Trong thời đại “AI” (Artificial Intelligence) đang tiến vào mọi ngõ ngách của công nghệ, thành ngữ “nhất nghệ tinh, nhất thân vinh” của Ông Bà mình vẫn còn giá trị cốt lõi, nhưng định nghĩa về sự “tinh thông nghề nghiệp” đang biến đổi. Những ai còn ngược xuôi với “Thị trường lao động” nên kết hợp giữa chuyên môn sâu, tư duy sáng tạo và khả năng “sai khiến AI” chính xác vẫn được “trọng dụng”, tùy theo ngành nghề và mức độ áp dụng “AI” tại mỗi nước.
Trong bài “Thế giới lưỡng cực qua cuộc chiến “AI” (https://vanhoimoi.org/?p=29245) mô tả cho đến hiện tại: hai nền kinh tế nhất nhì thế giới đang ra sức chiếm ngôi “bá chủ” trí khôn nhân tạo “AI”. Mỹ hiện đang “trên chân” Trung cộng ít nhất từ 35 đến 38 lần về mảng Compute & Hardware và hệ thống mô hình “Frontier model” là hệ thống AI cao nhất. Còn Trung cộng thì “ăn đứt” Mỹ về thị phần cung cấp “software” giá rẻ “Low-cost AI” thích hợp cho các cơ sở học đường, y tế tại các nước đang mở mang.
uộc chiến vương quyền AI giữa Mỹ và Trung cộng nhiều khả năng chưa dẫn đến một nước “bá chủ” nắm giữ tất cả công nghệ “Artificial Intelligence”. Thế giới AI vẫn còn “lưỡng cực” phản ảnh nếp sống giữa hai vùng kinh tế Đông Tây bán cầu: Các nước muốn “Low-cost AI” thì ghé vào gian hàng “Ứng dụng đại trà” – “The Ubiquitous AI” của Băc Kinh, mọi thứ “vừa túi tiền”. Phần thế giới còn lại muốn ““High Tech” thì “theo đuổi” hệ thống “Frontier model” của Mỹ.
Bài này trình bầy sơ lược tổng hợp các nghiên cứu của Viện Toàn cầu McKinsey (McKinsey Global Institute), Ngân hàng Goldman Sachs, Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) và Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) để giúp quý độc giả nhìn khách quan về thị trường lao động Mỹ dưới ảnh hưởng cách mạng công nghệ, mà “AI” xem như mối lo sẽ ành hưởng đến “miếng cơm manh áo” trong tương lai.
Ngược dòng thời gian, ngay từ cuối thập niên 1980, khi đó ít ai tin rằng computer rồi ra sẽ thay thế nhiều việc làm trong công nghệ. Lúc đó các đại tập đoàn công nghệ lớn sản xuất máy bay Mỹ như Boeing, Northrop, các hãng xe hơi ở Detroy, Michigan. . . vẫn còn đầy rẫy kỹ sư thiết kế các bộ phận rời của máy bay, xe hơi trên các bản vẽ (design) bằng tay. Kỹ sư còn vất vả diễn tả đường cong “Compound angle” trên mặt phẳng.
Sang thập niên 1990, các software Unigraphic hay Catia tuy ra đời từ rất sớm, nhưng đến lúc đó mới lần lượt áp dụng trong công nghệ nặng. Nhiều trường đại học và cao đẳng mở ra các lớp dạy sử dụng Catia để hỗ trợ kỹ sư chuyên ngành. Hai loại Catia (Computer Aided Three Dimensional Interactive Application) và Unigraphic được cải tiến mỗi ngày một “tinh khôn” hơn. Từ đây, kỹ sư desing chỉ cần biết cách “input” các số liệu chính xác, máy vi tính sẽ đưa ra modle – mô hình “3D” từng phần của máy bay hay xe hơi quay mọi góc cạnh trên màn hình computer. Từ mô hình, kỹ sư chỉ cần học cách chuyển sang bản vẽ “2D” với đầy đủ các mặt cắt (sections) để giúp thợ tiện sản xuất ra các bộ phận rời như bản vẽ.
Sau đó không bao lâu, kỹ sư sản xuất dùng mô hình 3D đã design từ Unigraphics hay CATIA có sẵn số liệu để tạo ra lập trình gia công (CAM) đưa ra mã G-code chuyển thẳng đến máy Computer Numerical Control (CNC) tích hợp (CAD/CAM) để sản xuất ra các bộ phận rời của máy bay.
Cuộc cách mạng tin học trên vi tính (Computer) âm thầm có mặt từ thập niên 1970, nhưng chỉ thịnh hành từ đầu thập niên 1990, khiến thay đổi cách thức làm việc, cắt giảm nhân công trung gian trong các đại công ty nhanh đến độ, nếu một kỹ sư mất việc trong 6 tháng rất khó tìm lại được việc cùng ngành ở nơi khác. Bởi vì các software luôn cải tiến thành các version mới, mà người mất việc trước đó mấy tháng không còn cơ hội học hỏi những cải tiến chuyên ngành. . .
Trí khôn nhân tạo (AI) cũng khởi sự nghiên cứu từ những năm 1950. Tuy nhiên, đến năm 2022, AI mới thực sự phổ biến toàn cầu. “AI” hiện được coi như cuộc cách mạng công nghệ, ảnh hưởng trên nhiều loại ngành nghề. Các nghiên cứu mới nhất không dùng từ “xóa sổ hoàn toàn” loại việc nào, mà đo lường bằng “tỷ lệ phần trăm nhiệm vụ (tasks) bị tự động hóa” tùy theo thời gian cho từng loại công việc.
