Sau chiến dịch chớp nhoáng thành công ngoạn mục tại Venezuela, Tổng Thống Trump đã khai thác triệt để chiến lược “Nước Mỹ trên hết” và “Sức ép tối đa”trên cả hai chế độ ở Cubavà Iran, do hai nước từng theo đuổi “mối đe dọa bất thường và nghiêm trọng” đối với chiến lược an ninh Hoa Kỳ. Đòn hiểm cấm vận và áp lực quân sự có thể là thế thượng phong tại thượng đỉnh Trump-Tập tháng Tư tới.
Ngay đầu nhiệm kỳ thứ hai (2025), Tổng thống Donald Trump đã dựa trên thẩm quyền được trao bởi Đạo luật quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (International Emergency Economic Powers Act – IEEPA) và các đạo luật Liên Bang liên quan để mở rộng hoặc siết chặt các biện pháp trừng phạt kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng và tài chính, đối với các quốc gia mà Mỹ coi là đối thủ chiến lược. Các biện pháp này nhằm thực hiện thông qua việc ban hành hoặc sửa đổi một số sắc lệnh hành pháp và tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Mọi sức ép chỉ nhằm đối phó với Bắc Kinh tùy theo tầm ảnh hưởng ở 33 nước châu Mỹ Latinh & và vùng Caribe, đặc ở Nam Mỹ.
Một năm sau, ngày 29 tháng 01 năm 2026, TT Trump ký Sắc lệnh Hành pháp (Executive Order) EO14380, với tên chính thức “Giải quyết các mối đe dọa đối với Hoa Kỳ từ Chính phủ Cuba”. Tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia đối với các mối đe dọa từ Cuba, cáo buộc quốc gia này liên kết với các “tác nhân thù địch” gồm Nga, Trung cộng, Iran, các tổ chức khủng bố Hamas và Hezbollah. Săc lệnh mang nội dung phong tỏa nguồn cung cấp dầu hỏa tiếp tế cho Cuba.
Hồi đầu năm, khi Mỹ đột kích chớp nhóang ở Caracas thành công, Cuba đã mất hẳn nguồn cung dầu hỏa từ Venezuela. Tiếp tục phong tỏa nguồn dầu hỏa trên chế độ Cuba, Nội Các Donald Trump đe dọa áp thuế lên bất kỳ quốc gia nào bán dầu cho Cuba; trong đó Mexico bị “xướng danh” như một trong những nhà cung cấp chính. Hôm mùng 10 tháng 2, Tổng thống Mexico Bà Claudia Sheinbaum tuy đưa ra lời phản đối tính cách “bất công” của Mỹ, nhưng Bà lại chính thức chấp nhận tạm ngừng (standstill) việc gửi dầu cho Cuba.
Đồng thời, như cử chỉ “vỗ về an ủi” sau khi cắt đứt việc cung cấp dầu, Mexico đưa 2 tàu Hải Quân Papaloapan và Isla Holbox chở theo 814 tấn lương thực và đồ vệ sinh cá nhân “tiếp hơi” cho 10 triệu con người triền miên thèm khát mọi thứ trên một quốc đảo đang kiệt quệ.
Cuba – nơi chỉ cách Key West, mỏm cực Nam của Florida, Hoa Kỳ khỏang 90 dặm đường chim bay, đang rơi vào tê liệt kinh tế vì thiếu điện và nhiên liệu, đóng cửa sân bay và du lịch, xã hội âm thầm chìm trong khủng hoảng tuyệt vọng! Năm 2021, Cuba từng chịu lạm phát đến 77%, nhưng hiện nay mới ở mức khoảng 30%. Tình trạng thê lương mới khiến làn sóng dân bỏ nước ra đi lên trên 1 triệu người tính từ vài năm trước. Cuba hiện đang ở trong giai đoạn được mô tả là tồi tệ nhất kể từ “Thời kỳ đặc biệt” – khi lá cờ Xô viết bị hạ xuống lần cuối cùng trên điện Kremlin, cuối tháng 12 năm 1991.
