhu cầu nhập cảng từ 3 – 4 tháng để đảm bảo an toàn tài chánh, ổn định kinh tế vĩ mô và đối phó với biến động tài chánh toàn cầu.

Hiện dự trữ ngoại hối của Việt Nam được nói là xê dịch trong khoảng 79 – 83 tỷ Mỹ kim, tính đến cuối tháng 7, chỉ đủ cho trên 2 tháng nhập cảng, mỗi tháng tối thiểu cần 30 tỷ Mỹ kim.

Thuật ngữ “dự trữ ngoại hối” được tính bao gồm tiền mặt, trong đó có cả tiền mua trái phiếu của Chính Phủ Mỹ giao động trong khoảng 37-39 tỷ Mỹ kim; quý kim và các loại chứng chỉ có bảo đảm bằng tiền.

Trường hợp tiền mặt trong Quỹ Dự Trữ Ngoại Hối của Việt Nam thiếu trước hụt sau, thì Ngân Hàng Nhà Nước (NHNN) bị “bó tay” không có đủ Mỹ kim tung ra thị trường làm cân bằng mức cung, cầu và ổn định thị trường tỷ giá.

Tỷ giá đồng bạc Việt Nam so với Mỹ kim liên tục trượt giá từ nhiều năm nay. Năm 2024, đồng tiền Việt Nam mất giá so với Mỹ khoảng 4,3%-5%. Cho đến giữa năm 2025, đồng Nhân Dân Tệ (NDT) xuống giá khoảng 6.5% so với Mỹ kim. Tình trạng này nếu tệ hơn nữa, hệ thống tiền tệ Trung cộng sẽ rối loạn toàn bộ. Và ảnh hưởng lên tỷ giá tiền đồng của Việt Nam, do yếu tố NDT lưu hành chính thức ở biên giới đẩy tỷ giá VND tới mức thấp báo động. Tỷ giá  tiền đồng so với Mỹ kim khi kết thúc bài này, ngày 23 tháng 8 tại thị trường tự do mua vào, bán ra là 26.563 – 26.648 đồng trên một Mỹ kim. [1]

Trên nguyên tắc, khi nội tệ mất giá so với Mỹ kim, thì nước sở tại có lợi về xuất cảng. Tuy nhiên, trên thực tế lại không hoàn toàn đúng với hoàn cảnh Việt Nam, do Việt Nam lâm vào tình huống chịu thuế cao hơn các nước trong vùng và gánh thêm 40% thuế trên hàng trung chuyển.

Khi tiền Việt Nam mất giá so với Mỹ kim thì cũng đồng thời khiến doanh nghiệp sản xuất phải bỏ ra nhiều tiền hơn để nhập cảng nguyên vật liệu dùng cho tái chế xuất, từ đó làm tăng giá thành sản phẩm.

Ngoài ra, việc NHNN cho phép đồng Nhân Dân Tệ (NDT) là đồng tiền chính thức thứ hai (dual currency), lưu hành song song với đồng tiền Việt Nam ở 7 tỉnh biên giới từ năm 2018 tiềm ẩn nhiều rủi ro dài hạn cho nền kinh tế và chủ quyền của Việt Nam; mở đường thênh thang cho hàng hóa Trung cộng tuồn sang Việt Nam, gồm cả nhập cảng “chính ngạch” và “tiểu ngạch”; làm gia tăng nhập siêu, gây áp lực lên cán cân thương mại và ảnh hưởng đến sản xuất trong nước. Tình trạng này khiến cho tiền đồng Việt Nam đã tệ, lại “tệ hơn”, ngược lại đồng NDT lại lan tỏa nhanh hơn nơi các tỉnh Miền Bắc Việt Nam. Thông tư 19/2018/TT-NHNN về việc này, cho đến nay vẫn còn hiệu lực. Đây có thể là lý do khiến Mỹ đặt Việt Nam vào trường hợp chịu mức thuế 40% trên hàng trung chuyển.

Tín dụng tại khối Ngân Hàng Thương Mại (NHTM) hiện áp dụng lãi suất thấp hơn từ 0,5% – 1,0% so với 6 tháng trước do tiền đồng trượt giá. Trong trường hợp này, môi trường đầu tư dài hạn thu lợi ít hơn, kém hấp dẫn, nhà đầu tư lại chọn cách “làm ăn xổi” dòng tiền lại được chuyển sang những nơi có lãi cao hơn, nhanh hơn như chứng khoán, hay bất động sản hoặc cho vay chợ đen tạo ra nhiễu loại trong xã hội và bất lợi cho sản xuất dài hạn.