Theo Goldman Sachs, khoảng 65% -70% số công việc hiện tại ở Mỹ sẽ bị ảnh hưởng bởi AI ở các mức độ khác nhau. Trong đó, AI có thể tự động hóa ít nhất 25% đến 30% khối lượng công việc của những ngành sau:
- Các công việc mang tính lặp đi lặp lại, có quy trình cố định như thư ký văn phòng, thủ kho, phụ tá hành chánh, kế toán viên (bookkeepers) và công nhân lắp ráp (assembly workers) có nguy cơ rất cao bị trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa thay thế trong tương lai gần.
- Ngược lại, AI cũng sẽ tạo ra khoảng 8% đến 10% các loại công việc mới chưa từng có trên thị trường lao động, như: Kỹ sư thiết kế câu lệnh – Prompt Engineer, Chuyên viên kiểm định đạo đức AI, Quản trị viên hệ thống tự động.
Dự báo của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) đưa lại “vùng xanh” rất lớn bao phủ các ngành nghề đòi hỏi sự khéo léo của bàn tay con người (manual dexterity), trí tuệ cảm xúc (emotional intelligence), và khả năng chịu trách nhiệm pháp lý là những thành trì kiên cố nhất, “AI” phải chào thua:
- Các Bác sĩ phẫu thuật, Bác sỹ vật lý trị liệu, Y tá (Registered Nurses), Người chăm sóc giới cao niên.
Trong lãnh vực này, AI có thể hỗ trợ chẩn đoán bệnh bằng hình ảnh, nhưng việc thực hiện thủ thuật, tiêm thuốc, thấu cảm và chăm sóc trực tiếp bệnh nhân đòi hỏi sự tương giao thân tình giữa con người với nhau. Ngành này dự kiến tăng trưởng mạnh nhất tại Mỹ do cấu trúc dân số già hóa.
- Các loại thợ điện (Electricians), sửa ống nước (Plumbers), sửa chữa ô tô/máy móc và thợ mộc.
Lý do: Mỗi ngôi nhà, đường ống hay động cơ tại Mỹ đều có chỗ hư hỏng khác nhau. Robot hiện tại chưa có sự linh hoạt, khéo léo của đôi tay con người để sửa chữa hư hỏng ở các ngóc ngách nhỏ. Chi phí chế tạo một robot làm được việc này đắt hơn rất nhiều so với thuê thợ lành nghề.
- Các Giám đốc điều hành (CEOs), Luật sư tranh tụng tại tòa, Nhà thương thuyết chiến lược.
Bởi vì việc ra quyết định trong kinh doanh và luật pháp không chỉ dựa trên dữ liệu thô, mà còn dựa trên đạo đức, văn hóa, chính trị và sự chấp nhận rủi ro. Đặc biệt, luật pháp Mỹ đòi hỏi một thực thể con người chịu trách nhiệm trước pháp luật, điều này với “AI” là imposible!.
- Các Giáo viên mầm non và tiểu học, Chuyên gia tâm lý, Cố vấn hôn nhân.
Bởi vì trẻ em và người gặp khủng hoảng tâm lý cần sự kết nối cảm xúc (empathy), từ cách nói năng đến ánh mắt và sự động viên từ con người làm phong phú mối tương giao trong xã hội. AI chỉ có thể đóng vai trò là công cụ hỗ trợ soạn bài giúp Giáo Viên hay giúp ý kiến cho Cố vấn hôn nhân.
Tương lai thị trường lao động Mỹ không phải là cuộc chiến “Người xóa sổ Máy” hay “Máy xóa sổ Người”, mà sẽ phân hóa thành hai nhóm: Người biết dùng AI sẽ thay thế “kẻ ù ù cạc cạc” trước các biến đổi của AI.
Khuyến cáo hiện nay, dù trong ngành nghề nào cũng sẽ liên quan ít nhiều đến “AI”. Vậy, ngay từ bây giờ, nên tìm hiểu về ngành nghề của mình sẽ lệ thuộc vào “AI” đến mức nào. Từ đó tìm hiểu để học cách dùng “AI” như phương tiện trợ lực để giữ được việc hay thăng tiến trong chuyên ngành của mình.
Nên nhớ rằng, “AI” chỉ là những bộ máy giữ kho trữ liệu sẵn sàng cung cấp theo lệnh người sử dụng. Điều nguy hiểm là “AI” có thể bị “ảo giác”. Trong lĩnh vực trí khôn nhân tạo, ảo giác AI (AI Hallucination) là hiện tượng hệ thống thuật toán tự tin tạo ra những chi tiết sai lệch, không có thật hoặc “cường điệu”, nhưng lại trình bày chúng một cách rất logic và thuyết phục.
Vì vậy, người dùng AI làm trợ thủ, phải học cách “ra lệnh”, đưa ra directions thật chính xác và xem xét lại những dữ liệu do AI cung cấp – Cross Reference với các dữ kiện hay nguồn khác nhau để đòi “AI” đưa ra những nguồn chứng minh đáng tin cậy, trước khi quyết định dùng những gì AI cung cấp.
Cầu chúc quý độc giả còn đang “vật lộn với cơm áo gạo tiền” kiên trì học hỏi để “AI” đỡ đần quý vị trong công việc. Vì thắng lợi chỉ dành cho những ai kiên tâm.
Trần nguyên Thao
Nguồn tham khảo:
- https://www.nber.org/system/files/working_papers/w33509/w33509.pdf
- a-new-future-of-work-the-race-to-deploy-ai-and-raise-skills-in-europe-and-beyond.pdf
- https://www.goldmansachs.com/insights/macroeconomics/the-jobs-ai-is-likely-to-boost-and-those-it-may-disrupt/
- https://www.goldmansachs.com/insights/outlook/how-will-ai-affect-the-us-labor-market/
- https://www.nber.org/papers/w35046