Thế kỷ trước, Cuba sống dựa chính vào Liên Xô và Venezuela. Nay nguồn cung dầu khí của hai nơi đó không còn thì các đồng chí “cộng sản anh em” đã hiện nguyên hình là “các lãnh tụ võ mồm”, không dám làm phật lòng Mỹ: Trung cộng, Nga, và Bắc Hàn chỉ dám “rớt nước mắt” từ xa.
Còn những hạt giống đỏ ở Ba-Đình từng bầy tỏ tình keo sơn gắn bó giữa hai nước Xã Hội Chủ Nghĩa, được ghi dấu bằng tuyên bố để đời năm 2009 của nguyên Chủ Tịch Nước Nguyễn minh Triết “Cuba thức thì Việt Nam ngủ, Việt Nam gác thì Cuba nghỉ”. Trong tình huống Havana cầm cự “toát mồ hôi” và từng ngày “xiêu hồn lạc phách” giữa héo úa hoang tàn, thì Ba-Đình chỉ đang chia phiên “gác” để chờ “phó linh hồn” cho các đồng chí ở Havana ra đi êm thắm! Về tiền tài rủng rỉnh thì Ba Đình lại dành ra đến 37,2 tỷ Mỹ kim để hôm 18 tháng 2 ký hợp đồng mua máy bay Boeing của tư bãn Mỹ. [1]
Đối với Iran: Đầu tháng 2 năm 2026, trong tình thế tòan dân rấy lên các cuộc biểu tình chống chính phủ vì đời sống suy kiệt, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh áp mức thuế bổ sung 25% đối với hàng hóa từ các quốc gia duy trì quan hệ thương mại dầu mỏ hoặc hỗ trợ kinh tế cho Iran nhằm gia tăng sức ép “hủy diệt” lên nền kinh tế nước này.
Tuy nhiên, Iran hiện vẫn duy trì nguồn thu nhờ bán dầu giá rẻ cho Trung cộng, qua các tuyến vận chuyển bí mật để né trừng phạt. Dòng tiền này trở thành dạng hỗ trợ kinh tế gián tiếp quan trọng, giúp Tehran ổn định ngân sách trong bối cảnh bị cô lập. Một số đối tác nhỏ và các mạng lưới trung gian cũng tiếp tục giao dịch hạn chế, tạo thêm không gian cho Iran xoay xở trước áp lực đang gia tăng kể cả về cấm vận và quân sự của Mỹ như chưa từng thấy.
Hôm thứ Năm, 19 tháng 2, CNN trích thuật lời tuyên bố của TT Donald Trump tại phiên họp khai mạc “Hội đồng Hòa Bình” (Board of Peace / Peace Council) ở Washington, D.C. cảnh báo Iran rằng Tehran phải đạt được một thỏa thuận “ý nghĩa” về chương trình hạt nhân trong vòng 10-15 ngày, nếu không Mỹ có thể thực hiện hành động quân sự. [2] Trong lúc 2 ngày trước đó, lãnh tụ Iran, Khamenei đã phát tín hiệu sẵn sàng trao đổi việc hạn chế chương trình hạt nhân để đổi lấy lợi ích kinh tế, đặc biệt là giảm trừng phạt và mở rộng cơ hội thương mại.
Nước đông dân nhất thế giới, sát nách Trung cộng là Ấn Độ – thành viên khối BRICS đã tuyên bố sẽ chấm dứt nhập cảng dầu thô từ Nga theo thỏa thuận thương mại toàn diện ký với Mỹ đầu tháng Hai, đánh dấu sự rạn nứt sâu sắc nhất trong quan hệ năng lượng Nga – Ấn suốt nửa thế kỷ và giáng đòn mạnh vào nguồn thu quan trọng của Moscow giữa bối cảnh xâm lăng Ukraine [3]. Sự kiện này ảnh hưởng trực tiếp đến nước Nga, nhưng lại khiến Bắc Kinh cảm thấy “mất mát” do New Delhi, thành viên lớn của khối kinh tế BRICS; nay lại theo đuổi chủ trương “chân trong chân ngoài”!