Dân số Việt Nam 100 triệu, thì có trên 10 triệu người chơi chứng khoán, chiếm 10% dân số, với hàng trăm nghìn nhà đầu tư mới, trong đó bao gồm nhiều nhà đầu tư “tay mơ” gia nhập mỗi tháng, như trong tháng 5 vừa qua gần 200.000 trương mục cá nhân mới mở. Các nhà đầu tư mới không đủ kiến thức đánh giá thị trường dễ rơi vào cuốc đỏ đen “say men chiến thắng” để cuối cùng “trắng tay”!

Chỉ số PMI của Việt Nam tháng 7 năm 2025 đạt 52.4 điểm, tăng so với 48.9 điểm của tháng 6 và lần đầu tiên vượt ngưỡng 50 điểm trong bốn tháng liên tiếp. Kết quả này cho thấy sự cải thiện tình trạng chung của ngành sản xuất.

Nhưng trong 7 tháng đầu năm 2025, số doanh nghiệp rời thị trường lại ở mức 144.400 doanh nghiệp, tăng 15,1% so với cùng kỳ năm trước. Tình trạng này khiến có thêm giới lao động thất nghiệp: Nhóm tuổi 15-64 là 68 triệu người, có tỷ lệ thất nghiệp cao hơn đáng kể lên đến 11,7% ở khu vực nông thôn; so với thành thị là 8,2%.

Theo Bộ Giáo Dục & Đào Tạo, Việt Nam hiện có trên 30.000 Tiến Sỹ, 53.412 Thạc Sỹ, khoảng 110.000 học viên Thạc Sỹ và 12.000 nghiên cứu sinh Tiến Sỹ. [2]

Từ năm 2013-2024, tổng số sinh viên Việt Nam du học tại Mỹ là 96, 404 người, trong đó có bao nhiêu người về nước phục vụ không được nhắc đến. Cùng thời gian, ngân sách nhà Nước cấp cho 11.657 sinh viên du học tại hơn 40 quốc gia. Đến hết năm 2022 chỉ có 7.186 người tốt nghiệp trở về, còn 4.471 không về. Vì vậy, doanh nghiệp gặp khó khăn khi tuyển dụng lao động trình độ cao, kỹ năng nghề chuyên sâu và vốn ngoại ngữ còn hạn chế. Đây là “khoảng trống” gây áp lực lên thị trường lao động.

Đồng bằng Cửu Long khoảng 40 ngàn Km2, thì có đến 40% bị ngập mặn, cùng với nắng nóng gay gắt, vượt kỷ lục so với những năm trước. . . Ảnh hưởng lớn đến nông nghiệp và khu vực có các nhà máy sản xuất dây chuyền, làm giảm đáng kể năng xuất công nhân.

Từ 39 năm qua, Việt nam bước vào đổi mới nửa vời, đưa đến tình huống hiện tại. Tuy nhiên, nếu biết nâng cao nội lực, đẩy mạnh tự chủ chuỗi cung ứng, tăng tỷ lệ nội địa nguyên phụ liệu và đa dạng hóa thị trường xuất cảng. . . thì mọi biến chuyển sẽ khác.

Vì một quốc gia trở nên thịnh vượng “không gì khác ngoài hòa bình, thuế khóa vừa phải, và một chính quyền theo đuổi mục tiêu đưa ra những luật lệ thực sự tôn trọng công lý, phục vụ nhân phẩm. Mọi điều còn lại là do quá trình tự nhiên đem tới.

Có được GDP cao ngất cũng không phải là thước đo tốt nhất đem lại hạnh phúc cho người dân.

Trần nguyên Thao

[1] https://baomoi.com/ty-gia-usd-hom-nay-23-8-ngan-hang-nha-nuoc-tang-cao-ky-luc-the-gioi-giam-manh-c53061815.epi

[2] https://giaoduc.net.vn/dat-ty-le-40-giang-vien-co-trinh-do-tien-si-se-giup-nang-tam-gddh-viet-nam-post248485.gd