Vào dịp Thu phân – Autumnal Equinox của nước Mỹ, khi gió Đông Bấc se lạnh thổi qua những hàng cây rụng lá vàng, Chủ tịch Trung cộng Tập Cận Bình sẽ bay đến Hoa Thịnh Đốn để dự thượng đỉnh với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Ngay từ thời điểm xếp đặt nghị trình, đôi bên “kỳ phùng địch thủ” đã “dàn trận” để mong “chiếu bí” đối phương trong các hồ sơ then chốt: cuộc chiến “AI”, Trung Đông, thuế quan, khoáng sản, và nỗ lực hòa hoãn ở Thái Bình Dương.
Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ tiếp Chủ tịch Trung cộng Tập Cận Bình và phái đoàn kinh tế hùng hậu tại Nhà Trắng ngày 24 tháng 9 năm 2026. Hai bên sẽ tham dự hội đàm, quốc yến và họp báo chung. Chuyến thăm cấp quốc khách của Chủ Tịch Tập lần này nhằm đáp lễ sau khi Tổng thống Donald Trump có chuyến công du lịch sử đến Bắc Kinh vào tháng 5 năm 2026.
Trước khi đến Mỹ dịp cuối tháng, Chủ tịch Tập Cận Bình, lần đầu tiên trong 10 năm qua đã chọn Ai Cập làm điểm dừng chân hôm 1-2 tháng 9. Tại Cairo, giữa bối cảnh xung đột ở Trung Đông làm xói mòn nguồn thu mua dầu hỏa của Trung cộng, ông Tập kêu gọi các nước Trung Đông phải “tự quyết vận mệnh” và “chống can thiệp từ bên ngoài”, một thông điệp được truyền thông quốc tế ghi nhận là nhắm thẳng vào Washington, đúng lúc Mỹ đang dẫn dắt 2 chiến dịch: một quân sự và một khác là “D‑Day kinh tế” nhằm bóp nghẹt tài chính Iran. Theo Reuters và Al Jazeera, Bắc Kinh muốn tự định vị như một thế lực thay thế, một “kiến trúc an ninh mới” cho khu vực, qua đó từng bước làm suy giảm ảnh hưởng truyền thống của Mỹ trên các tuyến hàng hải chiến lược từ Hormuz đến Bab al‑Mandeb.
Chưa dừng lại ở đó, chỉ 10 ngày sau, ông Tập cùng phái đoàn hùng hậu đã đến New Delhi dự thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 (12-13/9). Theo Firstpost, đây là một phần trong “cuộc đua marathon ngoại giao” của Bắc Kinh nhằm củng cố thế đứng trong khối các nước đang phát triển, hợp tác kinh tế – an ninh, và ổn định quan hệ Trung-Ấn sau căng thẳng biên giới năm 2020. Hình ảnh ông Tập tại thượng đỉnh BRICS ngay trước thượng đỉnh Mỹ-Trung cho thấy Bắc Kinh muốn phô diễn mạng lưới ảnh hưởng rộng lớn, từ Trung Đông đến Nam Á, như đòn bẩy chiến lược mang vào thượng đỉnh với TT Trump tại Washington.
Tuy nhiên, trong thời gian ông Tập ở New Delhi, Ấn Độ luôn giữ lập trường dứt khoát: không có đồng tiền chung BRICS, không dùng nhân dân tệ thay Mỹ kim. New Delhi khẳng định chủ quyền tiền tệ là bất khả xâm phạm và bác khước mọi nỗ lực để Bắc kinh chi phối hệ thống tài chính trong khối BRICS.