Tại Nhật Bản, Bắc Kinh vừa thua đậm, sau khi áp dụng thủ thuật tuyên truyền bị tác dụng ngược; đem lại chiến thắng lớn cho đảng Dân chủ Tự do (LDP) của Nữ Thủ Tướng Nhật, Bà Sanae Takaichi trong cuộc bầu cử quốc hội của nước này để vị Nữ Thủ Tướng đầu tiên của Nhật theo đuổi đường lối cứng rắn với Trung cộng; khiên cho ông Tập chưa đến hồi “sầu thảm” nhưng đã mất vui! Điều kỳ diệu là chiến thắng vang dội của một vị Nữ lưu mỏng manh như cánh hoa hoa Anh Đào lại tỏa hương thơm làm điếc mũi nước Tầu.
Giữa tháng 2, AFP trích thuật lời của TT Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: Để đổi lấy việc Mỹ giảm thuế quan bổ sung trên hàng hóa Nhật Bản, Tokyo cam kết đến năm 2029 sẽ đầu tư tổng cộng 550 tỷ Mỹ kim vào nền kinh tế Mỹ. Giai đoạn đầu, Nhật Bản bỏ vào 36 tỷ Mỹ kim cho 3 dự án chiến lược, gồm dầu khí tại tiểu bang Texas, sản xuất năng lượng tại tiểu bang Ohio và khai thác khoáng sản thiết yếu ở tiểu bang Georgia.
Cũng giữa tháng 2, Hoa Kỳ và Philippines loan báo kế hoạch triển khai thêm các hệ thống tên lửa công nghệ cao ở Philippines nhằm tăng cường khả năng răn đe trước những hành động gây hấn trong khu vực; mà Mỹ chỉ đích danh Bắc Kinh đang hành động “phi pháp, cưỡng ép, hung hăng và mang tính lừa dối” ở Biển Đông.
Tại Bắc Kinh, Chủ Tịch Tập cận Bình tiếp tục cuộc thanh trừng sâu rộng trong quân đội, nhắm vào những tướng lãnh cao cấp nhất, trong bối cảnh khủng hoảng địa ốc làm lung lay niềm tin xã hội trong tình huống kinh tế Trung cộng đang hồi suy giảm.
Nhìn từ Tây bán cầu, nơi Hoa Thịnh Đốn cách Bắc Kinh khoảng 11 ngàn cây số về phía Đông – nơi mọi thông tin rược “rò rỉ có chủ đích”, giới quan sát tóm lược cách sắp xếp của Mỹ từ vài tháng nay tạo ra chuỗi sự kiện dồn dập. Những biện pháp này kết hợp giữa sức ép cấm vận và ưu thế quân sư, nhằm tạo cho TT Trump một “thế đòn bẩy” trước cuộc gặp cấp cao Trump -Tập ở Bắc Kinh vào tháng Tư. Thượng đỉnh Trump -Tập được tiết lộ, sẽ bàn về 4 chủ đề chính: thương mại, Đài Loan, Iran và chiến sự Nga-Ukraine. (https://vanhoimoi.org/?p=27828).
Từ nay đến tháng Tư, còn nhiều biến cố trên thế giới. Mỹ-Trung đều có toan tính riêng. Đòn hiểm “cấm vận” phối hợp nhuần nhuyễn với ưu thế quân sự hy vọng giúp ông Trump tạo ra lợi thế cho Hoa Kỳ.
Trần nguyên Thao
[1] https://vnexpress.net/hang-khong-viet-ky-hop-dong-mua-tau-bay-boeing-hon-30-ty-usd-5042235.html
[2] https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-administration-news-02-19-26
[3] https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2026/02/fact-sheet-the-united-states-and-india-announce-historic-trade-deal/?utm