Nếu không có đột xuất vào giời cuối, đôi bên giải quyết sự việc theo đúng nghị trình, thì thực trạng của từng vấn đề lược thuật dưới đây, phần nào sẽ là điểm tựa để đôi bên thương thảo:
1/ Trí khôn nhân tạo (AI): được xác định là chủ đề cốt lõi. Hai bên sẽ tiếp tục các cuộc đàm phán dang dở từ hội nghị thượng đỉnh tháng 5 ở Bắc Kinh nhằm thiết lập các rào cản và quy tắc an toàn cho công nghệ AI. Cho đến hôm 16 tháng 9, lúc kết thúc bài này, hai nước đang có những “nước cờ”:
- Hoa Kỳ: Hôm mùng 8 tháng 9, Bộ trưởng Ngân Khố Mỹ, Scott Bessent xác quyết việc duy trì vị thế dẫn đầu của Hoa Kỳ trước Trung cộng trong lãnh vực trí khôn nhân tạo, AI, là điều thiết yếu.
Hôm 13 tháng 9, hãng thông tấn AP trích thuật Tổng Thống Donald Trump xác định, nước Mỹ phải thắng trong cuộc đua Trí khôn Nhân tạo. Lập trường của TT Trump về hướng tiến “AI” của Mỹ được Chủ Tịch Hạ Viện Mike Johnson hoàn toàn tán đồng. - Trung cộng: Tường thuật từ AFP hôm 23 tháng 8 cho hay, công ty Alibaba (Trung cộng) dự định phát hành 10 tỷ Mỹ kim cổ phiếu để tài trợ kế hoạch trí khôn nhân tạo (AI) toàn cầu. Trước đó 3 ngày (20/08), Alibaba công bố doanh thu gần 269 tỷ nhân dân tệ (tương đương với 40 tỷ Mỹ kim) trong quý II/2026, tăng 9% so với cùng kỳ năm 2025.
Cũng theo hãng thông tấn AFP, nhân dịp Chủ Tịch tập cân Bình thăm Ai Cập, hôm 02 tháng 09 vừa qua, hai nước đã ký kết một thỏa thuận trị giá khoảng 4 tỷ Mỹ Kim để khởi động giai đoạn ba của khu công nghiệp Ai Cập – Trung cộng.
2/ Iran và an ninh Trung Đông: Mỹ đang dùng quân sự để yểm trợ chiến dịch trừng phạt Iran với “D-Day kinh tế” – “Operation Economic Outcast”, cùng với biến động chính sách tiền tệ toàn cầu. Trong khi Trung cộng là khách hàng mua dầu lớn nhất của Tehran, Washington đang nỗ lực vậng động riêng để Bắc Kinh hợp tác phối hợp trong hồ sơ này.
Trước đó, Fox News, hôm mùng 1 tháng 9, trích thuật từ các nguồn tin thân cận cho biết, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tiết lộ rằng chính quyền Trump đã có các cuộc thảo luận riêng với Bắc Kinh về việc ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Sau đó 1 tuần, ông Scott Bessent lượng định, số dầu thô Iran còn lại khoảng 30 triệu thùng, chỉ tương đượng với tình hình nhập cảng và tiêu thụ của Trung cộng trong khoảng 2 tháng.
Reuters, hôm mùng 03 tháng 9 đã trích thuật ba nguồn tin cấp cao Iran cho biết chính quyền Teheran gặp khó khăn về nguồn thu ngoại tệ và mua sắm hàng hóa. Đây là hậu quả từ chiến dịch trừng phạt Operation Economic Outcast của Mỹ.
3. Thương mại và Thuế quan: Tiếp tục định hình lại mối quan hệ kinh tế song phương sau khi chính quyền Trump tăng cường áp đặt các mức thuế mới đối với hàng hóa Trung cộng.
Mỹ đã áp thuế 100% đối với xe điện Trung cộng, hạn chế một số mặt hàng công nghệ và thiết bị, đồng thời gây sức ép buộc thoái vốn khỏi hoạt động của TikTok tại Mỹ. Nhiều công ty công nghệ lớn của Trung cộng cũng bị đưa vào các danh sách hạn chế vì lý do an ninh quốc gia.
4. Khoáng sản chiến lược & An ninh mạng: Bảo đảm chuỗi cung ứng các loại khoáng sản quý hiếm phục vụ công nghệ cao và giảm thiểu rủi ro xung đột an ninh mạng.
5. Vấn đề Đài Loan: Bắc Kinh tiếp tục nhấn mạnh đây là làn ranh đỏ “quan trọng nhất” trong mối quan hệ hai nước.
Theo Reuters: máy bay tuần tra và trinh sát P-8A Poseidon của Hải quân Hoa Kỳ đã bay qua eo biển Đài Loan trong không phận quốc tế hôm 21 tháng 08 năm 2026. Hạm đội 7 của Mỹ cho biết hành động này “thể hiện cam kết của Hoa Kỳ đối với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở”. Theo Global Times, quân đội Trung cộng đã theo dõi và giám sát chiếc máy bay này trong suốt quá trình di chuyển.
Về phía Bắc Kinh: Tuy chưa vượt qua ngưỡng xung đột quân sự, vẫn còn nằm trong khuôn khổ chiến thuật “vùng xám”, Bắc Kinh hiện đang gia tăng sự hiện diện và sức ép ở mức cao kỷ lục. AFP trích dẫn ngày 27 tháng 08 năm 2026, có tới 244 tàu Trung cộng, 60% là tầu hải cảnh được phát hiện quanh Đài Loan trong tháng 7.
Trong nhóm các hồ sơ của thượng đinh, vấn đề Iran chính là “ngòi nổ” có thể làm đảo lộn tất cả. Nó đẩy Trung cộng vào thế tiến thoái lưỡng nan: Hoặc là nhượng bộ áp lực kinh tế của Ngoại trưởng Marco Rubio để bảo vệ hệ thống tài chính toàn cầu của mình, hoặc là chấp nhận đối đầu trực diện với ông Trump ngay tại Washington.
Trong bối cảnh Bắc Kinh đe dọa Đài Bắc, Nga xâm lược Ukraine; “khiêu khích” đối với Đan Mạch và Litva, hôm 15 tháng 9, truyền thông quốc tế loan tin, Lực lượng Không Gian Mỹ Douglas Schiess – quân chủng chuyên trách lĩnh vực không gian, lần đầu tiên công khai xác nhận: Mỹ đã bố trí các loại vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo để bảo vệ lực lượng liên quân trước các hành động thù địch từ Nga và Tầu. Ngay lập tức Bắc Kinh và Mạc Tư Khoa đều phản đối mạnh mẽ và cảnh báo về một cuộc chạy đua vũ trang mới trong không gian.
Có thể Mỹ chọn công bố tin tức “vũ khí trên không gian” vào 9 ngày trước khi diễn ra thượng đỉnh Trump – Tập, để nhắc cho Bắc Kinh và Mạc Tư Khoa nhớ lại: Liên Bang Xô Viết buộc phải nhanh chóng giải thể cuối năm 1991, và trong vòng vài tháng sau đó, hầu hết các nước cộng hòa trong khối đã tuyên bố độc lập khỏi nước Nga. Biến cố này là một trong những lý do minh chứng những năm trước đó trong thời chiến tranh lạnh, Xô Viết đã cố gắng hết sức đến độ tự làm suy kiệt nền kinh tế, khi sử dụng tới 15–20% GDP vào cuộc chạy đua công nghệ vũ trụ và hệ thống phòng thủ tên lửa với khối Tây phương.
Đây là bai học đắt giá cho hậu duệ Nga Tầu nhận ra cố quá sẽ thành “quá cố”
Trần nguyên Thao
https://www.spaceforce.mil/News/Article-Display/Article/4601219/secaf-announces-on-orbit-space-control-weapons/
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c17jr0vv10jo
https://www.aljazeera.com
https://www.csis.org
https://www.reuters.com
https://www.firstpost.com
